О́zen jaǵalaǵannyń ózegi talmaıdy

Bul máseleniń ózektiligi Qyzylorda oblysynda ótken Mem­leketaralyq sý sha­rýa­shy­lyǵyn úılestirý komıssııa­sy­­nyń 73-shi otyrysynda aıqyn baı­qalǵan. Qazaqstan, О́zbekstan, Tájik­stan jáne Túrikmenstan elderiniń sala­lyq mınıstrlik ókilderi, Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Erlan Nysanbaev, О́zbekstan Respýblıkasynyń sý sharýashylyǵy mınıstri Shavkat Hamraev, Tájikstan Respýblıkasynyń energetıka jáne sý resýrstary mınıs­triniń birinshi orynbasary Sýlton Rahı­m­zoda jáne Túrikmenstan sý jáne aýyl sha­rýashylyǵy mınıstriniń orynba­sary Ma­gtymgýly Baıramdýrdyev qa­tysqan alqaly otyrysta osy jaǵ­daılar taǵy tarazylandy.

Memleketaralyq sý sharýa­shy­lyǵyn úılestirý komıssııa­sy 1992 jyly Orta­lyq Azııa elderiniń Aral teńizi bas­seı­nindegi sý sharýashylyǵy máse­le­leri boı­ynsha sheshim qabyl­daý alańy retinde qu­rylyp, buǵan deıin 72 otyrysyn ót­kizgen.

Bul joly Qyzylordada mem­le­ket­­aralyq komıssııa 2017-2018 jyl­da­ry Syrdarııa men Ámýdarııa bas­se­ı­­n­derindegi ve­ge­tasııaaralyq kezeń qo­­ry­­tyndysyn talqylap, 2018 jy­ly ve­­­getasııalyq kezeńde sý alý lımıtteri men sý qoıma­la­rynyń jumys kestesin be­kit­ti. Sondaı-aq «Aral teńizi bas­­seı­niniń sý resýrstaryn ke­shendi bas­qarý, paıdalaný jáne qorǵaýyna aqpa­rat­tyq-taldaýdy qamtamasyz etý já­ne Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan men О́zbekstan arasyndaǵy aqparat al­masýdy uıymdastyrý jó­nin­de» kelisim jobasy bekitildi. Odan bó­lek, qatysýshylar mem­le­­ketaralyq ko­mıssııanyń ju­my­syn kúsheıtý má­se­lelerin talqylap, 74-shi otyrysty ót­kizý baǵdarlamasy men ornyn kelisti.

– Qysqy vegetasııalyq ke­zeń­de qaı mem­leket qansha kó­lemde sý qoldandy, so­nyń qo­­ry­tyndysyn shyǵardyq, – deı­­di Aýyl sharýashylyǵy mı­­nıstriniń oryn­basary E.Ny­­sanbaev. – Barshaǵa bel­­gi­li, ótken jyly sý mol bol­dy. Soǵan baılanysty qol­da­nyl­ǵan sý kólemine qatysty eshkimniń ókpesi joq. Al bıyl sý tapshylyǵy bolady dep kútilýde. Mine búgingi komıssııa otyrysynyń ekinshi bóligin ár memlekettiń úlesin bel­gi­leýge arnadyq. Bir kelisimge kel­dik. So­ǵan sáıkes, biz bıyl qa­jetti kólemdegi sý­dy alamyz.

Osy ótkir másele komıssııa múshe­le­riniń oblys ákimi Qyrymbek Kósher­ba­evpen kez­de­sýinde de talqylandy. О́tken jyly kúrishten jarty mıllıon tonnadan astam ónim alǵan Syr óńiri úshin aǵyn sý ózekti kúıinde qalyp otyr.

– Sý resýrstaryn tıimdi paı­dalanyp, tıisti lımıtterdi saqtaý boıynsha jumysty ári qaraı kúsheıtý kerek. Bul 15 naýryz kúni Astana qa­la­syn­da ótken Memleket bas­shy­larynyń kezdesýinde tal­qy­landy. Al tamyz aıynda Ashǵa­badta Halyqaralyq Aral teńizin qutqarý qoryna qa­ty­sý­shy elderdiń Memleket basshy­lary keńesiniń otyrysyn ót­ki­zý josparlanýda, – dedi oblys basshysy. Sondaı-aq oblys ákimi Memleket basshylarynyń otyrysyna oraı komıssııa jumysyn ári qaraı jetildirý jóninde usynys bildirdi.

Qazaqstannyń ońtústik óńi­rine sý Tájikstannyń, Qyr­ǵyz­stannyń aspanmen aman­das­qan, basyn siri qar basqan taý­larynan keledi. Osy eki mem­­leketten bólek, ortada dı­qan­­shylyqpen ataǵy shyqqan О́zbekstandy basyp ótetin aǵyn sý elimizge bólingen deńgeıde jete bermeıdi. Mol sýdyń ba­syn­da otyrǵan aǵaıynnyń óz ýáji bar. Qansha jerden mem­leketaralyq kelisim bol­ǵa­nymen ýaǵdalastyqtyń únemi saqtala bermeı­tin­digi anyq. Ekonomıkasy álsiz Qyrǵystan memleketi Qazaqstan sýǵa asa zárý emes qys aıynda elektr energııa­syn óndirý jáne satý úshin Toqtaǵul GES-i arqyly sý aıdaıdy. Ońtústik Qazaqstan men Qyzylorda oblysyna baratyn sý negizinen 5 myń tekshe metrden artyq sý jınaıtyn Shardara sý qoımasyna quıylady. Syrdyń tabany taıaz, arnasy tazalanbaǵandyqtan ári darııany jaǵalaı shaǵyn aýyldar ornalasqandyqtan sekýndyna 500 tekshemetrden artyq sý qabyldaı almaıdy.

Amal joq, Shardara qoı­ma­syna tol­ǵan artyq sý «Ar­na­saı» arqyly О́zbek­stan­da­ǵy Aıdarkólge quı­y­lyp ke­ledi. Osy jaǵdaıdy jaqsy bi­letin eks-senator Qýanysh Aı­tahanov «Biz 49 jyl­­da О́zbekstanǵa bir Araldyń sý­yn ber­dik» dep kúıingeni este. Araldyń búginine qarap óze­gimiz órtense de ashy shyn­dyq osy. «Arnasaıdan» aq­ta­rylǵan sýdan eki kól jasaǵan óz­bek aǵaıyndar balyq sharýa­shy­lyǵyn quryp, aǵyn sýdyń qyzyǵyn dıqandary kórdi. Qazaqstan qys kezinde kóp kólemde sý jibermeý úshin Qyrǵyzstanǵa, artyq sý ótkizgeni úshin О́zbekstanǵa tólem tóledi. Sonymen qatar Tájikstannyń Qaıraq qumynan «Dostyq» kanaly arqyly keletin sýdy ala topyly aǵaıynnyń Qazaqstan úlesinen jyryp alatyny bar. Bul keshege deıin oryn alǵan jaǵdaı.

Sý basynda otyrǵandar osylaısha kórpeni ózderine tar­­typ, kem-ketigin biz­diń el ar­qyly túgendep alǵysy ke­le­di. О́tken jyly sý mol bol­ǵa­nymen qazirdiń ózinde tap­shylyǵy sezilip jatyr. Bul jaǵdaıda jańa tehnologııa – ta­mshylatyp sýarý arqyly amal­daýǵa bolady. Búginde kóp dı­qan osyǵan ótti.

Endi sýdy ortaq paıda­la­nýdyń Orta­lyq Azııa elderi úshin mańyzdylyǵy jyl saıyn sezile túsetindigi aıqyn. Kór­shi eldermen barynsha yq­paldasý osy shetin máseleni she­shýge septesetindigi sózsiz. Qy­zylordadaǵy mámileniń jal­ǵasy endi qońyr kúzde Ash­ǵabadta jalǵasady.

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy