Skaýttar – fýtboldyń kúreńbaılary

Fýtboldaǵy erekshe qyzmet túri

Árbir fýtbolshynyń ózindik stıli, úırenshikti joly bolady. О́ziniń oń jambasyna kelmeıtin komandada oınasa, qansha jerden talantty bolǵanymen, joǵary deńgeıde óner kórsete almaıdy. Al skaýttar ózi qyzmet ete­tin klýb basshylyǵyna sol aıaqdop­shynyń oıyn ádisi, talanty, kemshilikteri men artyqshy­lyq­tary týraly tolyq aqparat berip otyrady.

Mysaly, chılılik Aleksıs San­chesti alaıyq, «Barselonada» júrgeninde nashar oıynshy bolmasa da, komandanyń tıkı-taka ádisine tolyq úırene almaı ábden qı­nalǵan. Al «Arsenaldyń» sapy­na qosylǵannan keıin negiz­gi quramnan oryn alyp qana qoı­maı, komandany alǵa súıreıtin basty oıynshysyna aınaldy.

Skaýttar úlken klýbtarda ba­ǵy janbaı júrgen tájirıbeli oıyn­shylardy ǵana emes, jastardy da nazarda ustaıdy.

Osy rette «Barselonany» taǵy da mysalǵa alǵan jón. Bul alyp komanda bolǵandyqtan, jas­tardyń negizgi quramǵa beıim­delýi ońaı emes. Sondyqtan kata­lo­nııalyqtardyń «La Ma­sııa­syna», ıaǵnı akademııa­sy­na kóz salatyn klýbtar kóp. «Ar­se­nal» sapynda baǵy jan­ǵan Fran­sesk Fabregas (qazir «Chel­sı» oıynshysy), Mı­kel Ar­teta, bertin kele Ek­tor Bel­lerın, «Lıverpýldiń» ańy­zy­­na aınalǵan qaqpashy Hose Reına, «Bavarııanyń» negizgi qu­­ra­mynan oryn alǵan Tıago Al­kantara dál osy katalon klý­by­nan túlep shyqqan-dy.

Talanttarǵa qoıylatyn talap bar

Osy tusta skaýttar myqty fýtbolshylardyń talantyn qalaı anyqtaıdy degen zańdy saýal týyndary anyq. Olaı bolsa osyǵan azdap toqtalyp kóreıik. Qaqpashy, qorǵaýshy, jartylaı qorǵaýshy, shabýylshy qandaı qasıetterge ıe bolýy shart?

Qaqpashy. Eń birinshi olardyń refleksi joǵary bolýy tıis. Kútpegen soqqylardy qaıtara bilýi, qarsylasymen jeke shyq­qan sátte gol jibermeýi, qorǵa­nys­taǵy áriptesterin birden túsinýi, buryshtama nemese aıyp doby oryndalar kezde qaı jerde kimniń jolyn bógeýi kerektigin nusqap otyrýy qaqpashynyń deńgeıin birden kórsetedi. Jaqsy qaqpashy – jarty komanda.

Qorǵaýshy. Bul pozısııadaǵy oıyn­shylardyń senimdiligi joǵary bolýy shart. Qarsy koman­danyń shabýylyn der kezinde toqtata bilýi, dopqa talas ke­zinde oǵan birinshi bolyp jetip, qaýipsiz tusqa baǵyttaýy, tipti qaı kezde oıyn tártibin buzý kerektigin bilýi de qorǵaýshynyń biliktiligin kórsetedi.

Jartylaı qorǵaýshy. Naǵyz ámbebep oıynshy bolýy kerek. Shabýylǵa da aralasyp, qor­ǵanysqa da der kezinde úl­gerýi tıis. Qorǵaýshy sekildi qar­sy­lasynan dopty tartyp ala bilýi, shabýylshy sekildi yńǵaıly tusta qaqpany nysanaǵa alý qabileti bolǵany jón. Búkil oıyn­dy jartylaı qorǵaýshylar baqy­laýynda ustaıdy desek, artyq aıtpaǵandyq bolar edi. Árip­tesin baıqap, qaqpashymen betpe-bet shyǵatyndaı pas berýi onyń qanshalyqty alǵyr ekenin aıqyn­daı túsedi.

Shabýylshy. Qorǵaý­shy­lar­dan aılasyn asyra alatyndaı tehnıkasy, shań qaptyryp ketetindeı jyldamdyǵy, joıqyn soq­qysy, ońaıshylyqpen qula­maı­tyndaı denesi shymyr bolýy qajet. Sondaı-aq, alańnyń ashyq tusynan der kezinde tabyla bilgeni jón. Shabýylshynyń basty mindeti – gol soǵý.

Djeımı Vardı men Rııad Marez

Aǵylshyn premer-lıga­synyń 2015/16 maýsymynda «Les­terdiń» chempıon atanǵany áli kúnge deıin tańǵalarlyq jaıt. Mi­ne, dál osy «túlkilerdiń» tarı­hı jeńisine Djeımı Vardı men Rııad Marez úlken úlesin qosty.

«Bir kúni dostarymmen jınalyp «Lıds» – «Flıtvýd Taýn» arasyndaǵy joldastyq kezdesýdi tamashalaýǵa bardyq. Qonaq komandanyń sapynda sol kezde Djeımı Vardı oınady. О́zgeler sekildi «ol juldyz bolady» dep birden ton pishkenim joq. Onyń tipti tehnıkasy da nashar bolatyn. Biraq alańnyń ár tusynda saýatty qozǵalyp júrgenine birden nazar aýdardym. Qajet sátte yńǵaıly tustan tabyla ketedi. Doptyń qaı kezde, qaı tusqa keletinin aldyn ala sezip otyrady. Onyń sol kezdegi quny bir-aq mıllıon eýro bolatyn. «Lester» basshylyǵyna usynyp edim, eki etpedi, transfer jasady», dedi «Lesterdiń» sol kezdegi skaýty Ben Vrıglsvort.

Al Rııad Marez týraly Ben Vrıglsvort bylaısha oı bólisti: «Álemniń túkpir-túkpirinde júr­gen skaýttarmen kóbirek aralastym. Marezdi kóbisi fızı­kalyq turǵyda osal ekenin aıtty. О́zim de ishteı álsiz bolsa aǵyl­­shynnyń fýtbolyna jaramaı­dy dep oıladym. Biraq Rııad­pen jeke tanysqannan keıin myna bir nársege kózim anyq jet­ti. Boıyndaǵy kemshilikterin jeń­beıinshe, tynym tappaıdy eken. Osyndaı eńbekqorlyǵynyń arqasynda fızıkalyq deńgeıin art­tyrdy», dedi ol.

Fýtbol – bıznes

Qazirgi kúni fýtboldyń bızneske aınalyp ketkeni shyn­dyq. Máselen, ótken jazda tórt oıyn­shysyn satqan «Monako» koman­dasy 332 mln eýro paıda tapty. Bul negizinen klýbtaǵy skaýt­tardyń eńbegi. Jartylaı qorǵaýshy Bernardý Sılva men qorǵaýshy Benjamen Mendı «Manchester Sıtıge» 50 jáne 57 mln eýroǵa ketken bolatyn. Al monakolyqtar kezinde ekeýin de 15 mln eýroǵa satyp alǵan edi. Al «Chelsıge» 45 mln eýroǵa sa­tyl­ǵan Temýe Bakaıoko úshin bir kez­deri 8 mln eýro ǵana jumsa­ǵan. Sondaı-aq óz akademııasy­nan túlep shyqqan Kılıan Mbap­pe «Parı sen Jermenge» jalǵa berilgenmen, parıjdikter 180 mln eýro tóleýi tıis.

Al Italııanyń «A» serııasynda óner kórsetetin «Ýdınezeniń» basshysy Djampaolo Posso klýb­tyń skaýttary týraly: «Jurt­tyń nazaryna ilikken qu­ny joǵary, talantty oıynshylardy satyp alatyndaı dáýletti komanda emespiz. Sondyqtan biz úlken komandalar asa nazar aýdarmaǵan Chılı, Kolýmbııa se­kildi elderge jıi baramyz. So­ny­ń arqasynda Aleksıs Sanches­ti taptyq. Álemniń túkpir-túk­pirinde júzdegen skaýtymyz qyz­met etedi. Eger olardyń árqaı­sy­sy on oıynshyny nazar­da ustaıtyn bolsa, bizge tań­daý erki kóbirek bolady. Mi­ne, osyndaı jumystyń arqas­ynda «Ýdınezeni» shyǵynǵa ushy­rat­paı ustap otyrmyz», dep oı bó­lisken bolatyn.

Bul qarapaıym ǵana Ita­lııa­nyń ortańqol komandasyndaǵy alǵyr skaýttarynyń arqasynda júzege asyp jatqan mańyzdy ister. Mine, skaýttar jumysynyń mańyzdylyǵy. Talanttardyń talantyn ashyp qana qoımaı, qarjylyq jaǵynan klýbtarǵa da zor paıda túsirip otyr.

Elimizde skaýttyq júıe damyǵan ba?

Biz osy tusta elimizdiń tórt dúrkin chempıony «Astana» fýtbol klýbynyń baspasóz qyz­me­ti­ne habarlasyp suraǵan edik. Naq­ty qansha ekenin aıtpa­ǵa­nymen, skaýttar eńbegin joqqa shyǵarǵan joq. О́tken maýsym­nyń aldynda komandadan Tańat Nóserbaev, Roher Kanıas, Ne­manıa Maksımovıch sekildi ma­ńyz­dy oıynshylardyń ketkeni bel­gili. Olardyń ornyna Marın T­omasov, Ivan Maevskıı, Laslo Klıaınhaısler, Srdjan Grahovas sekildi fýtbolshylardyń kelýine klýbtyń skaýttary tikeleı sebep bolypty.

Qoryta aıtqanda, skaýt­tar­dyń jumysy kózge kórine bermeıdi, eleýsiz ǵana júrip jatady. Alaı­da kez kelgen komanda úshin olar­dyń orny erekshe. Mańyzdy oıynshysy ujymnan ketip, ornyna laıyqty eshkimdi tappaı otyrǵan sátter jıi bolady. Dál osy kezde tyǵyryqtan alyp shyǵatyndar da skaýttar.

Aıan ÁBDÝÁLI, «Egemen Qazaqstan»