Surmergen Svan eń qart Olımpıada chempıony retinde tarıhta qaldy

Oskar Svannyń ómirbaıany jaıynda kúni búginge deıin kóp aıtyla ber­­meıdi. Bizge belgilisi ol 1847 jyly Ge­te­borg ákimshilik ortalyǵyna qaras­ty Vestra-Getaland ólkesinde dú­nıege kel­gen. 

Oskar da bala kezinen ańshylyqpen aı­nalysty. Ýaqyt oza quralaıdy kózge at­qan mergenge aınaldy. Alaıda ol za­manda Olımpııa oıyndary men álem chem­pıonattaryn aıtpaǵanda, Skandı­navııa túbeginiń ózinde mergender saıysy resmı túrde ótpeıtin. Sol sebepti de aıtýly azamattyń naǵyz kemeldengen shaǵynda dúıim jurttyń aldynda óziniń myqtylyǵyn túbegeıli moıyndatýǵa esh múmkindik bolmaǵan. 

Nysana kózdeýshiler saıysy 1896 jáne 1900 jylǵy jazǵy Olımpııa oıyn­darynyń baǵdarlamasyna engen edi. Alaıda Afıny men Parıjdegi do­da­ǵa Svannyń ne sebepti barmaǵany bizge belgisiz. Áıteýir, sol básekeler skan­dı­na­vııalyq surmergensiz ótti. 

О́ziniń alǵashqy Olımpıa­da­syna Oskar Svan 1908 jyly qatysty. Ol kez­de jasy 60-tan asyp, saqaldy qarııaǵa kúle qara­­ǵandardyń qatary mol boldy. Jas­tar jaǵy jymıdy, saqa sportshylar mıy­ǵynan myrs-myrs kúlip qoıady. Biraq oǵan kóńil aýdaryp jatqan Os­kar joq. Tabıǵatynan baısaldy, sal­qyn­qandy, anaý-mynaýǵa eleń ete ber­meıtin aqsaqal jarys joly­na shyq­ty da, ózine júktelgen mindet­ti aby­roımen atqardy. О́rimdeı jas­tar­­dyń barlyǵyn artqa tastaǵan qart sportshy aıdy aspanǵa bir-aq shyǵaryp, Lon­don Olımpıadasyn úsh júldemen qorytyndylady. Atap aıtsaq, jyljy­maly nysanany kózdeý básekesi men ko­mandalyq saıysta bas júldeni olja­lady. «Júgirip bara jatqan elikti» atý bá­sekesinde Oskar qola medalǵa qol sozdy. Zeı­net jasyndaǵy azamattyń bul erli­gine júzdegen myń jankúıer qulshyna qol soqty. Mıllıondaǵan kórermen tamsana tańdaı qaqty. 

Arada tórt jyl ótken soń Stok­golm Olımpıadasynyń alaýy tu­tandy. О́z jerinde ótken jarystyń je­ke­legen saıysynda Svan qola alsa, ko­mandalyq básekede top jardy. Osy­laısha 65 jasqa qaraǵan shaǵynda Os­kardyń esimi eń qart Olımpıada chempıony retinde tarıhta qaldy. 1920 jylǵy ǵalamdyq doda Bel­gııanyń Antverpen qalasynda uıym­das­tyryldy. Bul jarysta Oskar Gomes Svan kúmis medaldy enshilep, Olımpııa oıyndarynyń júldeger atanǵan eń qart sportshysy atandy. Ol kezde Oskar 72 jastan asqan edi.

Oskar Svan 1924 jyly Parıj­de alaýy tutanǵan Olım­pııa oıyndaryna da qatysqysy keldi. Alaıda sol kezderi den­saýlyǵy syr berip, dúbirli dodadan shet qaldy. 

Jalpy, Oskar aqsaqalǵa qatysty talaı tartymdy áńgimeniń tıegin aǵy­týǵa bolady. Máselen, uzyn shashty, sa­­qaldy qarııa jarysqa únemi qara palto men qara shlıapa kıip shyǵady eken. Sondaı-aq kópshiliktiń ortasynda júrýdi onyń jany qalamaıtyn. Qaq-soqpen de sharýasy joq. Ara-tura bireýler kelip ma­zalamasa, syr sandyǵyn ashyp, uzyn-sonar áńgimeniń tıegin aǵytýǵa da asa qulyqsyz edi. Kóbine-kóp jalǵyz serýendep, únemi oı qushaǵynda júretin. Al jarys aıaqtalǵannan keıin áıgili sportshy tek altyn medaldy ǵana ózine qaldyrady. О́zge júldelerdiń bar­lyǵyn ne laqtyryp tastaıdy, ne kó­shede kezikken bógde adamdardyń qolyna ustata salady eken...

Mine, Olımpııa oıyndary tarı­hyn­daǵy jeńis tuǵyryna kóterilgen eń qart sportshy Oskar Svan osyndaı azamat edi. О́zi qatysqan úsh dodada ol 3 altyn, 1 kúmis jáne 2 qolany qorjynǵa saldy. Árıne, bul – óte keremet kórsetkish! 

Baıyptap qarasaq, Oskardyń júl­desi odan da kóp bolýǵa tıis edi. Biraq bel­gisiz sebeptermen quralaıdy kózge at­qan surmergen 1896 jylǵy Afı­ny jáne 1900 jylǵy Parıj Olımpıa­dasyna bara almady. Ol kezderi keıip­­keri­miz nebári 47 jáne 51 jas­ta bola­tyn. 1904 jyly Sent-Lýıste n­ysana kózdeýshilerdiń saıysy ótpedi. Eý­ro­padaǵy saıası jaǵdaı ýshyǵyp, I Dúnıe­júzilik soǵystyń oty órshigendikten 1916 jylǵy Olımpııa oıyndary keıinge qaldyryldy. Bálkim Berlındegi do­da ótkende Oskar ata aıdy aspanǵa shyǵa­rar ma edi, kim bilsin! Osylaı tiz­bekteı ber­sek, skandınavııalyq surmer­genniń nesibesinen qaǵylǵan kezderi de jeterlik ekenin ań­ǵarý da qıyn emes...

Ǵalym SÚLEIMEN, «Egemen Qazaqstan»