Alys bolashaǵymyz túgili, búgingimizdiń ózi bulyńǵyrlanǵan myna zamanda qater qaıdan deıtin emes. Dýaly aýyz sarapshylardyń aıtýynsha, taıaý bolashaqtaǵy eki-úsh jyl jahandyq ekonomıka úshin ǵana emes, sonymen birge álemdik saıasat pen halyqaralyq jaǵdaı úshin de asa qaýipti syn-qaterlerge toly bolǵaly tur.
Taıaý Shyǵystaǵy jáne Koreı túbegindegi ýshyqqan jaǵdaı, AQSh-tyń proteksıonıstik saıasaty jahandyq saýda qatynastarynyń qarqyndy damýyna tejeý bolyp tur. Uzaqqa sozylǵan Sırııa daǵdarysy ońalmaı jatyp, Vashıngton Ierýsalım qalasyn Izraıl astanasy dep tanyp, ızraıl-arab qaqtyǵysyn odan ári ýshyqtyryp, otqa maı quıyp otyr. AQSh-tyń Iran ıadrolyq kelisiminen shyǵý jónindegi birjaqty kelisimi Taıaý Shyǵysta jańa úlken soǵys órtiniń tutaný qaýpin arttyra tústi. Iran Islam Respýblıkasy men Saýd Arabııasy arasyndaǵy teketires kúsheıdi. Kúshtiniń yrqyna jyǵylǵan álemdik saıasat pen ýshyqqan halyqaralyq jaǵdaı jahandyq ekonomıkanyń bolashaǵyn bulyńǵyrlatqan qaterlerdi qalyńdata tústi. Álemdik ekonomıkanyń erteńin dúdámal kúıge tap qylǵan taǵy bir syn-qaterler parasy taıaý bolashaqta keńinen qoldanysqa enetin jańa tehnologııalyq platformalar bolmaq. Tórtinshi ónerkásiptik tóńkeris álemdik ekonomıkanyń qarqyndy damýy úshin tyń múmkindikter jasaýmen birge, tarıhta buryn-sońdy kezdespegen jańa qaterlerdi de týyndatyp otyr. Microsoft kompanııasynyń negizin qalaýshy Bıll Geıtstiń aıtýynsha, «Búkil álem boıynsha – eski garajdar men ǵylymı ınstıtýttarda jańa qatal básekelestiktiń shoǵy tutanyp keledi». HHI ǵasyrdyń bul joıqyn básekelestiginde kóptegen memleketter úshin «ne bel ketedi, ne belbeý ketediniń» keri kelgeli tur. Shveısarııanyń UBS atty iri qarjylyq holdınginiń arnaıy júrgizgen zertteýleri boıynsha, bul syndarly básekelestikte tek damyǵan elder jeńiske jetetin kórinedi. Tórtinshi ónerkásiptik tóńkeris kezeńinde eń joǵary jetistikterge jetetin memleketter reıtıngi boıynsha alǵashqy 15 oryndy da solar ıelengen. Orta jáne tómengi dárejedegi kásibı mamandyǵy bar orasan zor jumys kúshine sengen damýshy elder jańa ónerkásiptik tóńkeriste shań qaýyp qalady eken. Sebebi avtomattandyrylǵan robottar dáýirinde arzan jumys kúshine degen qajettilik joıylady. Damýshy elderdiń shekteýli tehnologııalyq ınfraqurylymy jańa dáýirdegi ekonomıkalyq damýǵa úlken kedergi keltiretin bolady.
Tórtinshi ónerkásiptik tóńkeris uǵymynyń balamasyn qazirgi kezeńde «Indýstrııa 4.0» dep atap júr. Bul termındi alǵash ret 2011 jyly FRG úkimeti nemis eliniń «2020 haı-tek strategııasynyń» biryńǵaı ajyratylmaıtyn bóligi retinde qoldandy. Sóıtip «Indýstrııa 4.0» eń aldymen adamdardyń taǵdyryna ózgeris ákeledi. Sarapshylardyń aıtýynsha, 2030 jylǵa taman 800 mıllıonǵa jýyq adamnyń jańa mamandyqtar izdeýine týra keledi. Damyǵan elderde keńinen óndiriske engizilip jatqan avtomattandyrý men robottandyrý úrdisi kóptegen elderdiń arzan jumys kúshine negizdelgen dástúrli ekonomıkalyq modeliniń bolashaǵy joq ekendigin qazirdiń ózinde dáleldedi. Mine, naq osy máselege baılanysty sońǵy jyldary damyǵan elder men damýshy elder arasyndaǵy ekonomıkalyq jetistikter aıyrmashylyǵy alshaqtap barady. Bul alshaqtyqty joıý damýshy elder úshin «Indýstrııa 4.0» jaǵdaıynda meılinshe qıyndap otyr. Bul elderdiń mol tabıǵı baılyǵy men geografııalyq ornalasý jaǵdaıynyń artyqshylyqtary ázirge olardyń jahandyq ekonomıkalyq uly kóshtiń shoǵyrynda qalýyna múmkindik berip otyr. Jańa ındýstrııalyq tóńkeris jaǵdaıyndaǵy joıqyn básekelestikte bul múmkindiktiń áleýeti shekteýli ekendigi barǵan saıyn aıqyn kórinýde.
Sondyqtan damýshy memleketter búgingi energetıkalyq shıkizattyń qymbattaýynan týyndaǵan ýaqytsha tabystarǵa toqmeıilsimeı, shuǵyl túrde tehnologııalyq jańǵyrtýlarǵa bet burýy qajet. Tek ozyq tehnologııalar men óndiristi jappaı avtomattandyrý jobalary ǵana bolashaq ekonomıkalyq damý draıveri bola alady. Bul taǵdyrsheshti talaptardyń birinshi kezekte, bizdiń elimizdiń erteńgi ekonomıkalyq damý ahýalyna tikeleı qatysty ekendigi daýsyz. Iаǵnı táýelsiz Qazaqstannyń «Indýstrııa 4.0» dáýirindegi ekonomıkasyn, áleýmettik áleýetin jáne saıasatyn, bir sózben aıtqanda, bolashaq damýyn avtomatty tehnologııalar men ıntellektýaldy adam kapıtaly sheshedi.
Taıaý bolashaqtyń ekonomıkasy ıntellektýaldy eńbekke negizdelgen ekonomıka bolyp tabylady. Azamattary bilimdi, tehnologııasy ozyq, ınjener-tehnıkalyq mamandary ǵylym men ekonomıkany qustyń qos qanatyndaı qatar damytqan eldiń ǵana tórtinshi ónerkásiptik tóńkeris dáýirinde bási bıik bolmaq. Álemdik órkenıet shoǵyrynda at tóbelindeı eń damyǵan otyz eldiń qataryna umtylǵan Qazaqstannyń da baǵdarǵa alǵan shoq juldyzy – «bilim – ǵylym – ınnovasııa». Tek bul ómirsheń baǵdarlama sońǵy jyldary elimizde dúrkireı bastalyp, kómeskilene sónip jatqan daýryqpa bastamalardyń kebin kımese bolǵany. Máńgilik eldiń erteńin oılasaq, «Indýstrııa 4.0» dáýiriniń qaterlerine qarsy tura alatyn ıntellektýaldy bolashaǵymyzdyń barlyq qyryna ıgilikti ınvestısııa salýǵa asyǵýymyz kerek.
Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»