Gıperınflıasııa, aqshanyń kúrt qunsyzdanýy
Ulttyq valıýta teńgeniń tabysty engizilgenine qaramastan eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal ınflıasııanyń joǵary qarqyny saldarynan kúrdelene tústi. Qazaqstan Táýelsizdiginiń alǵashqy jyldary ınflıasııa qarqyny 1000% asqan gıperınflıasııa kezeńi boldy. Mundaı ahýal áleýmettik shıelenisti ulǵaıtyp, qarsylyqty kóńil-kúılerdi kúsheıte tústi. Halyqtyń tabysy barynsha mardymsyz bolyp, aqsha qunsyzdandy. Eńbek qyzmetine degen ynta quldyrady, qylmys óse tústi.
1993-ten 1995 jyldarǵa deıingi kezeńde ınflıasııa orta eseppen jyldyq kóriniste alǵanda 1200 paıyzdan astamdy qurady, al ekinshi deńgeıli bankterdiń kásiporyndar nesıeleri boıynsha stavkalary jyldyq 400 paıyzǵa jetti. Degenmen, 1995 jyldyń ózinde-aq memlekettiń der kezinde qabyldaǵan sharalary ınflıasııanyń jyldyq deńgeıin eki tańbaly mánge deıin qysqartýǵa jaǵdaı týǵyzdy. Odan keıingi jyldary Qazaqstanda baǵa turaqtylyǵy máselesine aıryqsha kóńil bólindi.
Qabyldanǵan sharalar 2000 jyly jyldyq ınflıasııanyń eki tańbaly mánnen aspaýyna jaǵdaı jasady. Qazaqstan ekonomıkasy álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysqa dýshar bolǵan 2007 jyly ǵana jaǵdaı sál basqasha boldy.
Qatań aqsha-nesıe saıasatyn júrgizý nátıjesinde ınflıasııa qarqyny tómen qaraı kúrt quldyraı bastady, al ol eldegi makroekonomıkalyq turaqtylyqqa jaǵdaı jasady. Ekonomıkanyń ósý traektorııasyna shyǵýyn qamtamasyz etý jáne naryqtyq jańǵyrtýlardy odan ári tıimdi júrgizýge kedergi keltiretin ınflıasııany aıtarlyqtaı aýyzdyqtaý 2000 jylǵa deıin jalǵasqan turaqtandyrý kezeńiniń basty jetistigi bolyp tabylady.
Naryq ekonomıkasyna jáne naryqtyq qatynastarǵa kóshýge baılanysty halyq sharýashylyǵynyń barlyq salalary 1996 jylǵa deıin daǵdarys qursaýynda boldy. Josparly ekonomıkadaǵy jasyryn tepe-teńsizdikter men 90-shy jyldardyń birinshi jartysynda paıda bolǵan jańa qarama-qaıshylyqtar ekonomıka men qoǵam damýynyń barlyq salalaryna kúıretkish áserin tıgizdi. Ekonomıka resessııany bastan keship jatty. Osy kezeń aralyǵynda ár jyldarda naqty IJО́-niń, zeınetaqynyń, eńbekaqynyń túrli tereńdikte quldyraýlary baıqaldy.
Ekonomıkalyq quldyraý ınflıasııalyq daǵdaryspen qosa júrdi. Osyndaı jaǵdaıda qolma-qol aqshaǵa degen qajettilik yrǵaqty ósip otyrǵan baǵalarǵa tepe-teń jaǵdaıda ósti. Qolma-qol aqshanyń jetimsizdiginen eńbekaqy men zeınetaqylar boıynsha boryshtar kóbeıip, ol óz kezeginde halyqtyń turmys deńgeıiniń kúrt tómendeýine yqpal etti. Bútindeı alǵanda, memlekette qarjynyń jetispeýi ınflıasııa deńgeıiniń shekten tys ósýimen qosyla kele ekonomıkalyq quldyraýǵa, kásiporyndardyń negizgi qorlary baǵasynyń qunsyzdanýyna jáne tólem tóleý daǵdarysyna aparyp soqtyrdy.
Bıýdjettiń shekten tys tapshylyǵynyń, oılastyrylmaǵan memlekettik dotasııalar men nesıelerdiń nátıjesi ınflıasııa, ınflıasııa jáne ınflıasııa bolyp tabylady. Biz ózimizge qatysty shyndyqty basshylyqqa alýǵa tıispiz jáne eger biz búkil sharýashylyqty kúıretip jatqan ınflıasııany toqtatpasaq, onda ónim qunynyń ınflıasııalyq alǵa oza kóterilýinen de asyp ketetin halyqtyń naqty tabystarynyń ınflıasııalyq quldyraýy, sonyń saldarynan memlekettik kásiporyndardyń tutynýshylarǵa ınflıasııalyq salyq salý ekspansııasy oryn alady.
Memleket basshysynyń Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń on ekinshi shaqyrylǵan H sessııasynda Daǵdarysqa qarsy kezek kúttirmeıtin sharalar jáne áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy tereńdetý jónindegi úkimettik baǵdarlama boıynsha sóılegen sózinen.
Almaty, 1993 jylǵy 18 qańtar.
1991-2004 jyldardaǵy IJО́-niń, eńbekaqynyń jáne
taǵaıyndalǵan zeınetaqynyń naqty ózgerisi, 1990 jylǵa %-ben
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ınflıasııalyq úderister tolyq baqylaýda.