Tótenshe jaǵdaılarǵa tótep berer azamattar

Elimizde Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan merekelik sharalar jappaı ótkizilip jatyr. Oǵan ózimiz de kýá bolyp, kózaıym jańalyqtar men irgeli jetistikterdi qýana jazyp jatyrmyz. Al otandyq BAQ-tyń kóshbas­shysy sanalatyn «Egemen Qazaqstan» men «Kazahstanskaıa pravda» gazetteriniń ob­lys­­taǵy menshikti tilshilerin respýblıkamyzdaǵy birden-bir oqý orny Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń Kókshetaý tehnıkalyq ınstıtýtynyń bastyǵy polkovnık Abaı Sultanǵalıevtiń ádeıi shaqyrýy Táýelsizdigimizdiń ıdeologııalyq baıraǵyn aspandatqandaı edi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaev halqymyzǵa arnaıtyn jyl saıynǵy jo­l­daýlarynda «Adam – eldiń basty baılyǵy» degen sózderdi qadap aıtatyndyǵy ǵasyrlar boıǵy ańsaǵan táýelsizdigimizdiń maqsat-maǵynasyn bildiredi. Munda tótenshe jaǵdaılarǵa qarsy turý, onyń aldyn alý mindetteri de aıshyqtalyp tur. Biz tórine ozǵan KTI-de tótenshe jaǵdaılarǵa tótep beretin, elimizdiń ekonomıkalyq qaýip­sizdigin qamtamasyz etetin azamattar tárbıelenedi. Áýelde «Táýelsizdik tustastarymen kezdesý» atty basqosý joǵary oqý or­nynyń keshegisi men búgingisin qamtyǵan tálim sholýyna ulasty. Instıtýt basty­ǵynyń tárbıe, kadr jáne sap jónindegi orynbasary polkovnık Berik Nurǵalıev kýrsanttar aldynda sóz bastady. «Ins­tıtýtymyz jas býynnyń ǵylym jáne tehnıkalyq jetistikter, ulttyq jáne jalpy adamdyq qundylyqtar negizinde kásiptik qalyptasýyna baǵyttalǵan bilim ordasy, – dedi ol. – 1956 jyldyń maýsy­mynda quramynda 66 tyńdaýshysy bar oqý otrıady bolyp qurylǵan bilim oshaǵy 55 jyl ishinde ósip-órkendeý, tájirıbe shyńdaý synaqtarynan tabysty ótti. Al 1992 jyldyń maýysymynda, ıaǵnı táýel­sizdigimizdiń eleń-alańynda órtten qorǵaý qyzmetiniń qatardaǵy jáne basshy qura­myn kásibı daıarlaý mektebi atansa, 1999 jyldyń maýsymynda ınstıtýt mártebesi berildi. Oqý ornyn ár jyldary Keńes Odaǵynyń Batyry P.Blınov, P.Tolmachev, K.Qazbolov, I.Fomın, G.Gonchar, J.Tur­ly­bekov, Iý.Býrmıstrov, B.Núkishev, D.Danaev, H.Ǵazızov, J.Ahmetov, S.Tu­ra­rov sııaqty bedeldi azamattar basqardy. Instıtýt qurylǵan kezden bastap 2,5 myń­ǵa jýyq maman daıarlanyp, keń baı­taq Otanymyzda jemisti qyzmetimen ta­­ny­lyp júr. Búgingi kúni kúndizgi bólim­de 403 kýrsant oqyp jatsa, 635 adam ón­diristen qol úzbeı bilimin jalǵastyrýda. Jyl saıyn júzden astam qyzmetker arnaıy kýrsta kásibı biliktiligin jetildiredi. Byltyrǵy jyly ǵana basshy quram­nyń 1070 ókiline respýblıkalyq kýrsty támamdaǵany jóninde sertıfıkat tapsy­ryl­dy. Sondaı-aq, memleketaralyq kelisim boıynsha mınıstrliktiń 56 qyzmet­keri, 60 órt sóndirýshi men qutqarýshy Reseıdiń, Belorýssııanyń arnaıy bilim ordalarynda oqyp, tájirıbeden ótýde. Kúndizgi oqý fakýltetiniń 82 túlegi ıns­tıtýtty «Úzdik dıplommen» bitirdi. Al A.Toqtamysov pen A.Soıdyń leıtenant pogonyn Aqordada Elbasy N.Á. Nazar­baev­tyń qolynan alýy barshamyzdy mereılendirip, kýrsanttar júregine jiger quıdy». Instıtýttyń barlyq professorlyq-oqytýshylyq quramy maqsatty túrde ǵylymı qyzmetpen aınalysady. Qazirgi tańda Reseı TJM MО́Q Akademııasynyń kúndizgi bóliminde ınstıtýt joldamasy­men 46 kýrsant, adıýnktýrada 3 oqytýshy syrttaı bilim alýda. Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik qyzmet akade­mııasynyń túlegi Q.Narbaev Amerıkada, magıstr Á.Meıramova Avstrııa men Germanııada biliktilik synaǵynan oıdaǵydaı ótipti. Kafedra meńgerýshisi polkovnık B.Evnıev 10 oqý-ádistemelik jáne 30-dan astam ǵylymı jumystardyń avtory eken. «ǴZI jáne redaksııalyq-baspa» bóliminiń kúshimen 1999 jyly ınstıtýt qyzmetker­le­riniń ǵylymı eńbekteriniń jınaǵy ba­syp shyǵarylsa, bıyl «Habarshy» jýr­na­ly jaryq kórdi. Instıtýt quramy 2010 jyldyń qarasha aıynda Qazaqstan, Reseı jáne Ýkraına ǵylymı jáne bilim berý uıymdary ókilderiniń qatysýymen al­ǵashqy halyqaralyq konferensııanyń ót­kizilýin óz izdenisterine berilgen joǵary baǵa sanaıdy. Osyndaǵy oqý-jattyǵý ba­rysyn baqylaǵan amerıkalyq áriptester de rıza kóńilin bildirgenin byltyr gazetimizde jazǵan edik. Kókshetaý tehnıkalyq ınstıtýtynda 1991 jyly týǵan 107 kýrsant bilim alyp jatyr. Olardyń deni 3-kýrsta oqı­dy. «Táýelsizdik tustastary» kezdesýin kýrs bastyǵy podpolkovnık Sılan Juma­nov ashyp, respýblıkalyq «Jas ulan» mek­tebiniń túlegi, qazir ekinshi kýrstyń vzvod komandıri, kishi serjant Medet Musabaev el táýelsizdiginiń mán-maǵyna­sy men al­daǵy mindetter jaıynda to­lymdy baıandama jasady. Odan keıin minberge 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasyna qatysý­shy­lar ınstıtýt bastyǵynyń tyl jó­nindegi orynbasary podpolkovnık Sá­ken Qabı­býl­lın men tehnıka ǵylymda­ry­nyń kan­dı­daty podpolkovnık Amantaı Súıin­di­kov shyqty. – Men Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtý­ty­nyń I kýrs stýdenti edim, – deıdi Sáken Zaıytuly. – Jataqhanymyz alańnan 400 metr jerde ǵana. Tolqý bolyp jatqanyn esitisimen sonda júgirdik. Án salyp, sherý tartqan stýdentterge ıyqtasyp baryp qosyldyq. «Biz Qazaqstanda turmaǵan, qazaqstandyqtardyń ómirin, dástúrin bilmeıtin Kolbınge qarsymyz», «Elimizdi qazaqstandyq basqarsyn, qazaq azamaty basqarsyn», degen urandar saqyldaǵan aıazda sańqyldap shyǵyp jatty. Bul Máskeý alpaýyttary jala japqandaı, ult­shyldyq emes edi. Bul ortalyqtaǵy ozbyr saıası júıeniń kúıreýi, halyq­tar­dyń táýelsizdikke umtylysynyń pisip-jetilýi edi. Búgingi qymbat táýelsiz­di­gi­mizdi baǵalańdar. Táýelsizdigimizdiń týyn­da jeltoqsandyqtardyń qaısar rýhymen qatar qaınaǵan qan taby da bar. Onyń zardaptary áli de júrek syzdatady. Me­niń issaparmen Túmen oblysynyń Pısh­tım qalasynda bolǵanym bar. Kınoteatr­da otyrǵandardyń basym kópshiligi qazaq jastary ekendigine tańǵaldym. Bu­lardyń barlyǵy 58-bappen (Otanǵa sat­qyndyq) 5 jylǵa sottalyp, jer aýdaryl­ǵandar eken. Táýelsizdik qurdastary, tus­tastary degen at senderge artyqshylyq bermeıdi, qo­sym­sha jaýapkershilik júk­teı­di. Osyny umytpańdar, jaqsy oqyń­dar, elge adal qyzmet etińder. Joǵary matematıka pániniń oqytýshy­sy podpolkovnık Amantaı Súıindikov Qa­zaq memlekettik ýnıversıtetindegi oqýyn áskerden oralǵan soń, 2-kýrstan jalǵas­tyrǵan. «Sol kúngi saǵat 13.15-te basta­latyn sabaq bolmaı qalady. Stýdentter arasynda sybys tarap, daýyldy dúbir barshany silkintip tastaǵan. Qazaq-ory­sy­myz bar, jastardyń basym kópshiligi ortalyq alańǵa qaraı aǵyldyq. Áskerı­lerdiń qorshaýyn buzyp ótý qıynǵa soqty. Biraq, eshkim keıin qaıtatyn emes, oryndarynda tapjylmaı tur. Keshkisin qan soıqan bastaldy. Myltyqtyń dúmi men saperlik kúrekter sartyldaýda. Beıbit sherýge shyqqan jastardy ashyq mashınalar men arnaıy kólikterge toǵytyp, alyp ketýde. Almatydan 30 shaqyrym jerge qotaryp jatyr degendi aıtady keıbireýler. Araq-sharap taratyldy degen bos sóz. Qatań qýdalaý júrgizildi. Ony ýnı­versıtet rektory О́mirbek Joldasbe­kov­tiń qyzmetinen alynǵanynan ańǵarýǵa bolady. Ulttyq qaqtyǵysqa jol berilmegenin qazaqstandyqtardyń eń úlken qasıeti dep baǵalaý kerek», – deıdi aǵa oqytýshy. Májilishana tym-tyrys. Kýrsanttar­dyń aýyr oıyn serpimek nıetpen ózimiz sóz alyp, 92 jyldan beri shyǵyp kele jat­qan gazetimizdiń el táýelsizdigi jo­lyn­daǵy úzdiksiz eńbeginen taratyp áń­gi­me órbittik. Munda halqymyzdyń mań­daı­al­dy azamattary elge jalyndy sóz­derin arnady, talaıy repressııa qurba­ny­na ushyrady. Biraq, el únparaǵynan tá­ýel­sizdik ıdeıasy túsken emes. Táýelsizdik jarııalanǵan kúnnen bastap janqııarlyq eńbek tipti kúsheıdi. Táýelsizdikti madaq­taý­dan bastap, ony qorǵaý, Táýelsizdi­gi­miz­diń tý ustaýshysy, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń múldem jańa memleketti quryp, onyń qymbat qaǵıdattaryn qalyptastyrýdaǵy eńbegin dáripteý, bolashaqtyń qamyn jasaý, ishki-syrtqy saıasatty myǵymdaý, qoǵam mú­she­lerin qoǵamnyń tiregine aınaldyrý, kóp ultty respýblıka turǵyndarynyń jaras­tyǵy men baýyrmaldyǵyn jalǵastyrý sı­ıaqty ózekti taqyryptar kún tártibinen tús­peýde. Búgingi kezdesýdi sol temir­qa­zyq tutqalardyń biri dep esepteımiz. Sabaqtan, kezekshilikten, narıadtan bos «Táýelsizdik tustastarynyń» sany da bir­shama kórindi. Báriniń de júzderi ja­lyndap, óz oı-pikirlerin ortaǵa salýǵa yntyǵýly. Biz barshasyna bir ǵana suraq qoıdyq: «Instıtýtqa túsýińniń basty sebebi ne?» Maqsat Erjanuly: – Aýylda jalǵyz ǵana áskerı adam bolatyn. Ol kapıtan she­nindegi órt sóndirý qyzmetkeri edi. Bárimiz sol kisige uqsaǵymyz keledi. Úsh aıaqty motosıklin zýyldatyp ótkende odan baqytty adam joqtaı kóretinbiz. Armanymnyń oryndalǵanyna qýanamyn. Sherzat Ábdiázimov: – Kórshimiz Rús­tem Ábýtálipov 2008 jyly osy ınstı­týt­ty bitirgen. Qazir Aqsý kentindegi órt són­di­rý bóliminiń qaraýyl bastyǵy. Ol mektebimizge kelgen saıyn tótenshe jaǵ­daılar qyzmeti jaıly qyzyqty áńgi­me­ler aıta­tyn. Úıim jaqyn bolǵandyqtan, fotoal­bo­mynan ınstıtýt ómirimen syrt­taı ta­ny­syp ta aldym. Maksım Ivanov: – Tańerteń kazarmadan shyqqan kýrsanttar oqý korpýsyna bizdiń mekteptiń janynan sap túzep ótetin. Sońdarynan erip júretinbiz. Endi sol sapta ózim júrmin! Isaqoja Eleýsizov: – Adamǵa qajetti oqýǵa tústim dep oılaımyn. Aıbek Qasymov: – Meniń órt sóndi­­­rýshi bolmaýǵa haqym joq sııaqty. О́ıt­keni, ákem osy ınstıtýtty syrttaı oqy­ǵan. Tý­ǵan jáne nemere bes aǵam tótenshe jaǵ­daı­lar salasynyń qyzmetkerleri. Ur­paq­tar sabaqtastyǵy menen keıin de jal­ǵasa tússe deımin. Kýrs bastyǵynyń orynbasary maıor Nurym Jaǵyparov bizdi oqý zaldaryn, de­malys jáne jatyn bólmelerin, záýlim as­ha­nany aralatyp kórsetti. Aınalamyz­dan muntazdaı tazalyq, temir tártip lebi esedi. Kókshetaý.