Nursultan NAZARBAEV: El ıgiligi el halqyna qyzmet etýi kerek
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń osydan 9 jyl burynǵy, ıaǵnı 2002 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy merekelik nómiri Elbasynyń joǵarydaǵydaı sózimen ashylypty. Onda Astanada Úkimet músheleri men ákimderdiń qatysýymen respýblıkalyq keńes bolyp ótkendigi, keńeste Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń sóz sóılegendigi aıtylady.
«Osy jyly bizdiń halqymyz tabysty da jemisti eńbektendi. Ony qýana aıtamyz. Barlyq dárejedegi ákimder óz múmkindikterinshe jumys atqardy. 2003 jyldyń bıýdjeti óz dárejesinde oıdaǵydaı bekitildi», dep bastapty óz sózin Memleket basshysy.
Munan ári Elbasy el ekonomıkasynyń damýy qarqyndy sıpat alǵandyǵyna toqtalypty. Jyl qorytyndysy boıynsha jalpy ishki ónimniń ósýi 9,4 prosentti, ónerkásiptiń ósýi – 9,8 prosentti, aýyl sharýashylyǵyndaǵy ósim – 2,5 prosentti, qurylysta 19 prosentti quraǵaly otyrǵany anyqtalǵan. «Bul jaıynda álemdik ekonomıkalyq tendensııalardyń aıasynda áńgime etý óte-móte jaǵymdy. Álemdik valıýta qorynyń boljamy boıynsha álemdik jalpy ishki ónimniń ósý qarqyny 2002 jyly 2,8 prosent deńgeıinde bolmaq. О́nerkásibi damyǵan elderde jalpy ishki ónimniń ósimi 1,7 prosentti, damýshy elderde – 4,3, tranzıtti ekonomıkalyq elderde 4,5, TMD-da – 4,5, Reseıde – 4,4 prosentti quraýǵa tıis» degen Elbasy elimizde úsh jyl qatarynan aýyl sharýashylyǵynyń jandanyp kele jatqanyn aıryqsha atap ótken. «Bıylǵy jyl shyn máninde berekeli jyl boldy. Dıqandarymyz erledi. Rekordty ónim jınaldy. Barshańyzdy osy tabyspen quttyqtaımyn», depti.
Elbasy jarııalanyp otyrǵan aýyl jyldarynyń mindetteri óz Joldaýynda jarııalanǵandyǵyn aıtqan. «Úsh jyldyq merzimge belgilengen memlekettik agrarlyq azyq-túlik baǵdarlamasy bekitildi. Jańa Jer kodeksi daıyndalyp, Parlamenttiń qaraýyna engizildi. Osy qujatta aýylsharýashylyq maqsattaǵy jerlerge jeke menshikti engizý alǵash ret kózdelip otyr» dep munan ári 2003-2005 jyldardaǵy bıýdjet josparlarynda aýyl-selony, onyń barlyq múddelerin qarjylandyrýdy edáýir ulǵaıtý kózdelingendigine toqtalypty.
Elbasy osy sózinde Úkimettiń aldyna birneshe mindet qoıypty.
Birinshiden, ekonomıkalyq ósýdiń barynsha joǵary qarqynyna qol jetkizý.
Ekinshi mindet – memlekettik, sondaı-aq otandyq jáne sheteldik ınvestısııalardyń ósý qarqynyn saqtaý.
Úshinshiden, áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrýdaǵy kúsh-jigerdi tek aýylda ǵana emes, sonymen birge tutastaı el boıynsha ósirý. Osy rette Elbasy kedeılikpen jáne jumyssyzdyqpen kúres problemasyn aıryqsha atap kórsetken.
Tórtinshi mindet – shaǵyn jáne orta bıznesti damytý. Osy rette Elbasy «Jańa ındýstrııalyq saıasatqa keletin bolsaq, ol áli de qalyptastyrylmaǵan, talqylanbaǵan, bekitilmegen. Alaıda naqty nusqaýlar qashan keledi dep kútip otyrmaı, qazirden bastap jumys isteńizder» dep Úkimetti qamshylaı túsipti.
Osyǵan oraı aıtarymyz, Qazaqstan qazirgi kúni Elbasynyń sol sózinde aıtylǵan jańa ındýstrııalandyrý saıasatyn keń kólemde qolǵa alyp, naqty júzege asyrý ústinde. Sońǵy eki jyldyń aıasynda iske qosylǵan, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ár nómirinde kún saıyn jaryq kórip jatqan sol júzdegen jobalar Elbasynyń alystan kózdeıtin jáne kózdegen isti naqty shyndyqqa aınaldyratyn kóregendigi men qaıratkerliginiń aıqyn kórinisi dep esepteımiz (Red.).
Joǵarydaǵy atalǵan jıynda Elbasynyń Úkimet aldyna qoıǵan besinshi mindeti – jergilikti ózin-ózi basqarýdy keńeıtý. Osy rette Memleket basshysy munyń bári qoǵamdy demokratııalandyrý prosesin tereńdetýge baǵyttalǵan zor saıası mańyzy bar másele ekendigin atap kórsetipti.
Altynshy mindet – ıntegrasııalyq prosesterdi odan ári tereńdetý. «Bul máselege bıliktiń barlyq tarmaqtary men deńgeıleri barǵan saıyn belsendirek jáne tikeleı qatysatyn ýaqyt jetti» dep atap kórsetipti Elbasy.
Prezıdent sóziniń sońynda «jumyla kótergen júk jeńil» degendeı, ortaq maqsat jolyndaǵy birlesken isterge sáttilik tilepti.
Bostandyqtyń bir balamasy bolǵan Astananyń arhıtektýralyq ajary Elbasynyń udaıy nazarynda
Osyndaı taqyryppen berilgen gazet tilshisi Berik Sadyrdyń habarynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Astanabasjoba» kásipornynyń jańa ǵımaratynda birqatar mınıstrlikter jetekshilerimen, qala basshylyǵymen, sáýletshilermen jáne iri qurylys kompanııalarynyń ókilderimen keńes ótkizip, onda elordany damytýdyń bas jobasy jan-jaqty talqylanǵandyǵy týraly aıtylady.
«Jýyrda ǵana memleket ortalyǵy Saryarqa tósine qonys aýdarýynyń bes jyldyǵy atap ótilse, osy merzimde qala tanymastaı ózgerip, álem nazaryn ózine aýdaryp otyr. Keńes barysynda mundaı ilgerileýshilikti atap kórsetken Prezıdent elordadaǵy jańa ortalyqtyń aıshyqtala bastaǵandyǵyn, taıaý kúnderi «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń jáne Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrliginiń ǵımarattary iske qosylatynyn aıtty.
Memleket basshysy jańa qurylystar salýmen qatar, qalanyń eski úılerin buzyp, ol jerde sáýletti jańa ǵımarattar turǵyzýǵa tapsyrma bergen bolatyn. Qazir kóne de qulaǵaly turǵan osyndaı úılerden 120 gektar jer tazartylǵan. Kelesi jyly qala qurylysyna 49 mıllıard teńge ınvestısııa tartý josparlanyp otyr, munyń ózi bıylǵy bólingennen 75 paıyzǵa artyq. Sondaı-aq, qalanyń birqatar kósheleri qaıta jóndeledi, shaǵyn aýdandarda abattandyrý jumystary júrgiziledi», dep jazypty tilshi.
Habarda 2003 jyly Prezıdenttiń rezıdensııasy, Senat pen Májilistiń ǵımarattary, Úkimet úıi, Syrtqy ister mınıstrliginiń ǵımaraty jáne basqa da mańyzdy nysandardyń iske qosylýy tıis ekendigi aıtylǵan.
Qazirgi kúni bul ǵımarattardyń barlyǵy iske qosylyp, elorda kórkine kórik qosyp turǵandyǵy barsha jurtqa belgili (Red.).
Baqyt baǵasyn bilgenniń ǵana basynda turady
Belgili jýrnalıst Erbol Shaımerdenuly birqatar jyldardan beri Elbasynyń aıtqan qanatty sózderin uqyptap jınastyryp júredi eken. Táýelsizdik kúni qarsańyndaǵy nómirde gazet redaksııasy E.Shaımerdenuly jınastyrǵan osyndaı qanatty sózderdiń birqataryn «Oı-qazyna» aıdarymen oqyrmanǵa usynypty. Gazettiń bir betin alyp turǵan Elbasy aıtqan osy sózderden úzindiler keltire ketkendi jón kórdik (Red.).
Bile bilsek, osy on jyldaǵy eńbegimizdiń eń basty qorytyndysy – el bolǵanymyz. El bola alǵanymyz. Biz memleket qurdyq. Qurǵanda da aty bar da zaty joq memleket emes, búkil adamzat tanıtyn, tanyp qana qoımaǵan – moıyndaıtyn, qurmetteıtin memleket qura aldyq.
***
Adamzatqa aqyl-parasat óz ómirin jaqsartý úshin berilgen.
***
Tarıh joly qashanda taıǵanaq.
***
Shyǵystyń saıası múddeleri kóbine-kóp dástúrli toptardyń qoldaýyna arqa súıeıdi.
***
Kózsiz kónterilik te, essiz kústanalyq ta – birdeı qaýipti.
***
Konstıtýsııa – kemel keleshektiń kepili.
***
Bizdiń demokratııamyzdyń negizi – saıası, áleýmettik jáne ultaralyq kelisim.
***
Demokratııa jarlyqpen ornatylmaıdy.
***
Ult máselelerin sheshýdiń ámbebap ádisteri bolmaıdy.
***
О́tkenge qarap, erteńińdi túze.
***
Tarıh pen til tamyrlas.
***
Qazaq qazaqpen qazaqsha sóılessin.
***
Kúshti ult bolý úshin aldymen ishki birlik, uıymshyldyq pen tatýlyq qajet.
***
Qazaq ta endi úlken ultqa tán tózim men sabyrly minez kórsetýi kerek.
***
Qabyrǵaly halqy bolmasa qandaı basshynyń da taýy shaǵylmaı, taýany qaıtpaı qoımaıdy.
***
Teńizde daýyl turǵanda túbindegi qoqystyń bári sýdyń betine shyǵa keledi.
***
Qaýeset degen qara kúıe sııaqty; kúıdirmeıdi, kúıeleıdi.
***
Saıasat bezbendeýshisi – el.
Aýyl jylynyń maqsaty aıqyndaldy, mindeti belgilendi
Gazet tilshisi Suńǵat Álipbaıdyń bul keń kólemdi reportajynda Elbasynyń qatysýymen ótken agroónerkásip kesheni máseleleri boıynsha respýblıkalyq keńeste qamtylǵan jaıttar sóz bolady.
Keńestegi negizgi baıandamany jasaǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Ahmetjan Esimovtiń sózinen derekter keltirilgen. Onda eki jyl qatarynan elimizde mıllıard puttan astam astyq alynyp, júgeri óndirisi 40 paıyzǵa, maıly daqyldar 22 paıyzǵa, qant qyzylshasy 53 paıyzǵa artqandyǵy, aýyl sharýashylyǵy salasy 2002 jyldy 10 mıllıard teńgeden astam taza paıdamen qorytyndylaıtyndyǵy aıtylady.
Osy ýaqyttardyń ishinde óńdeý ónerkásibiniń salasynda da tabystar bolyp, ishki óńdeý ónerkásibi damyǵan. Sonyń nátıjesinde elimizge syrttan keletin shujyq ımporty 4 paıyzǵa, et konservisiniń ımporty 20 paıyzǵa, al sary maıdiki 20 paıyzǵa tómendegen. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn satyp alýǵa jumsalǵan qarjy 2000 jylmen salystyrǵanda 2,5 ese ósip, 13 mıllıard teńgeni quraǵan. 2002 jyly aýyl sharýashylyǵy salasyna 30 mıllıard teńgeden astam qarjy bólingen. Bul osydan eki jyl burynǵydan 4 ese kóp.
Jıynda Agroónerkásip kesheni qyzmetkerleri kásipodaǵy respýblıkalyq komıtetiniń tóraǵasy Jázıt Qudaıqulov, Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Kýlagın, Jambyl oblysynyń ákimi Serik Úmbetov, Almaty oblysy Ile aýdanynyń ákimi N.N. Legýtov jáne basqalary sóz alyp, óz óńirlerinde qol jetken tabystar men aldaǵy atqarylatyn isterge toqtalypty.
2003 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly
Gazettiń bir betine osyndaı taqyryppen Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy berilipti. Onda 2003 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń túsimderi 631 mıllıard 555 mıllıon 690 myń teńge bolyp belgilengendigi, al shyǵystary 714 mıllıard 395 mıllıon 690 myń teńge bolyp belgilengendigi, bıýdjet tapshylyǵy 82 mıllıard 840 mıllıon teńgeni quraıtyndyǵy keltirilgen.
Bizdiń bul sıfrlardan baıqap otyrǵanymyz, 1998 jylmen salystyrǵanda, ıaǵnı 5 jylda respýblıkalyq bıýdjettiń 3 eseden astamǵa óskendigi. Máselen, 1998 jyldyń respýblıkalyq bıýdjetiniń kirisi munyń aldyndaǵy nómirlerde aıtqanymyzdaı, 196 mıllıard 503 mıllıon 609 myń teńge, al shyǵysy 281 mıllıard 334 mıllıon 379 myń teńge bolyp belgilengen bolatyn. Al 2003 jylǵy bıýdjettiń kirisi 631 mıllıard teńge 555 mıllıon teńge bolyp belgilenip otyr.
Biraq bul kórsetkishtiń ózi 2011 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń kirisi men shyǵysynan shamamen alǵanda 7 eseden astamǵa tómen eken. О́ıtkeni, jýyqtaǵy ótken Úkimet otyrysynda ústimizdegi jyldyń bıýdjettik kórsetkishteri ósý baǵytyna qaraı qaıta naqtylanǵan kezde Qarjy mınıstri Bolat Jámishev 2011 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń túsimderi burynǵyǵa qaraǵanda 183,3 mıllıard teńgege arttyrylyp, jalpy kórsetkish 4 trıllıon 439,9 mıllıard teńge bolady dep qaıta josparlanǵandyǵyn jetkizgen bolatyn. Elimizdiń sodan beri qanshalyqty damyp, qandaı úlken múmkindikterge ıe bolǵandyǵyn osyǵan qarap-aq baıqaı berińiz (Red.).
Betti ázirlegen Suńǵat ÁLIPBAI.