Qaraǵandy óńiriniń balýandyq mektebi áldeqashan moıyndalǵan. Aǵaıyndy Baısholaqovtar salǵan iz tarıh betterinde saırap jatyr. Biraq osy úrdis sońǵy jyldary úzilip qalǵandaı kórinedi. О́ńirdiń atynan óner kórsetip júrgen dzıýdoshylardyń nátıjelerinde turaqtylyq bolmaı tur. Bizdiń bul oıymyzǵa ulttyq quramanyń beldi múshesi, búginde 73 kılo salmaq dárejesinde óner kórsetetin Jansaı SMAǴULOV qandaı ýáj aıtatynyn bilý úshin áńgimege tartqan edik.
– Shymkenttegi oqý-jattyǵý jıyndarynda Qytaıda ótetin Gran-prıge daıyndaldyńyzdar. Daıarlyq jumystary qaı deńgeıde ótti?
– Joǵary deńgeıde uıymdastyryldy deýge bolady. Ulttyq quramanyń birinshi jáne ekinshi nómirli dzıýdoshylary qatysty. Mańyzdy alaman aldynda biraz shynyqtyq.
– Jyl basynda 73 kılo salmaq dárejesine aýysyp, birqatar iri jarysta tabysty óner kórsettińiz. Bul sizdiń jańa salmaqqa beıimdelip úlgergenińizdi bildire me?
– Jyl sátti bastalǵan. Biraq áli de turaqsyzdyq bar. Birde jeńis, birde jeńilis degen sııaqty. Rıo Olımpıadasy aldynda kóp salmaq qýýǵa týra keldi. Sondyqtan tórtjyldyqtyń basty dodasynan soń bapkerlermen aqyldasa otyryp 73 kıloǵa aýysý týraly sheshim qabyldadym. О́zime osy yńǵaıly. Biraq áli de daıyndyqty údete túsý kerek.
– Rıodaǵy sátsizdik tym kóp salmaq qýýmen baılanysty deısiz ǵoı?
– Jeńilistiń 60 paıyzy soǵan tikeleı baılanysty. Sońǵy kúshim qarsylasyma emes, salmaq qýýǵa ketti. Shamamen bir apta buryn salmaǵymdy jeti kelige túsirýge kiristim. Bastapqyda dıetaǵa bet bursam, jarysqa eki-úsh kún qalǵanda qalǵan salmaqtan arylý úshin kóp kúsh jumsaýǵa týra keldi.
– Kúnine orta eseppen bir kılodaı arylý degen ońaı emes. Mundaıda bapkerler qaıda qarady degen suraq týyndaıdy?
– Bapkerler shtaby munyń bárin qadaǵalap otyrady. Buryndary ári ketkende 4-5 kılo salmaq qýsam, taýdaǵy oqý-jattyǵý jıyndary kezinde taǵy birneshe kılo qosyp aldym. Sondyqtan qıyndaý soqty. Al salmaq qýmaýdyń tıimdi tusy jarysta 100 paıyz kúshińdi qoldana alasyń. Sharshamaısyń, artyq sý ne tamaq qajet emes.
– Jarystardaǵy nátıjelerdiń turaqsyzdyǵy bizdiń sportshylardyń kópshiligine tán. Osyndaıda talaı rekord ornatqan, álemniń on dúrkin chempıony, Olımpııa oıyndarynyń eki márte jeńimpazy fransýz Teddı Rıner sekildi sańlaqtar eske túsedi. Olarǵa jasalǵan jaǵdaı bizdiń balýandarǵa da jasalmaı ma?
– Másele talantta. Talant pen eńbekqorlyq ushtasqan kezde ǵana dál siz aıtyp otyrǵan Rıner sekildi adam sengisiz kórsetkishterge jetýge bolady. Eńbeksiz talant dalada qalýy múmkin. О́zimdi talanttymyn dep eseptemeımin, biraq eńbekqormyn. Dál osy qasıettiń arqasynda Olımpııa oıyndarynda baq synadym.
Sporttaǵy jaqsy nátıjeniń taǵy bir kepili – tártip. Tamaqtaný, uıyqtaý, jattyǵý jasaý – osynyń barlyǵy óz ýaqytynan aýytqymaýy kerek. Jyl nemese tórt jyl boıy babyńdy saqtap qalý da óte qıyn. Pende bolǵan soń kóńil kúı tómendep, keıde densaýlyǵyń syr berip jatady. Keıde naǵyz babyńda barsań, baǵyń janbaı qalady nemese kerisinshe, orta daıyndyqpen barsań, jolyń bolyp chempıon atanýyń múmkin.
– Jyl basynda qurama tizginin Aıdyn Smaǵulov ustady. Jańa bapker kelgeli qandaı ózgerister baıqaldy?
– Aıdyn aǵamyz – Olımpııa oıyndarynda qola júldeger atanǵan adam. Dzıýdony, sportty, sportshylardyń jaı-kúıin jaqsy biledi. Bapker retinde de tájirıbesi mol. Sondyqtan ol kisiniń baǵdarlamasy, aqyl-keńesi biz úshin óte mańyzdy. Aldaǵy Azııa oıyndary, álem chempıonaty men Olımpıadada Aıdyn aǵanyń eńbegi óz jemisin berip qalar dep oılaımyn.
– Bas bapker álem chempıonatynda bir altyn, bir qola júldeden úmitti ekenin aıtypty. Sizdiń ol kisiniń kimdi júldeger retinde meńzep otyrǵanynan habaryńyz joq pa?
– Ol jaǵy Aıdyn aǵanyń ózine ǵana aıan. Álem chempıonaty aldynda Azııa oıyndary bar. Menińshe, basymdyq osy alamanǵa beriledi. Quramadaǵy birinshi nómirli sportshylar Djakartada baq synaıdy. Sary qurlyqtyń olımpıadasy ǵoı. Al álem birinshiligi jylda ótedi. Bakýge ekinshi quram da barýy múmkin. Quram áli naqtylanady. Byltyrǵy Qazaqstan chempıonaty, bıylǵy halyqaralyq jarystardyń nátıjeleri eskeriledi. Azııa oıyndaryna Eldos Smetov, Islam Bozbaev jáne buıyrtsa, men barýym múmkin. Basqa salmaqtar ázirge maǵan belgisiz. Qurama músheleri oıyndardan soń da babynda bolsa, onda araǵa eki apta salyp Bakýdegi álem chempıonatyna attanady.
– Dzıýdoda, ásirese, sizdiń salmaqta azııalyq balýandar myqty. Tokıoǵa deıin jańa salmaqta da biraz tájirıbe jınap, psıhologııalyq turǵyda daıyn bolýǵa da ýaqytyńyz bar eken ǵoı...
– Ras, 2010 jyldan beri 73 kıloda sary qurlyq dzıýdoshylary des bermeı keledi. Endi Tokıoǵa jan-jaqty daıyn bolyp barýǵa tıispin. Mundaı alamandardyń aldynda qarsylas týraly oılaı berýdiń qajeti joq. Jarys aldynda kóńilimdi sporttan bólek dúnıelermen aýlaýǵa tyrysamyn. Oqý-jattyǵý jıyndarynan tys ýaqytta aýylǵa ketemin. Sebebi shahar ómiri adamnyń boıyndaǵy energııany soryp alady. Qaraǵandy oblysynyń Shet aýdanynyń týmasymyn. Týǵan jerge baryp atpen serýendep, dostarymmen kezdesemin. Aýyldaǵy dzıýdo zalyna baryp, balalardyń jattyǵýyna qatysamyn.
– Bıylǵy suhbatyńyzda dzıýdoǵa 18 jyldaı buryn, shamamen 2000 jyly kelgenińizdi aıtypsyz. Dál osy jyly Aıdyn Smaǵulov olımpıadada qola júldeger atanǵan edi. Tekterińiz de birdeı. Bul jaı ǵana sáıkestik emes tárizdi...
– Kópshiligi áli kúnge deıin «Aıdyn Smaǵulovtyń baýyrysyń ba?» dep suraıdy. «Ol kisi Jetisýda, men Saryarqada týǵanmyn. Tegimiz ǵana birdeı» dep jaýap beremin. Dzıýdoǵa da dostarymnyń yqpalymen kelgenmin. Aýylǵa jańadan bapker kelip, qasymdaǵy balalardyń aıtýymen sol kisige shákirt bolyp barǵanbyz. Alǵashqy jattyǵýda eptiligimmen kózine tússem kerek, álgi aǵaıymyz meni dzıýdoshy etip shyǵarǵysy keldi. Tipti, kımonosyn syıǵa tartty. Birte-birte Qaraǵandy qalasyna jarystarǵa baratyn boldyq. Aýyl balasyna qala kórý degen úlken arman emes pe. Sol qyzyǵýshylyqtyń bári sportqa degen mahabbatqa ulasty.
– Kópke deıin Qaraǵandy dzıýdo mektebiniń túlekteri quramada myqtylyqtaryn baıqatyp keldi. Búginde jaǵdaı ózgergen. Ne sebep dep oılaısyz?
– Buǵan deıin quramada Erjan Shynkeev, Maksım Rakov, Islam Bozbaev tórteýmiz Qaraǵandy oblysynyń atynan óner kórsetetinbiz. Búginde Shynkeev sporttan ketti. Maksımniń jaraqaty bar, sondyqtan taǵdyry belgisiz. Islam da azdaǵan úzilisten soń quramaǵa oraldy. Soǵan qaramastan oblysymyzda dzıýdonyń damý qarqyny tómendegen joq. Azııa birinshiligi sekildi kóptegen halyqaralyq, elishilik dodalarda top jaryp júrgen jastar bar. Konfederasııa kýbogin qaraǵandylyq dzıýdoshylardyń utýy beker emes. Sebebi tuńǵysh álem chempıony Maksım Rakovtyń, Temirtaýda Bozbaev jattyqqan zal bar. Solardy úlgi tutyp, solarǵa eliktegendikten be, kózderinen ot shashyp, jeńiske jetemiz dep qulshynyp turǵan izbasarlarymyz az emes.
Áńgimelesken Mádına ASYLBEK,
jýrnalıst