Táýelsizdik shejiresi

«Egemen Qazaqstan». 2003 jyl.  Seısenbi, 16 jeltoqsan.

Tuǵyrly bol, táýelsizdik!

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń osydan 8 jyl burynǵy, ıaǵnı 2003 jyldyń 16 jeltoq­sa­nyndaǵy merekelik nómiri «Tuǵyrly bol, Táýelsizdik!» atty úlken aıdarmen ashylyp, onyń astyna el Prezıdenti Nursultan Na­zar­baevtyń «Qaz turyp, qadam basqan Táýel­sizdik sábılik tusaýyn ómirsheń ýaqytqa kestirgen kezden bastap, osynaý on eki jyldyń bederinde aıshylyq jerdi alty ret attaǵan alyp sekildi, dáýir jalynan myǵym ustap, tizginin bekem qaǵa bildi» degen sózi berilgen. Munan keıin «Táýelsizdik – tátti sóz» atty taqyryp boıynsha halqymyzǵa tanymal, ómirdiń ár salasynda úlken tabystarǵa jetken birneshe azamattyń «Memleket Táýelsizdik jarııalaǵan kúni biz qandaı edik jáne ol súıinishti habardy qalaı qabyldadyq?» degen saýaldar boıynsha oı-pikirleri keltirilipti. Sonyń biri jazýshy Sáken Júnisov bylaı deıdi: «Qazaqstan óz táýelsizdigin jarııalap, egemendik aldy», degen habar tarap jatqanda Máskeýde júr edim. Sonda súıikti týyndym «Aqan seri» kitabynyń ekinshi tomy shyǵaıyn dep jatqan bolatyn. Shynymdy aıtaıyn, jeke memleket bolý degen oıdy birtúrli tosyrqap qabyldadym. Áp degende basyma: «Qazaqstanǵa osy qıyn-aý», degen oı keldi. Sebebi, bizdegi jaǵdaı basqa respýblıkalardaı emes, bóten ulttyń ókilderi kóp qoı. Sondyqtan da jeke el bolyp ketýimiz qıyn-aý osy, qalaı bolar eken degen kóńil-kúı jeteginde boldym. Mundaı oıǵa kelýime sol kezdegi  Máskeý halqynyń kózqarasy da áser etti. Ony baspa oryndarynda, kitap saýdasynda birden sezindim. Oǵan mysal: romanym shyǵatyn baspaǵa barǵanymda olar: «Qazir kitap máselesin qoıa turamyz», dedi. Jazýshylardyń kitap dúkenine baryp Daldyń tórtinshi tomyn alaıyn dep jatsam: «Siz Qazaqstannansyz. Biz bere almaımyz. Endi ony óz elińizden alasyz», degen sózdi estidim. Buryn biz qalaǵan kitabymyzdy ala beretinbiz. Sonyń ózi de bir salqyndylyqty ma, jaratpaýshylyqty ma sezdirgendeı bolǵany bar. Buryn dostyqpen turǵan adamdardyń jigi ashylyp ketpeı me degen oı ǵoı... Kele-kele bárine de boı úırettik. Kúdik, úrký sezimderinen arylyp, Táýelsizdikti tabıǵı túrde sezine bastadyq. Áli de sol túzelý, damý úrdisinde júrip kelemiz. Endi jeke el bolyp ketetindigimizge ábden kózimiz jetti. Bul Táýelsizdigimizdiń jáne qoǵamdaǵy demokratııalyq damýdyń qalyptasýyna senim mol, úmit kóp degen sóz». Al Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov bárimiz bir ortalyqqa táýeldi bolyp otyrǵanda qazaqtyń talaı daraboz sportshylary ortalyqtyń aýzyna qarap, talaı aıtýly dodaǵa qatysa almaı, qatyssa da qazaq degen halyqtyń perzenti ekendigin aıta almaı, aýzy býylyp qala bergendigin aıtady. Al Táýelsizdik alǵannan keıin kóptegen maıtalman sportshylarymyz olımpıadalarda kók baıry­ǵymyzdy jelbiretip, «Qazaqstan» degen qasıetti sózdi estirtkende, óziniń baqytqa bólenetindigin jetkizgen.   Táýelsiz el – qazaǵym! Táýelsiz bop artty halqym senimi, Muz bop qatqan qaıǵy-muńym eridi. Aq shyńdary taýlarymnyń bıiktep, Keń tynystap, uly dalam keńidi.   Jer betine qaıta shyqty altyny, Kólderimde júzdi aqqý, qalqydy. Tolqyn atyp darııalarym tasydy, Taý ózeni, aqbulaqtar shalqydy.   Tirshilikke bas kóterdi jan-jaǵym, Táýelsiz el! Bastaldy endi armanym, Tulpar minip, el bastady Azamat, Kúlli álemdik júk kóterdi, Narlarym!!!   Táýelsizdik jetti bizge besinde, Aıym týdy, Juldyz janǵan kóshimde. Almatyda atqa qondy Abylaı, Kenesary atqa qondy Esilde!   Men – Aqynmyn! Úlesim bar meniń de, Táýelsizdik ornaǵaly Elimde, Tóle bı men Qazybek bı, Áıteke, Úsh bı otyr Astanamnyń tórinde!   О́leńimen aıtyp ósken armanyn, Halqym úshin tartsa-daǵy san zaryn, San qalamger – táýelsizdik qurbany, Qaıta oıanyp tirilgendeı Maǵjanym!   Tartsa taǵdyr taýqymetti azabyn, Sonda-daǵy kórdik ómir ǵajabyn, Bárine de Táýbe búgin, shúkir dep, Maıdan salar eldigi úshin qazaǵym!   Halqym aıtqan: jer kóterer er dańqyn, Elim aıtqan: er kóterer jer dańqyn, Prezıdentim – Aman bolǵaı Elbasy, Máńgi jasa! Máńgi jasa ór  halqym!!!   Taýymyz bar, tańyrqatqan shyńymen, Ul-qyzyndaı dalamyz bar – uly, keń. Aldaryńda basymdy ıip ór halqym, Quttyqtaımyn Táýelsizdik kúnimen!!!

 Shómishbaı SARIEV.

Ázirbaıjan halqynyń adal perzenti

Geıdar Alırza oǵly Alıevpen qoshtasý rásimine qatysý úshin Elbasy Nursultan Nazarbaev Bakýde boldy

Gazet tilshisi Seıfolla Shaı­ynǵazynyń osyndaı ta­qy­ryppen berilgen repor­ta­jynda 2003 jyldyń 15 jel­toqsan kúni Memleket bas­shy­sy Nursultan Nazarbaevtyń baýyrlas el Ázirbaıjan hal­qy­nyń birtýar perzenti ári táýelsiz el prezıdenti Geıdar Alıevti sońǵy saparǵa jó­nel­tý aldyndaǵy qoshtasý rási­mi­ne qatysý úshin Baký qalasyna ushyp kelgendigi jaıly aı­tylady. «N.Nazarbaev otyrǵan kortej Baký qalasynynyń orta­ly­ǵyndaǵy «Respýblıka» sa­raıy­nyń aldyna kelip toqtady, dep jazady tilshi. Osy jerde Qazaqstan basshysyn Ázir­baı­jan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Artýr Rası-zade kútip aldy. Sondaı-aq N.Nazarbaev osy «Respýblıka» saraıy ja­nyn­da jınalǵan jýrnalıster al­dynda qysqasha sóz sóıledi. «G.Alıev óziniń ómirin óz ul­ty­nyń jáne túrkitildes halyq­tar­dyń bastaryn  biriktirý isine arnap, oǵan úlken úles qosty, dep atap kórsetti Nursultan Ábish­uly. Meniń qazirgi TMD memleketteri prezıdentter arasynla Alıevpen dostyǵym 25 jylǵa sozyldy. Ol tamasha saıası qaı­ratker bolatyn. Sol sııaqty kez kelgen ýaqytta jolyǵysyp, aqyl­dasýǵa bolatyn danagóı adam edi. Búgin Ázirbaıjan hal­qy qadirli perzentinen aıy­rylyp otyr. Sonymen birge, Geıdar Alıev halyqtyń turaq­ty­lyqty saqtaý men órkendeý jolynda bir-birimen birigýin de sońyna ósıet, amanat retinde qaldyryp ketti. Biz qaıǵy­la­ryńyzǵa ortaqpyz, marqumnyń jany janatta bolyp, Allanyń raqymy tússin» depti Qazaq­stan memleketiniń basshysy. «Bakýden qaıtar jolda Qa­zaqstan basshysy «Bına» ha­lyq­aralyq áýejaıynyń VIP zalynda Geıdar Alıevpen qoshtasý rásimine qatysý úshin Máskeýden arnaıy ushyp kelgen Reseı Federasııasynyń Pre­zıdenti Vladımır Pýtınmen kezdesip, qysqasha áńgime ótkizdi. Kezdesý kezinde dúnıe­den ótken Geıdar Alıevtyń atyna jyly sózder aıtylyp, kórnekti memleket qaıratkeri retindegi onyń róline joǵary baǵa berildi. Sondaı-aq, áńgime barysynda Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy ekijaqty qa­rym-qatynastar barysy talqy­la­nyp, Qazaqstannyń Reseıdegi jyly­nyń qorytyndylanýy men V.Pýtınniń taıaý kúnderde Qazaq­stanǵa keletin resmı sapary áńgime arqaýyna aınaldy» de­linipti reportajda.  

Jaqyp Aqbaevtyń dıplomy tabyldy

Jýrnalıst Almas Temir­baıdyń osy taqyryppen berilgen maqalasynda Alash tarıhynda ózindik orny bar qaıratker, halqymyzdan shyq­­qan tuńǵysh zańger, ám­be­bap tarıhshy Jaqyp Aq­baevtyń Sankt-Peterbýrg Imperatorlyq ýnıversıtetin bitirgendigi jónindegi dıp­lomy Ombynyń muraǵat qor­larynan tabylǵandyǵy jó­ninde aıtylady. Dıplomdy tapqan adam – Alash ar­daq­tylarynyń biri Qoshke Ke­meńgerulynyń shóberesi, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kók­she­taý memlekettik ýnıversı­te­ti­niń oqytýshysy Qaıyrbek Ke­meń­ger. – 1998-2000 jyldary L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ǵylymı qyzmetker bola jú­rip, jumys babymen Omby qalasynyń muraǵattar qo­ry­na kirýime jaqsy múmkindik týdy, – dep bolǵan oqıǵa jaı­ly jýrnalıske áńgime­lep bergen Qaıyrbek Kemeń­ger Jaqyp Aqbaevtyń dıp­lomyn sol kezde tapqandyǵy týraly aıtady. – Bul dıplom eshqandaı kóshirme emes. Naq túp­nus­qa­nyń ózi. Qazirgi ólshemmen aıt­qanda A-3 formatynyń kó­lemindeı. Iаǵnı, kádimgi «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bir betindeı. Dıplomnyń qa­ǵa­zy óte sapaly. Fotosýretten de qalyń. Juqa kar­ton­nyń qalyńdyǵyndaı deýge bo­lady. Beti – syzat túspeı­tin­deı jyp-jyltyr. Bul qu­jat Jaqyp Aqbaevqa baılanysty kóp is papkalarynyń bireýinde jatyr eken, – depti.   «Nazqońyrdyń» sazyndaı Astanadaǵy Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda belgili qylqalam sheberi Qazybek Ájibekulynyń jeke kórmesi sátti ótti Sýretshi Jeńis Kákenuly osyndaı taqyryppen berilgen kólemdi reportajyn eń al­dymen sýretshi Q.Áji­bek­uly­nyń ózin oqyrmandarymen tanystyrýdan bastapty. Ol 1986 jyly N.Gogol atyn­daǵy kórkemsýret ýchılıshesin, 1993 jyly T.Júrgenov at­yndaǵy Almaty memlekettik teatr-kórkemsýret ınstı­týtyn bitirgen. 1997 jyldan bastap Sýretshiler odaǵynyń múshesi. Onyń «Jeti jarǵy» kartınasy Prezıdent rezı­den­sııasynda ilin­gen. 2000 jyly Memlekettik «Daryn» jastar syılyǵyna ıe bolady. «Shyǵarmashylyǵyna aǵa býyn ókilderi, ulttyq aıshyq­taǵy sýretshiler – Tań­syq­baev, Teljanov, Kenbaev, Aıt­baevtyń mánerin belgili bir dárejede sińire otyryp, óz janynda qo­rytyp, kórer­men esh jańylmaı tanı­tyn­daı óz qoltańbasymen kar­tınalaryn halyqqa usy­nady» delingen reportajda. «Kórermenniń mol júgin kóterip turǵan, masshtaby óte keń eki sýret bar eken. Olar «Kúltegin» jáne «Uly keńes» atty shyǵarmalary. Ekeýi­niń kompozısııalyq sheshimderi uqsas. Kó­rermen nazary han-sultandar, bı men ba­tyrlardyń bıik eńselerine túsip, kóte­rile-kóterile sharyqtaý shegine jetkende – sońǵy plandaǵy tabıǵat, ásheıindegi asqaq Oqjetpes, Býrabaı, Kókshe sonaý etekte qalǵanyna qaıran bolasyń» dep jazypty sýretshi týraly pikirinde Jeńis Kákenuly. Reportajda basqa da óner ıeleriniń, sýretshilerdiń óz áriptesteri týraly pikirleri keńinen qamtylǵan. Solardyń biri burynnan dos qushaqtary ajyramaǵan, tipti palıtrasy da keıde aralasyp ketetin úzeńgilesi, Qazaqstan Sýretshiler oda­ǵyndaǵy Jas sýretshiler birles­ti­gi­niń tóraǵasy Sembiǵalı Smaǵulov bylaı depti: – Qazybekpen sonaý stýdenttik kún­derden birgemin. Sol kezde-aq bolasha­ǵy­nyń jemisti bolatynyn sezetinbiz. Ja­taq­hanada, eleýsizdeý buryshta yńyldap, sýret salyp otyryp-aq, búginginiń irge­tasyn myqty qalapty. Qudaıǵa shúkir, búgingi kún ol úshin máýeli. Elbasymyz birer jyl buryn óner adamdaryn jınap, baspana kiltin tapsyrarda, qolyn alyp turyp «Astananyń jańa óner tarıhy senderden bastalady» degeni esimde. Bul tek jeke múddesi úshin sýret salyp, sony paıdaǵa balap júrgen jigitterdiń sanynan emes. Sheber­ha­nasynan uzap shyǵyp, óner aýy­lynyń joǵyn joqtap,   quzyrly oryn­dar­dyń qaqpasyn qaǵyp, alda­ryna qamshy tastap, «dat» dep jú­retin azamat. Reportajda áriptesi Sem­biǵalı Smaǵulov Qazybek Ájibekuly tý­raly osylaı dep pikirin bildiripti. Betti ázirlegen  Suńǵat ÁLIPBAI.