Jahandy jalt qaratqan «Jezkıik»

Úsh kúnge sozylǵan aıtýly mý­zykalyq oqıǵa «Rýhanı jańǵyrý» memlekettik baǵdarlamasynyń «Qazaqstannyń kıeli jerleri» jobasy jáne «Týǵan jer» arnaıy baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda ótkizildi. Sondaı-aq festıvaldiń Qazaqstannyń materıaldyq emes mádenı mura­syn saqtaý, qazaq folkloryn damytý jáne klassıkalyq mýzykany nasıhattaý, týrıstik klasterdi damytý, halyq máde­nıetin jan-jaqty tanymal etý maqsatynda júzege asyrylyp otyrǵandyǵyn da aıta ketkenimiz jón.

Ashyqaspan aıasynda shymyl­dyǵyn túrgen festıvaldiń birinshi kúni, ıaǵnı 12 shildede týroperatorlar forýmy uıym­das­tyryldy. Ol Ulytaý aýy­ly­nyń mańynda ornalasqan Etnoaýyl aýmaǵynda ótti. Oǵan týrıstik bıznes, qaýym­dastyqtar, memlekettik organdar, «Kazakh Tourizm» ulttyq kompanııasy, qoǵamdyq uıymdar ókilderi qatysty. Aqparattyq týrǵa Re­seı, Qytaı, О́zbekstan jáne Qyr­­ǵyzstan elderiniń shetel­dik árip­testerimen seriktes Astana, Almaty qalalary, Aqmola, Jam­byl jáne Qaraǵandy oblystarynan 60-qa jýyq týrıstik operatorlar men týrızm qaýymdastyqtary qa­tys­ty. Aqparattyq týrdyń baǵ­dar­lamasy tarıhı-mádenı, kıeli jáne týrıstik nysandarǵa barýdy kózdeıdi. Sonymen qatar festıvaldiń betashar sharasy­ retinde mártebeli meımandar BAQ ókilderimen júzdesip, baspa­sóz máslıhatyn ótkizdi. 

Al, 14 shilde kúni «Jez­kıik» sheńberinde Uly­taý aýda­nynyń Bolatsaı mekenin­de folklorlyq mýzyka fes­tı­­­vali ótti. Festıvalǵa Meksı­ka, Perý, Polsha, Reseı, Túr­kııa, Tájikstan, Fransııa, Shot­l­an­dııa, Japonııa jáne Qazaq­stannan jınalǵan 11 kásibı ujym qatysty. Týra sol kú­ni­ Jezqazǵanda Keńgir sý qoı­ma­sy jaǵalaýynyń boıy­men etnomýzyka festıvali qa­ty­sýshylarynyń sherýi, qaty­sý­shylar gala-konserti men marapat­taý rásimi, solısterdiń qyzyl kilem ústimen ótken defılesi bol­­dy. Sonan soń otandyq jáne shetel­dik ártisterdiń qatysýymen klas­sıkalyq mýzyka konserti ótti. On­da 10 elden (Qazaqstan, Túrkııa, Reseı, Ázerbaıjan, Aýs­trııa, Armenııa, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Moldova, Italııa) kelgen 17 solıst óner kórsetti.

Úsh qurlyqtyń ókilderin jına­ǵan festıvalda zııaly qaýym ókil­­de­ri men el aǵa­lary sóz al­dy. «Jez­kıik» fes­tıvaliniń qatysý­shy­laryn qut­tyqtaý úshin Máde­nıet jáne sport mınıstri Arys­tanbek Mu­hamedıuly, «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Máýlen Áshimbaev, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Er­lan Qoshanov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Muhtar Altyn­baev, Halyq qa­har­many Toqtar Áýbákirov, Qazaq­stannyń halyq ártisteri Bıbigúl Tólegenova men Nurjamal Úsen­baeva jáne taǵy da basqa tanymal tulǵalar kel­di.

Birinshi bolyp sóz alǵan Má­de­nıet jáne sport mınıstri Arys­tanbek Muhamedıuly Mem­­leket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń quttyqtaýyn oqyp berdi.

«Qurmetti, hanymdar­ men myr­­­­za­­lar! Sizderdi «Jez­kıik»­­ I halyq­aralyq mýzyka­ fes­tı­vali­niń ashylýymen quttyq­taımyn. Mem­lekettik «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda ótip jatqan atalmysh shara elimizdiń mádenı ómirindegi eń mańyzdy oqıǵa bolyp qala­tynyna senimdimin. Sondaı-aq bul festıval qazaq ulttyq óne­­rin kúlli álemde nasıhattaýǵa sep­tigin tıgizedi dep senemin», de­lingen hatta.

Oblys ákimi Erlan Qoshanov ta el Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa ónerdi qur­met­tep, festıvalǵa qol­daý kórsetkeni úshin alǵys bildire­tindigin jetkize kele, júzdegen jyldar buryn osy qasıetti jerde Joshy han ás­keri attarynyń dabysy, Ketbuǵa dom­byrasynyń áýeni estilgendigin til­ge tıek etti. «Al búgin biz bul jer­den­ álem­niń túrli elderinen kel­gen fol­klorlyq ujymdar mý­zyka­syn estip otyrmyz. Búgin ǵa­syrlar boıy qazaqtyń ulttyq áýenderin estigen qasıetti Uly­taý jerinde túr­li el tarıhynan syr shertetin etnomýzyka oınalýda. Jáne de qasıetti jezkıik – dala kıigi týraly ańyz. Bul jerde buryn Úsh júzdiń bıleri jınalǵan, al búgin Ulytaýǵa úsh qurlyqtyń ókilderi jınalyp otyr», dedi aımaq basshysy.

Sonymen qatar halyqaralyq festıvalǵa qatysýshylardy «Nur Otan» partııasy Tóraǵasy­nyń birinshi orynbasary Máýlen Áshimbaev quttyqtady.

– Bul festıval «Rýhanı jań­ǵyrý» memlekettik baǵdarla­masy aıa­synda ótip jatyr. Onyń basty maqsaty – elimizdiń mádenı jáne rýhanı qundylyqtaryn qaıta jańǵyrtý, damytý jáne nasıhattaý. Sondyqtan osyndaı­ sharalar uıymdastyrylýda. Biz «Jezkıik» halyqaralyq fes­tı­vali ózge ult ókilderin qa­zaq ultynyń mádenıeti jáne óne­rimen tanystyrady dep senemiz, – dedi Máýlen Áshimbaev.

Festıval aıasynda Jezkıik fenomeni jaıly da qadaý-qa­daý oılar aıtyldy. «Ejelgi ǵasyr­lardan beri qazaq dalasynda erek­she janýar – kıik meken etedi. Qa­zaqtar ony bóken dep te ataıdy. Burynǵy ańyzdarǵa saı onyń qorǵaýshysy – Jezkıik. Bul erekshe kıik, onyń júni qyzǵylt tústi jáne kúnge shaǵylysqanda jyltyraıdy, onyń búıirleri qanat ispetti. Jezkıik kıikter úıirin qorǵaıdy, olardy ashtyqtan, janýarlar men ańshylardan qor­ǵaǵan. Jezkıik Uly Dala adam­daryn da qorǵashtaǵan», dedi Uly­taý aýdanynyń ákimi Á.Omar.

Qasıetti Ulytaý jeriniń rý­hyn seziný úshin festıvalǵa qatysýshylar Joshy han men Alasha han mazarlaryn, tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi ara­lap, «Han ordasy» tarıhı kesheninde boldy. Festıval sońynda Qaraǵandy oblysynyń túr­li horeografııalyq ujymda­rynyń bıshileri «Qara jorǵa» bıin oryndady. Mýzykalyq kesh «Ulytaý» tobynyń konsertimen aıaqtaldy.

Al «Jezkıik» I halyqaralyq mýzyka festıvaliniń úshinshi, qory­tyn­dy kúninde klassıkalyq mýzyka keshi ótti. 

Kórermender aldynda birin­shi bolyp KSRO halyq árti­si Bı­bigúl Tólegenova óner kór­set­­ti. Qazaq klassıkalyq mýzy­kasynyń bulbuly Úkili Yby­raıdyń «Gákký» ánin oryndap berdi. 

– Sońǵy kezderi men sapar­lar­ǵa kóp shyǵa qoımaımyn, alaı­da so­ǵan qaramastan, men osyn­­da kelmeı, sizdermen osy tamasha kúndi bólispeı jata almadym, – deıdi Bıbigúl Tólegenova. 

Sondaı-aq festıval kó­rer­­­­­men­­deri Qazaqstan jáne Tatar­stan halyq ártisi Nurjamal Úsen­baevany qarsy aldy. 

– Biz barlyqtaryńyzdy «Jez­kıik» mýzyka festıvalimen qut­tyqtaımyz. Bul óte tamasha­ shara, keshegi Etnoaýylda ót­ken gala-konsert erekshe bol­dy. Al búgingi konsert biz­di tyń­darmandarymyzben jaqyndas­tyrady. Opera men klassıkalyq mýzykany súıetin qaýym barlyq jerde bar, – dedi Nurjamal Úsen­baeva. 

Kórermender úshin Jezqaz­ǵan qalasynda festıvalǵa arnaıy salynǵan amfıteatrda dúnıe júziniń 10 memleketinen (Qazaqstan, Túrkııa, Reseı, Ázerbaıjan, Aýstrııa, Armenııa, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Mol­dova, Italııa) 17 solıst óner kór­setti. Bıbigúl Tólegenova (Almaty, Qazaqstan), Shenol ı Gıýlchohra Talynly (Túrkııa), Nurjamal Úsenbaeva (Astana, Qazaqstan), Vladımır Moroz (Reseı), Ilham Nazarov (Ázerbaıjan), Amantaı Ybyraev (Qaraǵandy, Qazaqstan), Talǵat Musabaev (Astana, Qazaqstan), Oksana Davydenko (Almaty, Qazaqstan), Talǵat Ydyrysov (Qaraǵandy, Qazaqstan), Jan Tapın (Astana, Qazaqstan), Anna Rıan (Aýstrııa), Asmık Leolıan (Armenııa), Elnýra Janabergenova (Qyrǵyzstan), Jeńisbek Pııazov (О́zbekstan), Igor Podgorıaný (Moldova), Marko Boenı (Italııa). 

Klassıkalyq mýzyka keshinde «Bir­jan-Sara» operasy, «Abaı» operasynan arııa, Latıf Hamı­dıdiń «Qazaq valsi» sekildi qazaq klassıkalyq mýzykasymen qatar, dúnıe júzine áıgili Djýzeppe Verdı, Jorj Bıze, Djakomo Pýchchını, Djeıms Last, Iogann Shtraýstyń jáne taǵy da kóptegen kompozıtorlardyń týyndyla­ry oryndaldy. Qaraǵandy aka­­­de­mııalyq mýzykalyq komedııa tea­trynyń dırektory Aman­taı Ybyraev atap ótkendeı, «Jez­kıik» festıvaline jergilikti teatr­­­­dyń eń úzdik ókilderi – al­dyń­ǵy qatarly solısteri, eńbek sińir­gen qaıratkerleri, xalyq­ara­lyq baıqaýlardyń laý­reat­tary qatysqan. Ol atal­mysh fes­tı­valǵa qatysý kópke deıin este qalyp, aldaǵy ýaqyt­ta shy­ǵar­mashylyq turǵyda jeti­lýge túrtki bolatyndyǵyn jet­kizdi. 

Klassıkalyq mýzyka keshiniń solısteri osyndaı orasan zor sharanyń uıymdastyrylýyna qatysty rızashylyqtaryn bil­dir­di. Kóbi osyndaı mereke uıym­dastyrylǵany úshin sezimge to­ly júrekjardy alǵystaryn aı­typ jatty. 

«Birinshi kezekte sizderdi osyn­­­daı tamasha festıvalmen qut­tyqtaımyn. Men Jezqazǵanǵa al­ǵash ret kelip otyrmyn, biraq Qa­­zaqstanda, Astanada osyǵan deıin bolǵanmyn. Men osy klas­sı­kalyq mýzyka festıvaline qatysyp otyrǵanyma óte qýa­nysh­­­tymyn. Qazaqstanda meniń dos­tarym kóp. Jezqazǵan turǵyn­daryn osy tamasha jáne ásem merekemen quttyqtaımyn!», deıdi moldovalyq Igor Podgorıaný.

Al Sankt-Peterbýrgtegi Marııa teatrynan kelgen Vladı­mır Felıa­ýer bolsa, Keńes ókime­tinen keıingi aýmaqta jyldar boıy ıyq tirese óner kórsetip, tanys bolǵan osynshama dostaryn jıi kezdestire ber­megendigin aıtady. «Olardyń bar­lyǵymen osynda bas qosyp otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyn», deıdi ol.

Jezqazǵan qalasynyń turǵyn­dary da folklorlyq mýzykadan alǵan erekshe áserlerin jasyra almady. Bizge, Jezqazǵan men Uly­taýǵa alǵash ret 11 eldiń ártis­teri kelip otyr, bul bir úlken jetistik. Endi kóptegen elder men adamdar Ulytaý men Jezqazǵan týraly biletin bolady,  deıdi kóbi.

«Jezkıik» I halyqaralyq mýzyka festıvali ataýly solısterdiń óner kórsetýimen túıindelip, jar­qyn otshashýmen máresine jetti.

Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»