«Lıteratýrnaıa gazetanyń» bas redaktory Maksım Zamshevtiń suhbatyn nazarlaryńyzǵa usynamyz.
– Reseıde qazirgi ádebı kóńil kúı qalaı?
– Ádebıetke degen qyzyǵýshylyq buryn qandaı bolsa, qazir de sol qalpynda qaldy. Tek ony baqylap otyrý qıyndap ketti. Negizi ádebıetke qyzyǵýshylyq tek kitap saýdasymen ólshenbeıdi. Buryn ómir súrýge qaraǵanda kitap oqý qyzyq edi. О́ıtkeni ómir bir normada, qalypty jaǵdaıda ótip jatatyn. Qazir aqparattyq keńistik úlkeıdi, ómir súrý alańy da keń. Bálkim, ádebıet barlyq dúnıeniń ornyna júrgendeı ýaqyt emes shyǵar, biraq osy kúngi aqparat áleminde kitap oqyp baǵyt-baǵdar alatyn oqyrmandar az emes. Biz osyny túsinýimiz kerek. Ádebıet óz halqynyń júrer jolyn, kesher taǵdyryn báribir ekshep otyrady.
– Reseıde qazir jastarǵa arnalǵan qandaı báıge, syılyqtar bar?
– Jastarǵa arnalǵan «Lıseı» syılyǵy bar. Ár janr bólek atalym boıynsha júredi. Marapattaý saltanaty erekshe túrde jyl saıyn, Pýshkın kúnderinde aqynnyń týǵan kúni – 6 maýsymda ótedi. «Orys yrǵaqtary» degen jaqsy joba bar. Ol da jastarǵa arnalǵan. Osy jyly Peterborda ótti. Irili-usaqty ártúrli báıgeler bar. «Lıteratýrnaıa gazetanyń» jastarǵa arnaǵan «Delvıg» baıqaýy bar.
– Aqshalaı syılyǵy bar ma?
– Árıne, aqshalaı syılyǵy bar. Keı baıqaýlar kitap shyǵaryp beredi, keıbireýi tek qurmet gramotasymen shekteledi. Biraq eń bastysy, bul bir kúnde ótetin baıqaýlar emes. Dástúri, salmaǵy bar sharalar.
– Aýdarma jaǵdaıy, orys ádebıetin álem tilderine aýdarý isi qalaı?
– Aýdarma isi – úlken qarjylaı kómekke zárý baǵyt. Orys ádebıetin shetel tilderine aýdarý úshin Reseıdiń de aralasqany kerek. Bizde aýdarma isi birshama qarqyndy júrip jatyr. Sonshalyqty kóp aqsha bólinbeıtin shyǵar, biraq báribir orys ádebıetine degen qyzyǵýshylyq álemde bar dep oılaımyn. Reseıge degen ártúrli saıası kózqarastarǵa qaramastan, orys ádebıeti álemde óziniń ornyn joǵaltpaıdy.
– О́zińiz de aýdarmamen aınalysasyz ǵoı?
– Men kórkem aýdarmamen de, jolma-jol aýdarmamen de aınalysamyn. Qazir Iаnka Kýpalany aýdaryp jatyrmyn. Qazaq aqyny Ardaq Nurǵazynyń óleńderin aýdardym. О́zindik náziktigi men ereksheligimen baýrady.
– V.Pelevın, Z.Prılepın, D.Bykovtarǵa degen kózqarasyńyz qalaı?
– Olar ataqty, belgili jazýshylar. Biraq kitap saýdasy ádebıettegi bolyp jatqan jaǵdaıdy, kózqarasty naqty jetkize almaıdy. Naryqtyń, kezdeısoqtyqtyń elementteri bar. Mıhaıl Tarkovskıı degen jazýshymyz Zahar Prılepınnen kem emes, mysal úshin. Biraq ol ataqty emes Zahar sekildi. Sibirdiń bir aýylynda turady, jarnamamen de sharýasy joq. Biraq jaman kitapty eshkim satyp almaıdy ǵoı. Tek jaqsy kitaptar kóp bolǵanyn qalaısyń.
– Ádebı synnyń jaǵdaıy qalaı?
– Ádebı syn ádebıettiń salmaǵyn aıqyndaıdy. Reseıde ádebı syn ártúrli kózqarasta. Túrli top, túrli kózqaras bar. Ár toptyń óz Pýshkıni, óz lıderi bar. Ártúrli aǵymdar bar. О́z aımaǵynda myqty biletin synshylar bar. Bireý postmodern, bireý poezııa, bireý prozany jazady. Biraq Reseıdegi ádebı jaǵdaıdy tolyq baǵalap, pikir aıtatyn Belınskııimiz joq.
– Ádebı gazettiń qyzmetkerleriniń arasynda qansha synshy bar?
– Kóp synshylardy gazetke tartýǵa tyrysamyz. Eshkimdi shektemeımiz. Turaqty jazyp turatyn avtorlarymyz bar.
– «Apta kitaby» degen aıdarlaryńyzǵa kitapty qalaı tańdaısyzdar?
– Ol redaksııa tańdaýy. Naqty sol aptanyń myqtysy shyǵady degen sóz emes. О́zimizge unaǵan, kóp eshkim bile bermeıtin, laıyqty kitaptardy shyǵarýǵa tyrysamyz. Kitaptar ártúrli janrda bolady.
– Siz mýzykalyq bilim aldyńyz ǵoı, qazir mýzykamen aınalysasyz ba?
– Buryn oqydym. Jazǵanmyn, qazir mýzykadan alystadym.
– «Aq ordaly Astanam» festıvali týraly bir-eki aýyz sóz aıtsańyz?
– Bul – óte mańyzdy joba. Adamzat arasyndaǵy qaıshy kózqarastardy qansyz sheshetin – ádebıet. Árıne, ártúrli aqyndar jınaldy. Ártúrli kózqaras bolady. Biraq munyń bári ádebıet úshin kerek. Osyndaı sharalardy qoldap otyrǵan Qazaqstan bıligine rızashylyq bildiremin. Arhıtektýralyq ereksheligimen kózge túsetin Astananyń óz ádebıeti jazylatynyna senemin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»