Búgin QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda ulttyq ekonomıka mınıstri T. Súleımenov, qarjy mınıstri B. Sultanov, Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshev elimizdiń 2018 jyldyń segiz aıyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýynyń qorytyndylary týraly baıandady.
Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov osy jyldyń qańtar–tamyz aılarynda Qazaqstan ekonomıkasynyń oń ósý úrdisi saqtalyp otyrǵanyn aıtty. Sonymen birge, ekonomıkalyq damý álemdik naryqtardaǵy syn-tegeýrinder men qubylmalylyqtardyń kúsheıýi jaǵdaıynda júrip jatyr.
«Esepti kezeńde JIО́ ósýi 3,8% qurady. JIО́ ósimi boıynsha 4% maqsatqa jetý úshin, aı saıynǵy ósimdi aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin orta eseppen 4,2% deńgeıinde qamtamasyz etý qajet», — dedi T. Súleımenov.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń shyǵarylymy jeti aıda 3,5% qaraǵanda 2,4% qurady. Báseńdeý Aqmola, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy egin jınaýdyń tómendeýiniń saldarynan ósimdik sharýashylyǵynyń 1,5% tómendeýimen baılanysty. Mal sharýashylyǵy 3,9% ósti.
Qurylys salasy 3,6% maqsatty kórsetkish kezinde bar bolǵany 0,8% ósti. Jeti aıda ósim 1,3% bolǵan.
Kórsetilgen qyzmetter óndirisi aǵymdaǵy jylǵy qańtar–shildedegi 3,8%-ten 3,7% deıin báseńdedi. Maqsatty kórsetkish 4,1% quraıdy. Bul aqparat jáne baılanys qyzmetteriniń 0,7 p.t.-qa 4,5% deıin (7 aıda – 5,2%), ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmettiń 0,2 p.t.-qa 2,5% deıin (7 aıda – 2,7%) ósim qarqyndarynyń báseńdeýine baılanysty oryn alyp otyr. Sonymen qatar, saýda — 5,8%-ǵa (maqsatty kórsetkish — 3,9%), kólik — 4,8% ósti.
Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 21,4% ósti, onyń ishinde jeke ınvestısııalar — 26,8%.
О́z baıandamasynda T. Súleımenov birqatar oblysta óndiris kórsetkishteriniń tómendegenine nazar aýdardy.
«Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynda ónerkásip ónimderi óndirisiniń tómendeýi baıqalady. 1,1%-ten 3,9%-ke deıingi qarqynmen respýblıkalyq mánnen tómen ósim Almaty, Mańǵystaý, Pavlodar, Qaraǵandy oblystarynda, sondaı-aq Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda tirkeldi», — dep baıandady ulttyq ekonomıka mınıstri.
QR UEM derekterine sáıkes, atalǵan óńirlerde munaı men gaz kondensatyn, ýran kenin óndirý, júk vagondary jáne un óndirisi qysqartyldy.
Aýyl sharýashylyǵy boıynsha oń úrdis 12 óńirde saqtalýda. Sonymen birge, Batys Qazaqstan oblysy teris aımaqqa aýysty. Astyq ónimderin jınaýdyń azaıýyna baılanysty tómendeý 1,7% qurady. Aqmola oblysynda ótken jylǵy deńgeı saqtaldy.
Qurylys boıynsha teris mán Astana qalasynda jáne Pavlodar oblysynda baıqalady. Astana qalasynda aǵymdaǵy jyldyń 7 aıyndaǵy (-19,1%)-ten (-21,7%)-ke deıin tómendeý tereńdeı tústi.
Syrtqy saýda aınalymy joǵary ósim úrdisin turaqty saqtap tur. Ol jeti aıda 20,1% ulǵaıdy ($51,9 mlrd). Eksport 26%-ǵa ($34 mlrd) ósti. Sonymen qatar, shıkizattyq emes taýarlar eksportynyń ósimi 4,1% ($9 mlrd) qurady. Import 10,3% ($17,9 mlrd) ósti. Negizinen ósim ımporttalatyn ınvestısııalyq taýarlar (mashına jáne jabdyqtar) esebinen qamtamasyz etildi. Olardyń ósýi 17,2% qurady.
Eńbek naryǵynda turaqtylyq saqtalýda. Jyl basynan beri 297,1 myń adam jumysqa ornalastyryldy (1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha). Jalaqy bir qalypty qarqynmen ósýde. Qańtar–shildede ortasha aılyq jalaqy 157,7 myń teńgeni qurady jáne naqty máninde 2,3% ósti. Qańtar–maýsym aılaryndaǵy naqty aqshalaı kirister 1% ósti.
«Jyldyq maqsatty kórsetkishterge qol jetkizýge tórt aı qaldy. JIО́ boıynsha – ol 3,8%. Degenmen qalaýly nátıje – 4%. Bul halyqaralyq saýdadaǵy shıelenisterdi jáne qarjy naryǵyndaǵy qubylmalylyqty eskeresek, ońaı másele emes», — dep baıandady T. Súleımenov.
Ulttyq ekonomıka mınıstri sońǵy alty jyldaǵy JIО́ úlesi orta eseppen 42%-ten 58%–ke deıingi aralyqta bolǵanyn, sondaı-aq ótken jylǵy sońǵy tórt aıdyń bazasyn eskere otyryp, aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin salalardyń ósýin tómendegi deńgeıde qamtamasyz etý qajet ekenin jetkizdi:
ónerkásip — 5,7%, óńdeýdi qosa alǵanda — 5,6%; aýyl sharýashylyǵy — 4,4%; qurylys — 3,7%; kórsetiletin qyzmetter — 3,8%, onyń ishinde saýda — 5,8%, kólik — 4,8%, baılanys — 4,5%.«Jyldyń basynan beri JIО́ ósý qarqynyn eskere otyryp, 4% maqsaty qoljetimdi bolyp qalady. Alaıda, farmasevtıka, azyq-túlik jáne sýsyn ónimderin óndirý, munaıdy óńdeý, aýyl sharýashylyǵy sekildi salalarda maqsatty ósim qarqyndaryna qol jetkizilmeýi múmkin. Atalǵan salalarda ekonomıkanyń sapaly ósim qarqyndary úshin jyldyń sońyna deıin aılyq ósim qarqyndaryn orta eseppen 4–9% aralyǵynda qamtamasyz etý qajet», — dedi T. Súleımenov.
Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev ulttyq ekonomıka mınıstriniń baıandamasyn tyńdaǵannan keıin 11 óńirdegi tómengi kórsetkishter ekonomıkadaǵy qolaıly úrdisterge saı kelmeıtinin atap ótti. Sondaı-aq, kórsetkishterdiń tómendeýi qurylys jáne ınvestısııalar salalarynda baıqalady.
«Aıtqan sózderińizdiń bári durys, alaıda siz besinshi jáne altynshy slaıdtardy kórsetken kezde, qolaıly úrdis saqtalyp otyr dedińiz. О́ndiris týraly aıtar bolsańyz, 11 óńir ónerkásip boıynsha respýblıkalyq deńgeıden tómen tur, nelikten qolaıly dep aıtamyz? Budan keıin qurylys, ınvestısııalar salalaryn qarańyz: tek tórt óńir ǵana respýblıkalyq deńgeıden joǵary tur, al bul neni bildiredi? Eger de negizgi kapıtalǵan ınvestısııalar salynbaıtyn bolsa, onda óndiriste damý bolmaıdy, qalaı bul jaǵdaıdy qolaıly dep aıtýǵa bolady, birinshi kezekte ózińizge talap qoıýyńyz kerek, sosyn baryp basqa jurtqa aqyl aıtyńyz», — dedi B. Saǵyntaev.
QR qarjy mınıstri B. Sultanov osy jyldyń segiz aıyndaǵy bıýjettiń oryndalýynyń negizgi kórsetkishteri týraly baıandady. Bıýdjettiń negizgi kórsetkishteri aıtarlyqtaı jaqsartylǵan.
Memlekettik bıýdjetke (transferttersiz) 5,252 trln teńge kiris tústi. Bul soma 2015 jyldyń jalpy jyldyq kóleminen 74 mlrd teńgege artyq. Ekonomıkanyń barlyq salalarynda makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń jaqsarýy, onyń ishinde munaı men metall baǵasynyń ósýi, kiristerdiń ósýine birden-bir sebep boldy. Sondaı-aq, buǵan salyqtyq–kedendik ákimshilendirý rásimderiniń tıimdiliginiń artýy da yqpal etti.
«Bıýdjetterdiń barlyq deńgeılerinde kirister boıynsha aǵymdaǵy josparlar artyǵymen oryndaldy. Memlekettik bıýdjet – 104,7%, respýblıkalyq bıýdjet – 103,7% jáne jergilikti bıýdjet – 107%. Naqtylanǵan jospardyń jyldyń aıaǵyna deıin tolyq oryndalýyna eshqandaı kedergiler joq», — dep baıandady B. Sultanov.
Shyǵystar esepti kezeńde 7,439 mlrd teńge somaǵa atqaryldy. Olardyń ishinde 55% áleýmettik salaǵa jiberildi (2017 jylǵy segiz aıda — 40,8%).
Shyǵystar boıynsha ıgerý deńgeıi aıtarlyqtaı joǵary: memlekettik bıýdjet — 97,9%, respýblıkalyq bıýdjet — 98,6% jáne jergilikti bıýdjet — 97,8%.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 2018 jylǵy respýblıkalyq bıýdjette 476,3 mlrd teńge qarastyrylǵan. Qarjy mınıstrliginiń derekteri boıynsha, Memlekettik baǵdarlama qarajaty respýblıkalyq deńgeıde barynsha jaqsy ıgerilýde. Aǵymdaǵy jylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 248,4 mlrd teńge nemese esepti kezeńniń josparyna 99,5% ıgerildi. Jyldyq jospar boıynsha ıgerý 52,2% qurady.
«Bıýdjet qarajatynyń jumsalýy turaqty baqylaýǵa alynǵan. Esepti kezeńde bıýdjet qarajatynyń 923 mlrd teńgesi aýdıtorlyq sharalarmen qamtyldy. Qarjylyq buzýshylyqtardyń ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda tómendeýi baıqalady. Barlyǵy 86,6 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtalǵan. Osy somanyń 53,3 mlrd teńgesi aýdıt barysynda qalpyna keltirildi», — dedi qarjy mınıstri.
Keshendi jospardyń 887 obektisinen aǵymdaǵy jyldyń 1 qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha
515 obektisi satýǵa qoıylǵan bolatyn. Onyń ishinde somasy 246 mlrd teńgeniń 435 obektisi satyldy. Satý ekonomıkalyq jaǵynan tıimsiz bolýyna jáne úsh obektiniń saýda-sattyq nátıjeleri boıynsha satylmaǵandyǵyna baılanysty, 269 obekti qaıta uıymdastyrý jáne taratý satysynda. Osylaısha, aǵymdaǵy jyldyń 1 qyrkúıegindegi qaıta uıymdastyrylǵan jáne taratylǵan obektilerdi eskere otyryp, Jekeshelendirýdiń keshendi jospary 79,4%-ke oryndaldy.
B. Sultanovtyń aıtýynsha, jalpy jekeshelendirý prosesi satý kestesine sáıkes júrip jatyr. Aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin taǵy da 70 obekti, onyń 15 respýblıkalyq menshik obektisi, 24 kommýnaldyq menshik obektisi, 31 ulttyq holdıngter men ulttyq kompanııalardyń aktıvteri satýǵa qoıylady.
О́z kezeginde Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev 2018 jyldyń qańtar–tamyz aılarynda ınflıasııa 2,9% quraǵanyn, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda tómen kórsetkish ekenin jetkizdi. Jyldyq ınflıasııa tamyzda ótken jyldyń sońyndaǵy 7,1% salystyrǵanda 6%-ǵa deıin tómendedi.
Ulttyq banktiń baǵalaýy boıynsha, aǵymdaǵy jyly ınflıasııa 5–7% maqsatty dálizinde saqtalady. Degenmen, sońǵy birneshe aıda syn-tegeýrinder artyp keledi, bul Ulttyq Bank baǵalaǵan kórsetkishten aldaǵy ýaqytta ınflıasııanyń baıaý tómendeýine ákeledi.
«2019 jyly ınflıasııa 4–7% dálizinde, ıaǵnı shamamen 6% deńgeıinde anyqtalǵan maqsatty dálizdiń joǵarǵy sheginde qalyptasady. Bul syrtqy faktorlardyń áserine jáne ishki jıyntyq suranystyń keńeıýine baılanysty. Osyǵan oraı, ınflıasııany maqsatty dálizde ustap turý úshin qosymsha sharalardy qabyldaý qajet», — dedi D. Aqyshev.
Jyl basynan beri bazalyq mólsherleme 10,25%-dan 9%-ǵa deıin tómendedi. Alaıda, Ulttyq bank egerde ınflıasııalyq táýekelderdi baǵalaý rastalǵan jaǵdaıda, aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin aqsha-nesıe sharttary qataldana túsýi múmkin ekenin jetkizdi.
Sonymen qatar, valıýta naryǵyndaǵy teńge baǵamy jyl basynan bastap 10 qyrkúıek aralyǵynda 13,8%-ǵa báseńdep, $1 — 378,11 teńgeni quraǵany atap ótildi. Jyl basynan bastap reseı rýbliniń 22%-ǵa quldyraýyna qaramastan, teńge baǵamyna dollarǵa qatysty damýshy elderdiń valıýtalarynyń aıtarlyqtaı álsireý faktorlary áser etýde.