Maıdanger-jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń «Ushqan uıa» atty kitaby bar. Batyr atamyz osy týyndysynda baıyrǵy qazaq ómiriniń etnoturmysyn jáne sol kezdegi qoǵamdyq qatynastardy shynaıy sýretteı bilgen. Mysaly, qalamgerdiń naǵashysy Tekebaı bı men Baızaq datqanyń balasy Qabylbek ekeýi bolystyq saılaýǵa qatar túsetin bolady. Báseke bolǵan soń eki tarap bir-birinen min izdeýi zańdy qubylys.
Osy oraıda, Qabylbektiń jaqtaýshylary Tekebaı bıdi «barymtaǵa beıim, para alady» dep oıazǵa aryz jazǵan eken. Mundaı jalaǵa jany kúıingen Tekebaıdyń úlken uly Serkebaı saıdyń tasyndaı onshaqty jigitti bastap atqa qonady. Aıdyndatyp Qabylbektiń aýylyna keledi. Ákesiniń qarsylasy Qabykeńe tike kirip baryp, ony armansyz balaǵattaıdy. Qabylbek bolsa bylq etpeıdi. Tipti qabaǵyn da shytpapty.
Serkebaıdyń sózi shamyna tıgen eldiń azamattary «Ýa, Qabylbek, ordamyzǵa at oınatatyn bular kim edi, ruqsat et, tilersekterin tilip, aıaǵyn aspanǵa qaratyp asyp qoıalyq», dep kijinedi. Tipti keıbir des bermeı eleýirep bara jatqan jigitterge Qabylbek «toqtańdar» dep aqyryp: – Erteń kóresińder opyq jeıtin Serkebaıdyń ózi bolady, – deıdi.
Meımanasy asqan Serkebaı shapqan kúıi ákesiniń aldyna baryp:
– Qabylbektiń eki aıaǵyn bir etikke tyqtym, tipti ol jumǵan aýzyn asha almady, – deıdi elirip. Tekebaı bolsa jastyqtan basyn kóterip mán-jaıǵa qanyqqan soń balasyna: «baryp turǵan aqymaq ekensiń, ózińnen 20 jas úlken adamǵa qalaı dátiń baryp til bezediń» dep nalıdy.
Sodan Tekebaı bı at-shapan aıybyn daıyndap, eldiń ıgi-jaqsylaryn bastap, toptyń aldyna kináli Serkebaıdy salyp alyp jolǵa shyǵady. Qabylbektiń aýyly toptanyp jatqan qarashobyrdy kórip «Tekebaı soǵysqaly kele jatqan shyǵar» dep olar da qam jasaıdy.
Aýylǵa at shaptyrym qalǵanda Tekebaı balasy Serkebaıdy aldyna salǵan boıy toptan ozyp shyǵyp: «Eı, Qabylbek, meniń myna kúshigim saǵan sháýildegen eken, aıybyn kóterip aldyńa keldim, sirá keshirersiń», deıdi.
Joǵarydaǵy sózdi estigen Qabylbek bıdiń de qabyrǵasy sógilip, attan sekirip túsip:
– Ýa, tekti arysym Tekebaı! Sen aýylyma kelgende attyń ústinde turyp sózińdi tyńdappyn-aý, keshir meni. Sen aǵa emessiń be, meniń aıybym Serkebaıdan asyp ketti bilem. Qaıta at-shapan aıybyń menen Tekebaı aǵa keshirgeısiz, – dep ılipti. Onymen qoımaı tý syrtynda qaýmalap turǵan qaýymǵa «Ýa, aǵaıyn, saılaýǵa túspeımin, qoıdym. Meni syılasańdar daýystaryńdy Tekeńe berińder!» dep aıǵaı salypty.
Qaıran atalarymyz-aı, eldiń berekesi úshin bılik-mansapty qıyp tastap, tatýlyqtyń týyn jyqpaǵan.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Qaısar ShERIM