«Birinshi baılyq – densaýlyq» degen sóz bekerge aıtylmasa kerek. Ádette, adam densaýlyǵynyń myqty bolýy qoǵamnyń qalypty damýynyń kórsetkishi retinde qabyldanady. Demek, memlekettiń qýattylyǵy turǵyndar densaýlyǵynyń saqtalýy men jaqsarýynyń arqasynda arta bermek.
Al bizdiń elimizde densaýlyq saqtaý salasyna laıyqty kóńil bólinýde. Nátıjesinde, adamdardyń ómir súrý jasy jyl saıyn joǵarylap, salamattylyq salty saltanat qurýda. Qazaqstanda medısınalyq qyzmet kórsetý tegin ári qoljetimdi deńgeıde. Álemniń damýshy elderimen salystyrǵanda otandyq dárigerlerdiń biliktiligi men bilim deńgeıi joǵary talaptan shyǵyp otyr.
Qazirgi kúni Almaty oblysyndaǵy medısınalyq qyzmet kórsetýdiń sapasy jyl saıyn jaqsaryp keledi deýge tolyq negiz bar. Tutas elimizdegi sııaqty oblystyń densaýlyq saqtaý salasyn memlekettik qoldaý durys jolǵa qoıyldy. Muny bizdiń salaǵa bólingen bıýdjet qarjysynyń jyl saıyn eselep artýynan baıqaýǵa bolady. Atap aıtqanda, 2017 jyly oblystyń densaýlyq saqtaý salasyna arnalǵan qarjy 82,8 mlrd teńgeni qurady. Onyń 74,7 mlrd teńgesi respýblıkalyq bıýdjetten, qalǵan 8,1 mlrd teńgesi jergilikti bıýdjet qorjynynan bólingen. Osylaısha, ótken jylǵy bólingen qarjy arǵy jylmen salystyrǵanda 14 prosentke kóbeıdi.
Oblysta aýrýhanalar men feldsherlik ambýlatorııalardyń ǵımarattaryna kúrdeli jóndeý júrgizý men emhanalardy jańadan salý júzege asyp jatyr. Qazir barlyq aýdan ortalyqtaryndaǵy medısınalyq nysandar jóndelip, aýrýhanalardaǵy oryn jetispeýshiligi sheshimin tapqan. Adam sanynyń artýyna oraı oblys pen aýdan ortalyqtarynda balalar emhanasy, perzenthana men kóp salaly aýrýhana jańadan salyndy. Alys aýyldardyń barlyǵynda derlik dárigerlik qosyn men jedel járdem kóligi qyzmet kórsetedi. Alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý jumysy turǵyndardyń kóńilinen shyǵady.
Taratyp aıtqanda, búginde oblysta 811 medısınalyq mekeme bar, onyń 580-i alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetedi. Jyldyń sońyna deıin densaýlyq saqtaý uıymdary jelisiniń normatıvi jáne densaýlyq saqtaýdy damytýdyń biryńǵaı perspektıvalyq josparyna sáıkes 24 dárigerlik ambýlatorııa alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý ortalyǵy, 49 feldsherlik-akýsherlik jáne 13 medısınalyq pýnktter – dárigerlik ambýlatorııa bolyp qurylatyn bolady. Bıyl jalpy somasy 5,5 mlrd teńgege 18 medısınalyq nysan salynyp, aıaqtalady. Olardyń úsheýi aýrýhana, altaýy dárigerlik ambýlatorııa, taǵy altaýy feldsherlik-akýsherlik pýnkt bolsa jáne taǵy 3 nysan medısınalyq qyzmetke laıyqtalyp, paıdalanýǵa beriledi. Munan bólek 5 nysanǵa kúrdeli jóndeý júrgizilýde.
Medısınalyq uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartýǵa jergilikti bıýdjetten 72 birlik medısınalyq tehnıka satyp alý úshin 3,7 mlrd teńge qarjy bólindi. Jalpy, aımaqtaǵy medısınalyq tehnıkamen jabdyqtalý 78,4 prosentten 81,0 prosentke deıin jaqsardy, sanıtarlyq avtokólikpen qamtamasyz etilýi 86,0 prosentti quraıdy. Osyndaı jumystardyń nátıjesinde ótken 6 aı ishinde jalpy ólim kórsetkishi 3,4 prosentke, jaraqattanýdan, ýlanýdan jáne jazataıym jaǵdaılardan bolatyn ólim 6,8 prosentke jáne týberkýlez aýrýynan bolatyn ólim 45,5 prosentke tómendedi.
Árıne Almaty oblysynda maman dárigerler jetispeýshiligi bar. Qazir oblysqa 108 dáriger kerek. Ásirese naýqas úshin birinshi kezekte kómekke keletin reanımatolog, neonatolog, gınekolog, pedıatrlar sııaqty mamandardyń orny bos tur. Kadr tapshylyǵy oblys ortalyǵynan alystaý jatqan aýdandarda anyq sezilýde. Biz óz tarapymyzdan tájirıbeli dárigerlerdiń zeınetke shyǵýyna oraı, olardyń ornyn basatyn jas mamandar arasyndaǵy sabaqtastyqtyń jalǵasyn tabýyna barynsha jaǵdaı jasap jatyrmyz. Alaıda medısına qyzmetkerlerine tólenetin jalaqynyń azdyǵy men aýyldarda áleýmettik qoldaýdyń joqtyǵy joǵary bilim alyp jumys izdegen jastardyń aýdandarǵa kelýine kedergi bolyp otyr.
Jalpy, óńirde alǵashqy medısınalyq-sanıtarııalyq kómek deńgeıinde medısınalyq kómek kórsetý sapasyn jaqsartý boıynsha jumys jalǵasýda. О́tken 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin jalpy ýchaskeler sany 1195-ke jetti. Al emhanalarǵa tirkelgen halyqtyń sany 2004,5 myń adamdy qurap, 1 dárigerge túsetin ortasha júkteme 1928 naýqastan kelip tur.
Dárigerlerdiń biliktiligi týraly sóz qozǵaǵanda, oblysta kúrdeli operasııalar jasaý men adam ómirine arashashy bolýdyń oń mysaldary kóbeıgeni qýantady. Ásirese júrekke operasııa jasaý men ishki aǵzalardy almastyrý men obyrdy hırýgııalyq jolmen emdeý baǵytynda áriptesterimizdiń tájirıbe almasýy nátıjeli bolyp otyr. Jyl basynda ońtústikkoreıalyq hırýrg, professor Chjo Hıon-Mın Ile aýdandyq aýrýhanasynda jergilikti dáriger-hırýrgterdi operasııa jasaýǵa úıretse, jaqynda respýblıkalyq Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń rentgenohırýrgi Ázız Ońlasynov Taldyqorǵan qalasyndaǵy oblystyq kardıologııa ortalyǵynda otandyq medısına tarıhynda alǵash ret júrek qalqanshasyn aýystyrý operasııasyn jasaǵan bolatyn. Bul eki mysaldan oblystaǵy medısına mekemeleriniń múmkindigi men dárigerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan eńbektiń nátıjesin kóremiz.
Jalpy, qazirgideı qorshaǵan ortanyń lastanýy men áleýmettik faktorlardyń áseri kóbeıgen shaqta densaýlyq saqtaýdyń mańyzy odan ári salmaqtanyp, ozyq medısınalyq qyzmetke suranys kóbeıetini belgili. Al jetisýlyq aq jeleńdi abzal jandar densaýlyq kúzetindegi mıssııasyna árqashan adal bolyp, halyq densaýlyǵyn saqtaýǵa aıanbaı qyzmet ete bermek.
Baýyrjan YSQAQ,
Almaty oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy
TALDYQORǴAN