О́miroty

Ár úıge jylý syılaǵan kásiporynǵa – 50 jyl

Týrbınany aýystyrý – ındýstrııalandyrý jemisi «Tarıhty jasaıtyndar adam­dar» degen qanatty sóz bar. О́skemen qalasynyń tur­ǵyn­daryn, Jańa Sogra, Radýj­nyı, Solnechnyı kentteriniń tórt myńǵa jýyq tutynýshy­laryn jylýmen «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty» aksıonerlik qoǵamy men ShQ jylyjaı keshenin jylý jáne elektr qýatymen qamtamasyz etip otyrǵan Sogra JEO-ǵa jarty ǵasyr tolyp otyr. 1961 jyldyń jel­toq­sanynda biz ózimizdiń alǵashqy jylý qýatyn óndirip, tarata bastadyq. Sodan beri jarty ǵasyr ýaqyt óte shyq­ty. El táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereıtoıymen qatar ótken aıtýly mereke seriktestik jumys­shy­larynyń esinde uzaq ýaqyt saqtalary sózsiz. Jylý júıesiniń júregi – alǵashqy týrbına elý jyl boıy toqtaýsyz jumys istep turdy. Alǵashqy týrbına ábden tozyǵy jetkendikten óz jumysyn jaqynda toqtatty. Amanshylyq bolsa, endi birer kúnnen keıin 50 megavattyq jańa mashına iske qosylmaq. Bul qondyrǵynyń qýaty burynǵydan eki ese artyq. Aıta ketý kerek, týrbınany aýystyrý JEO qurylǵannan bergi eń iri joba bolyp tabylady. Aqpan aıynda Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen alǵashqy kelisim-shartqa qol qoıylyp, ony júr­gi­zetin merdigerler anyqtaldy. Bas merdiger retinde ha­­lyqaralyq dárejedegi Qytaıdyń TSS kompanııasy bekitildi. Atalmysh jobanyń jalpy quny 3 mıllıard 850 mıllıon teńge. Onyń 3 mıllıard 100 mıllıon teń­­gesi Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń úlesine tıse, qal­ǵan 705 mıllıon teńgesin AES korporasııasy tólemek. AES korporasııasy bizben kelisim-shartqa otyr­ǵan­da jylý ortalyǵynyń qýatyn arttyrý, qor­sha­ǵan ortany qorǵaý, adamdardyń densaýlyǵyn saqtaý úshin áleýmettik jaǵdaılardy jasaıtynyn basty nazarda ustaǵan. Mine, sonyń nátıjesin kórip otyr­myz. Árdaıym ardagerlerge kómek kór­setip, jas otbasylardy qoldap kelemiz. Jas otba­sylardyń balalaryn balabaqshalarǵa ornalastyrý, jer úıde turatyndardy kómir, otynmen qamta­ma­syz etý, óz biliktiligin jetildirýdi kózdegen jas­tardy oqytyp, bilimderin shyńdaýǵa kóńil bóli­nedi. Energııa óndirý kompanııasynyń prezıdenti Mamyrhan Amangeldiuly Salıbekov qoldan kelgen kómegin aıamaıdy, únemi qamqorlyq jasap turady. Ortalyqtyń júregi – týrbınany almastyrý iri joba dep joǵaryda atap óttik. Bas merdiger TSS kom­panııasy týrbınany almastyrýda ǵylym men tehnı­ka­nyń sońǵy jetistikterin qoldanýda. Joba boıynsha on sheteldik kompanııa shaqyrylǵan, qal­ǵandary elimizdiń ár túkpirinen tartylǵan otandyq kásiporyndar. Jerlesterimiz de týrbınany aýys­tyrýǵa óz úlesterin qospaq. Qazir munda 150-200 maman jumys istep jatyr. Biz jerlesterimizge de jumys taýyp, olardyń áleýmettik jaǵdaılaryn túzetýge úles qosyp kelemiz. Jańa týrbına tutynýshylardy jetkilikti mól­sher­de elektr qýatymen qamtamasyz ete alady. Jańa qondyrǵy avtomattandyrylǵan tehnologııamen jab­dyq­talǵandyqtan qashyqtan basqarý múmkindigine ıe boldyq. Joba júzege asqanda órt tutaný qaýpi kúrt tómendemek. Onyń sebebi, generatordy aýamen sal­qyn­datý tártibine kóshemiz. Mynadaı saýaldyń bolýy múmkin. Qalpyna keltirý jumystary aıaqtal­ǵansha JEO óz jumysyn qalaı atqarýda? Onyń al­dyn-ala saqtyq shara­laryn jasap, aqaýsyz jumys isteý úshin artyq kúsh salyp, tekseristen ótkizip aldyq. Al týrba quryl­ǵy bul synnan súrinbeı ótti. Qaıta qalpyna keltirý jobasy memlekettik ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarla­ma­syna engizilgen. Sondyqtan bolar, qala ákimi Islam Ábishev bizge birneshe ret kelip, aýystyrý jumystarymen ta­nysty. Qajetti kómektiń bolatynyn aıtty. О́ńir basshysy B.Saparbaev ta qala úshin asa mańyzdy jo­banyń tez ári sapaly salynýyn nazarda ustap otyr. Jylý elektr ortalyǵynda eńbek etetinderdiń jalaqysy joǵary, olar bos ýaqyttaryn kóńildi ót­kizedi. Bos ýaqyttaryn demalys bazalarynda ótkizip, densaýlyqtaryn túzep kaıtady. Sporttyń grek-rım kúresi túrine demeýshilik jasap kelemiz. Ol ol ma, qyzmetkerler óz erikterimen qarjy jınap, túrli mekemelerge áleýmettik kómek kórsetedi. Qysqasy, jarty ǵasyrlyq mereıtoıdy tartýmen qarsy aldyq. Erjan QOŃYRBAEV, «AES Sogra JEO» jaýapkershiligi shekteýli  seriktestiginiń bas dırektory.   Derek pen dáıek Sogra JEO jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 1961 jyldyń 31 jel­toq­sanynda paıdalanýǵa beriledi. * * * Al onyń jobalaý jumystaryn 1956 jyly Máskeýdegi «Promenergoproekt» bólimi júrgizip, sol jyly «Altaısvınesstroı» tresi qurylys jumystaryn bastap ketti. * * * Sogra jylý elektr ortalyǵyn salý kezinde elimizde tuńǵysh ret quras­tyrmaly temir-beton materıalyn paıdalaný júzege asty. Demek, onyń sapasy joǵary degen sóz. * * * Sogra JEO halyqaralyq dárejede sertıfıkattalǵan. * * * Eńbekti qorǵaý men qaýipsizdik júıesi OHSAS 18001-2007 engizilgen. * * * Ekologııalyq menedjment júıesiniń ISO 14001-2004, sapa menedjmenti jú­ıesiniń ISO 9001-2008 ataqtaryna ıe. AES korporasııasy 2021 jylǵa deıingi uzaq merzimdi damý baǵdarlamasyn óndiriske engizip otyr. * * * Qýaty eki ese artyq jańa týrbınany ornatýǵa korporasııa 3 mıllıard 850 mıllıon teńge qarjy bóldi. * * * Sogra JEO barlyq ýaqyttarda da esh aqaýsyz jumys istep keledi. * * * Qazir seriktestikte 200-deı adam eńbek etedi, olardyń jalaqysy joǵary. * * * AES kompanııasynyń serpindi jo­ba­larynyń qataryna bıyldan bastap júzege asa bastaǵan «Elektr qaýip­sizdigi jáne balalar» degen tele­habardy ataýǵa bolady. Ár jeksenbi saıyn «31-shi telearna» ha­barlardy taratyp otyrady, ná­tıjesinde sýretterge syılyq ta­ǵaıyndalyp, ol júldegerlerge tap­syrylady.   Seriktestikke berik kásiporyn AES «Sogra JEO» JShS-ǵa jarty ǵasyr tolyp otyr. Kendi Altaıǵa kelgende 15 jyl tolǵan kompanııa osy óńir ekonomıkasyna eleýli úles qosyp keledi. Ásirese, áleýmettik salaǵa kompanııa erekshe kóńil bólip otyr. Bir ǵana mysal. 2009 jyldyń tamyzynda О́skemenge AQSh-tyń Qazaqstandaǵy elshisi Rıchard Hoýgland myrza keldi. Ol Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaevpen jolyǵyp, eki el arasyndaǵy dostyq, ekonomıkalyq qarym-qatynastyń damyp kele jatqanyna joǵary baǵa berdi. Elbasy N. Nazarbaevtyń sarabdal saıasatyn qoldaıtynyn, eldiń gúldenýine erekshe úles qosqan ult kóshbasshysynyń bedeli muhıttyń arǵy jaǵyndaǵy alyp elde de bıik ekenine toqtaldy. Sol joly elshi men oblys basshysy ekeýi AES kompanııasynyń Kendi Altaıda korporatıvtik áleýmettik jaýapkershiligin odan ári damytý jónindegi memorandýmǵa qol qoıdy. Kompanııa О́skemendegi asa mańyzdy oblystyq kúıik ortalyǵyn salý jóninde bastama kóterdi. Onyń qurylysy men jabdyqtaryna 100 mıllıonǵa tarta AQSh dollaryn salatynyn aıtty. Qurylys qarqyndy júrdi. Aqyry ústimizdegi jyldyń qańtarynda kúıik ortalyǵy paıdalanýǵa berilip, ol jaraqat alǵandardy qabyldaı bastady. Kúıik ortalyǵynyń saltanatty jaǵdaıda ashylýyna oblys ákiminiń orynbasary Serik Táýke­baev, AES korporasııasynyń basshylary Hýlıan Nebrreda, Maıkl Djonatan, Bogdan Vranes, О́skemendegi AES «Sogra JEO» basshylary qatysty. О́ńir basshysynyń orynbasary S.Táýkebaev sheteldik qonaqtarǵa alǵys aıtyp, AES korpora­sııasynyń Qazaqstanda 15 jylda el ekonomıkasyna sińirgen eńbekterine alǵysyn bildirdi Erlan MÁSELIMOV,  oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy.   «Aqsuńqar jemin shashyp jeıdi» Jańa jylǵa sanaýly kúnder qaldy. Biz ózender órnektegen О́skemendegi myńdaǵan turǵyn úıler men iri kásiporyndarǵa aýadaı qajet jylý jáne elektr qýatyn berip otyrǵan «Sogra JEO-nyń» ujymyn jarty ǵasyrlyq mereıtoıymen quttyqtap, aldaǵy ýaqytta da olardyń jumysyna tabys tileımiz. «Aqsuńqar jemin shashyp jeıdi» degen mátel bar qazaq halqynda. Men bul sózdi nege aıtyp otyrmyn. Mine, birneshe jyldan beri atalmysh ujym bizdiń klýbqa demeýshilik kómek jasap keledi. Byltyr men bıyldyń ózinde kompıýter, qajetti oıynshyqtar satyp áperdi. Bizge ǵana emes, kórshi «Mechta» jasóspirimder klýbyna, Sogra kentinde ornalasqan №23 orta mektepke beınekamera, fotoapparat, basqa da qajetti turmystyq tehnıkalardy satyp áperdi. Sogra JEO-nyń bas dırektory Erjan Smaǵululy Qońyrbaev mektepter men balabaqshalarda, aýla klýbtarynda qonaqta bolyp, árdaıym syılyqtar tartý etedi. О́skemendegi AES kompanııasynyń energııa taratýshy kompanııalary, onyń ishinde Sogra jylý elektr ortalyǵy da bar, oblys ortalyǵyndaǵy salynyp jatqan elimizdegi eń iri meshit qurylysyna 8 mıllıon teńge kómek kórsetti. Sondaı-aq, Chernobyl apatyna qatysýshy bir myń ardagerlerdiń elektr qýatyna degen bir aılyq ótemeqysyn tólep berdi. Ortalyq sport jarystaryna da demeýshilik jasap turady. Tarbaǵataıdaǵy tasqyn sý apaty kezinde zardap shekkenderge der kezinde kómek kórsetip, eldiń alǵysyna bólengen. Nıkolaı IVANOV, «Rostok» balalar-jasóspirimder klýbynyń múshesi.   Kásipkermen birge mereılendik Mine, on jyldan asty, atalmysh kásiporyn­nyń ystyq-sýyǵyna bite qaınasyp, eńbek etip kelemin. Bizdiń jumys jaýapty. Altaıdyń alty aıǵa sozylatyn aqshunaq aıasynda myń­daǵan tur­ǵyn­darǵa jáne iri kásiporyn­darǵa jylý jáne elektr jaryǵyn berý ońaı sharýa emes. Qys mezgilinde kómir bir kúnde úsh ret kelip túsip jatady. Ony qabyldap alý, tıep-túsirý, kómirdiń sapasyna qaraı bólý yjdaǵat­tylyqty talap etedi. Túnde de kómir qurǵaq pa, joq, álde shań­danyp kete me, ony qatań baqylaýǵa alý kerek. Qazir kásiporynda eki júzden astam adam eńbek etedi. Olardyń jalaqysy jaqsy, áleýmettik jaǵdaılaryna barlyq qamqorlyq jasaldy. Qazir ortalyqta ekinshi qýatty týrbınany ornatý jumystary aıaqtalyp qaldy. Demek, bizdiń jumysymyz eki ese kúrdelenbek, ári jaýapkershilikti talap etpek. Búgingi jarty ǵasyrlyq mereke kúni barlyq áriptesterimizdi mereıtoımen quttyqtap, Qazaqstannyń gúldenýi jolynda aıanbaı eńbek etýge shaqyramyn. Anatolıı ANTONOV, «Sogra JEO» JShS otyn berý júıesiniń mashınısi.

Aıqarma bettiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Ońdasyn ELÝBAI.