BJT 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap engiziledi
Elimizde azamattardyń quqyǵyn qorǵaý baǵytynda júıeli sharalar qabyldanyp jatyr. Alaıda áleýmettik jáne eńbek quqyǵynyń tolyq paketin usyný úshin ózin ózi jumyspen qamtyǵan azamattardy formalızasııalaý qajet. 2010 jyldan beri ózin ózi jumyspen qamtyǵan halyqtyń úlesi azaıyp keledi. Osy máseleni ońtaıly sheshý úshin formaldy emes jumyspen qamtylǵan halyqqa, ıaǵnı qyzmet kórsetý, aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etýshilerge uıymdastyrýshylyq, quqyqtyq múmkindik berýge baǵyttalǵan arnaıy mehanızm jasalý ústinde.
Ol – Biryńǵaı jıyntyq tólem (BJT) mehanızmi. BJT ózin ózi jumyspen qamtyǵandarǵa zeınetaqy júıesine qatysýǵa múmkindik beredi. BJT jańa salyq túri emes, bul tólemniń tórt túrin, ıaǵnı jeke tabys salyǵyn, áleýmettik jáne medısınalyq saqtandyrý qorlaryna, sondaı-aq biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna aýdarymdar jasaýǵa jaǵdaı týǵyzady.
Elbasy Nursultan Nazarbaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Biryńǵaı jıyntyq tólem engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Prezıdent óz sózinde eń mańyzdy máselelerdiń biri – ózin ózi jumyspen qamtýshylardy áleýmettik qamsyzdandyrý júıesine tartý ekenin atap ótti. «Tabysynan eshqandaı tólem jasamaıtyndar bar jáne tıisinshe, olar zeınetaqy júıesimen jáne áleýmettik qoldaý sharalarymen tolyqqandy qamtylmaǵan. Osyǵan baılanysty qajetti zańnamalyq ózgerister jasaldy. О́zin ózi jumyspen qamtýshylardy tirkeýdi jeńildetý úshin biryńǵaı jıyntyq tólem engizý usynylady. Ony tóleý ózin ózi jumyspen qamtýshylardyń medısınalyq áleýmettik saqtandyrý júıesine, zeınetaqymen qamsyzdandyrýǵa qatysýǵa múmkindik beredi», dedi Memleket basshysy.
Sondaı-aq Prezıdent bul ózgeristerdiń jyl sońyna deıin qabyldanýy kerek ekenin málimdegen bolatyn. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Mádına Ábilqasymovanyń aıtýynsha, atalǵan jańashyldyq 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap 2023 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin engizilmek.
Búgingi tańda elimizdiń zańnamasyna sáıkes, bul aýdarymdar barlyq azamattar úshin mindetti bolyp tabylady. Alaıda halyq arasynda qyzmetin tirkemegen, eńbek kelisimsharty joq nemese jeke kásipker retinde tirkelmegender bar. Olar búginde áleýmettik, zeınetaqylyq qamsyzdandyrý, áleýmettik saqtandyrýdan qalys qalyp otyr. Vedomstvo basshynyń aıtýynsha, bul biryńǵaı jıyntyq tólem, eń aldymen, túrli sebeppen qorǵansyz qalyp otyrǵan azamattarymyzdy áleýmettik qorǵaýdy kózdeıdi.
Mınıstrlik naqtylaǵandaı, jańa rejimniń birneshe artyqshylyqtaryn atap ketýge bolady. Munda salyq somasy azyraq, salyq pen áleýmettik tólemderden turatyn biryńǵaı tólem jasaýǵa bolady, salyq boıynsha esep berý, salyqtyq tekserýler jáne ákimshilik jazalar bolmaıdy. Sonymen qatar aýyldyq eldi mekenderde ómir súretin halyqtyń júktemesin azaıtý maqsatynda, bul tólemdi aýyl turǵyndary úshin aılyq eseptik kórsetkishtiń jartysyna deıin qysqartý usynylǵan. BJT tóleý qyzmetti avtomatty túrde tirkeýge jáne medısınalyq áleýmettik saqtandyrý, zeınetaqymen qamtamasyz etý júıesine qatysýǵa múmkindik beredi.
«BJT engizý nátıjesinde formaldy emes jumyspen qamtylǵandardan 500 myń adamnyń jumysyn formalızasııalaý qarastyrylǵan jáne patent pen jeńildetilgen deklarasııa negizinde qoldanystaǵy salyq rejimderinen 65,4 myń tólemshilerdiń aǵymy kútilip otyr», deıdi M.Ábilqasymova.
Halyqtyń 60%-ten astamy múldem salyq tólemeıdi
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, 2018 jyldyń ekinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha jumyspen qamtylǵan halyq sany 8,6 mln adamdy qurady, onyń ishinde 6,5 mln adam jaldamaly jumysker, al 2 063 myń adam ózin ózi jumyspen qamtyǵandar.
Qazirgi jaǵdaı kórsetip otyrǵandaı, formaldy emes jumyspen qamtylýǵa salyq organdaryna tirkelý men esepten alýdyń prosedýralarynyń kúrdeliligi, kóptegen tólem júıeleriniń bolýy jáne salyq rejimin aıqyndaýdyń qıyndyǵy tárizdi faktorlar yqpalyn tıgizedi. Máselen, Biryńǵaı jıyntyq tólemdi engizý salyq organdarynda tirkelýdiń jeńildetilgen tártibin qarastyrady, bul formaldy emes jumyspen qamtylǵandardy zańdastyrýdy jyldamdatady.
CSI aǵa seriktesi Oljas Qudaıbergenovtiń aıtýynsha, Qazaqstan halqynyń bir bóligi esepke alýdan tys qalǵan. Basynda 5,5 mln adam bolsa, odan keıin aýla-aýlany aralaý jáne basqa da ádisterdiń nátıjesinde bul san 1,5 mln adamǵa deıin azaıǵan. «Elimizde halyqtyń 60%-ten sál astamy múldem salyq tólemeıdi. Bizdiń negizgi mindetimiz – adamdardy esepke alýǵa shyǵarý. BJT-nyń úsh oń sıpaty bar. Birinshiden, ol erikti túrde júrgiziledi, ekinshiden, jeńil ári qoljetimdi, tipti esep berýden múldem habary joq adamdarǵa da laıyqtalǵan. Sonymen qatar BJT tek jeke tulǵalarǵa ǵana qatysty qoldanylady, zańdy tulǵalar bul mehanızmdi paıdalana almaıdy jáne ol múldem eshteńe tólemeıtin adamdar sanatyna baǵyttalady», deıdi O.Qudaıbergenov.
Sarapshy T.Ábildaev bolsa, tólem jasaý arqyly erteńgi kúni qymbat turatyn qyzmetterdi alýǵa bolatyndyǵyn aıtady. «Azamattardy formalızasııalaý olardy tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemimen, sondaı-aq medısınalyq saqtandyrýdyń mindetti júıesi arqyly medısınalyq qyzmettermen qamtamasyz etýge jol ashady», deıdi ol.
Mınıstr Mádına Ábilqasymova aıtyp bergendeı, zeınetaqymen qamtamasyz etýdiń múmkindikteri keńeıtilip keledi. «О́zderińiz biletindeı, biz 2018 jylǵy shildeden bastap bazalyq zeınetaqyny eńbek ótiline baılanysty saralanǵan túrde tóleýge kóshtik. Osyǵan deıin kúnkóris mınımýmynyń 54% bolsa, endi – eger eńbek ótili 10 jyldan joǵary bolsa, onda joǵarylatylǵan kólemde saralanǵan túrde taǵaıyndalady. Maksımaldy túrde – kúnkóris mınımýmynyń 100%», deıdi vedomstvo basshysy.
Osylaısha, BJT engizý azamattardyń ózderiniń eńbek qyzmetin tirkeýine yqpal etedi. Jalpy alǵanda, BJT azamattardyń áleýmettik qorǵalý deńgeıin arttyrýǵa, sondaı-aq, olardyń kiristeriniń deńgeıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Budan ózge, júktiligi men bala týýy, bir jylǵa deıingi bala kútimi boıynsha Áleýmettik saqtandyrý qorynan beriletin áleýmettik tólemder memlekettik bıýdjetten bólingen aýdarymdarǵa qaraǵanda joǵarylatylǵan kólemde bolady. Máselen, búgingi tańda memlekettik bıýdjetten 1 jylǵa deıingi bala kútimine baılanysty beriletin járdemaqy qarastyrylǵan. Oǵan qosa, júktilik pen týýǵa baılanysty tólem tek Áleýmettik saqtandyrý qorynan beriledi.
«Bizdiń esepteýimiz boıynsha, áıelder júktiligi men bala týýyna baılanysty 124 732 teńge mólsherinde tólem ala alady. Sondaı-aq 1 jylǵa deıingi bala kútimine baılanysty tólem alady. Osylaısha, BJT tólegen áıel Áleýmettik saqtandyrý qorynan beriletin tólemderge úmitker bola alady», deıdi mınıstr.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»