Joldaý 2018: mamandar qoldaýy

Ishki saıası turaqtylyq – ornyqty damý kepili 

Halqymyz Elbasy aıqyn­da­ǵan ortaq múdde jolynda aýyz­birshilik tanytpasa, elimiz­diń saıası jáne áleýmettik-ekonomı­kalyq damýy, sondaı-aq damyǵan 30 eldiń qataryna kirý mindeti júzege aspaıtynyna eshkim kúmán keltirmeıdi. 

Eldiń álemdik elıtaǵa kirýi­niń negizgi sharttary etno-kon­fessııalyq tózimdilik, ishki saıa­sı turaqtylyq jáne damyǵan aza­­mattyq qoǵam bolyp tabylady.

El táýelsizdiginiń 27 jylynda qol jetkizilgen tabys­tary­myzdyń barlyǵy – kóp etnosty elimizdiń yntymaǵynyń, qoǵam­dyq kelisimniń, Prezıden­timiz alǵa qoıǵan strategııa­lyq min­detterdi barsha qazaq­stan­dyqtar jumyla eńserýiniń nátıjesi.

Álemdik qoǵamdastyq aza­mat­tyq qoǵamnyń tıimdi úlgisi re­tin­de tanyǵan elimizdegi saıası turaq­tylyq pen etnosaralyq jáne konfessııaaralyq keli­simniń qa­zaq­standyq mode­li negizinde «Ár­alýan­dyqtan bir­tektilikke» qaǵı­­daty bekitildi. Bul prınsıp ómirdiń barlyq salasynda qoldanylady: álemdik saıasatta (kóp vektorlyq), ekonomıkada (jańa tehnologııalardy paıdalaný jáne eksportqa baǵdarlanǵan ındýstrııalandyrý), áleýmettik jáne ishki saıa­satta (halyqtyń ki­ris­­te­riniń ósýi jáne ómir súrý sa­­pasyn qo­ǵamdyq kelisim jáne tó­zim­dilik qaǵıdattarymen jaq­sartý).

Baǵzy zamandardan beri to­lerant­tylyq pen etnosara­lyq tatýlyq Uly Dalanyń ne­­giz­gi qaǵıdasy bolyp taby­la­­­tyn­dy­ǵyn atap ótý kerek. Uly Jibek joly boıynda or­­na­lasqan ortaǵasyrlyq qala­lar­da túrli dinı ǵımarattar – meshitter, shirkeýler, hramdar, sınagogalar, býddısterdiń ǵıbadathanalary salyndy. Tek olardyń bıiktikteri meshitten aspaýy kerek bolǵan.

Qazaqstannyń strategııalyq jetistikteriniń bastaýynda El­ba­synyń áriden oılaı biler kóre­gendigi, keń aýqymdy saıasaty jáne jasampaz josparlary men ha­lyqty ortaq múddege jumyl­dy­ra bilgen mańyzdy bastamalary tur. 

Búginde Qazaqstandy álem­niń básekege barynsha qabiletti elderiniń qataryna jyljytý bas­ty maqsatymyz. Osy oraıda aldymyzǵa eldegi turaq­ty­lyqty, azamattardyń bar­lyq konstıtýsııalyq quqyq­tary men bostandyqtaryn qamtama­syz ete otyryp, qoǵam men mem­leketti basqarýdyń eń tıimdi júıesin iske asyra alatyn qa­zirgi zamanǵy demokratııalyq basqarý for­masyna kóshý min­deti qoıy­lyp otyr. Bul mindetti iske asyrý maq­sa­tynda elimizde korpo­­ratıv­tik basqarýdyń, ónim­di­liktiń, ashyq­tyqtyń jáne esep­tilik­tiń qaǵıdattaryn ne­gizge alǵan sapaly jańa model qurylýda. 

Bizdiń otandastarymyz mem­lekettik bıliktiń tıimdili­gin kórsetkishter men esepterge emes, shynaıy ómir súrý sapasyna jáne óz tabystarynyń ósýine qaraı baǵalaıdy.

El Prezıdenti N.Á.Nazar­baevtyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen tur­mys sapasyn arttyrý» atty Jol­­­daýy bizdiń barlyǵymyz úshin jańa qazaqstandyq shyn­dyq­­­­­ty ­­qa­l­yptastyrýǵa baǵyt­­­tal­ǵan.

Túrkistan oblysy boıyn­sha memlekettik, qoǵamdyq jáne iskerlik qurylymdardyń áleý­­mettik áriptestigi, aımaqtyń áleý­­mettik-ekonomıkalyq jáne áleý­­mettik damýynyń ózekti máse­­lelerin sheshýge qatysýy jos­­parly jáne maqsatty ju­mys bolyp tabylady.

 Bul jumystardyń nátıjesi aımaq turǵyndarynyń áleý­mettik órkendeýi men ekono­mı­kalyq ósýiniń naqty kórset­kishterinen kórinedi.

Shymkenttiń respýblıkalyq mańyzy bar qala mártebesin alýy jáne Túrkistan qalasyn oblys ortalyǵy retinde qalyptastyrý sharalary oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetin arttyrý baǵytyndaǵy jumystardy jandandyra tústi. 

Aımaqtaǵy ónerkásiptik ká­sip­oryndardyń, aýyl sharýa­shy­lyǵy taýaryn óndirý­shi­ler­diń, shaǵyn jáne orta bız­nes sa­lasynyń jetistikteri óndiris­­tiń ósýin kórsetedi. Olar jumys oryn­darynyń kóbeıýine oń áserin tı­gizip otyr. Mysal re­tin­de bir­ne­she kórsetkishterdi keltire keteıin. 

Oblysta jyl saıyn 500 myń sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa berile­­­di. 180 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri tıim­di jumys isteıdi, jeńildik­ti mıkro­kredıt berý aıasynda 2,7 mlrd teńge bó­lin­gen, aýyl sharýa­shy­­­lyǵy sa­lasynyń aımaq­tyń ekono­­mı­ka­lyq qozǵaýshy kúshi­ne aı­na­la­tynyna senim mol. Týrıstik áleýet tıimdi iske asy­rylýda – osy jyldyń 8 aıynyń qory­tyndysy boıynsha Túrki­stan qalasyna kelgen týrısterden oblystyq ekonomıkaǵa 3,73 mlrd teńge túsken.

Aımaqtyq shkala boıyn­sha júrgizilgen sosıologııalyq saýalnamalardyń nátıjeleri kórsetkendeı, respondentterdiń 90%-y ózderiniń turmys jaǵda­ıyna qanaǵattanǵan jáne aımaq­taǵy áleýmettik-ekonomı­ka­lyq jaǵdaıdy turaqty jáne gúl­dengen dep baǵalaǵan. Sondaı-aq respondentterdiń 96,7%-y eldegi ártúrli etnostyq toptar arasyndaǵy qarym-qatynastaǵy ahýaldy qaýipsiz jáne tynysh dep baǵalaǵan. Bul Elbasynyń aıtqan sózderine sáıkes, eli­mizdiń ekonomıkalyq ál-aýqaty Qazaqstan halqynyń birligine negizdelgenin bildiredi.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» atty ma­qalasynyń, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń, sondaı-aq Jol­daýdyń mazmuny bizdiń bá­rimizdi – qoǵamdyq jáne mem­le­kettik qurylymdardyń ókil­derin ózara qarym-qatynastar, qazaq­standyq memlekettiliktiń bola­shaǵy úshin seriktestik, jeke bas­ta­malar men jaýapkershi­lik jú­ıe­sine sapaly ózgerister jasaýǵa shaqyrady.

Vladımır JARINOV, 

oblys ákimi apparaty «Qoǵamdyq kelisim» KMM-niń etnosaralyq qatynastar salasynyń ahýaldyq monıtorıngi jáne taldaý bóliminiń basshysy 

Túrkistan oblysy

***

Týrızm – ekonomıkaǵa serpin qosatyn sala

Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń «Qazaqstandyqtardyń ál-áýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda eldigimizge syn bolatyn aýqymdy ister ba­ıyppen baǵamdaldy. Qoǵam bolyp júıeli júzege asyra bilsek, bul ulan-ǵaıyr Joldaý tarmaqtary – álem óristi sıfr­ly tehnologııaǵa nyq qadam basqan búgingi dáýirde damýdyń kókeıkesti sheshim túıinderi tabylýǵa tıisti arnalardyń jolyn ashatyn mańyzdy qujat. 

О́zgesin aıtpaǵanda, álem órke­nıetiniń tájirıbelerine sú­ıensek, Elbasynyń el ekono­mıkasyn tabysty arnaǵa burýda týrızmdi damytý salasyna aıryqsha nazar aýdarýy tegin emes. Rýhanı jańǵyrýymyz búgingi jáne keler urpaqtyń kemel bolashaǵy úshin kerek. Osy tusta Prezıdent Joldaýda mektep týrızmi týraly «О́z jerińdi tanyp bil» jańa bastamasy aıasynda elimizdiń óńirleri bo­ıynsha jappaı mektep týrızmin qaıta jańǵyrtý kerek», dep atap kórsetti. 

Baıtaq elimizdiń óńirlerinde qanshama tanymdyq tarıhı-she­jireli mańyzdy mádenı obekti, murajaı, qoryq, demalyp saıahattaıtyn sýy shıpaly, aınalasy kók jelekti ózen-kól. Iá, elimiz tarıhy tereń mekenderge óte baı. Qazaqtyń baıtaq dalasy jerasty baılyǵymen ǵana emes, shejirege toly mazarlarymen, tarıhı kóne jádigerlerimen de qundy. О́zgesin aıtpaǵannyń ózinde mádenıetimizdiń máıegi Semeı óńirindegi, ıaǵnı Abaı aýdanyndaǵy tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq Jıde­baı qoryǵynyń ózi ishki týrızm úshin mańyzdy nysan. Ondaǵy klassıkalyq ádebıetimizdiń altyn dińgekteri – Abaı Qunan­baıuly men Muhtar Áýezovtiń murajaılary, Sarykól, Qońyr áýlıe úńgirleri, Eńlik-Kebek eskertkishi sııaqty keshender, elimizdiń ózge óńirlerindegi tarıhı eskertkishter men murajaı­lardy tamashalaýǵa bilim uıym­dary kóshpeli aqyly týrızmder uıymdastyrýy kerek. «О́zińdi óziń jattaı syıla, jat janynan túńilsin» degendeı ózińdi syılaý degendi bul arada – ózińdi ǵana emes, elińdi, jurtyńdy, mádenıetińdi tanyp-bilý, rýhanı bıik bolý degen keńeıtilgen maǵynada da qoldanýǵa bolady. Ol úshin týǵan jerdiń dastan-tarıhyn oqy, bil, úıren, ulylar eline, qasıetti jerlerge baryp taban tirep, táý etip saıahatta. 1899 jyly «Rýsskıı týrıst» jýrnalynda arnaıy mektep týrızmine arnalǵan jeke aıdar paıda bolǵan. Sol aıdarda apta saıyn qaı mektep oqýshylary qandaı eldi mekenderde bolǵany týraly qyzyqty maqalalar jarııalanyp otyrǵan. Osy arqyly basqa mektep oqýshylarynyń dál sol jerge barýyna sebep bolǵan eken. Qazirgi sıfrly dáýirde feısbýk, ınstagram jelileri arqyly dál osy mektep týrızmin el ishinde mańyzdy úrdiske aınaldyrýǵa bolady. Mektep oqýshylary arasyndaǵy esse, shyǵarmalar baıqaýy res­pýblıka kóleminde atalyp ótse.

Bolashaqta Qazaqstandaǵy týrızm óńirlik qana emes, jahan­dyq ta sıpat alýy kerek. Ol úshin, ıaǵnı elimizdegi týrızmniń órken­deýi úshin tarıhı oryndarymyz, shıpaly ózen-kólderimiz, jer jannaty Kókshetaýdaǵy ǵaja­ıyp meken Býrabaı, shıpaly Alakól jáne t.b. mekenderdi ınno­vasııalyq jáne mádenı orta­lyq retinde damytyp qalyp­tas­tyrýdy qamtamasyz ete bilsek, memlekettik bıýdjet aıtarlyqtaı tolyǵyp, áleýmettiń ál-aýqaty kóteriler edi. «Baı tabıǵatymyz ben mádenı áleýetimizdi paıdalaný úshin syrttan keletin jáne ishki týrızmdi damytýǵa erekshe kóńil bólý qajet», dep Elbasy Joldaýynda aıtylǵandaı, tý­rızm­niń barlyq túrin Qazaq­stan­da damytýǵa bolady. Al túbe­geıli maqsat – sıfrly týrızmdi damytý bolýy kerek. 

Saıabek ZIIаDIN, 

ekonomıka ǵylymdarynyń 

doktory, professor, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ

Ekonomıkalyq zertteý ortalyǵynyń dırektory

***

Barshamyzǵa jiger bergen Joldaý

Elbasynyń Joldaýy eli­­­mizdiń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq da­mýynyń ózekti máse­le­lerine jáne qazaqstan­dyq­tardyń ál-aýqatyn odan ári arttyrý mindetterine arnaldy.

Memleket basshysy búginde halyq sany 18 mln-nan asyp, ómir súrý uzaqtyǵynyń 72,5 jasqa jetkenin, alǵash táýel­siz­dik alǵan jyldary halyq sa­ny 14 mln bolǵanyn atap aıt­ty. Bul, árıne, eldegi saıa­sı, eko­no­mıkalyq-áleý­met­tik jaǵ­daı­dyń durys qalyp­tasqanynyń bir kórsetkishi ekeni belgili. 

Joldaýda Elbasy qoǵamnyń ár salasyna qatysty arnaıy toqtalyp, naqty mindetterdi atady. Sonyń ishinde meni medısına qyzmetkeri retinde densaýlyq saqtaý salasynda naqtylanǵan tapsyrmalar erekshe qyzyqtyrdy. Mem­leket basshysy bastapqy me­dısınalyq-sanıtarlyq kó­mektiń sapasyn arttyrý má­selesine toqtalǵany, 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap ýchaskelik medısına qyz­metkerleriniń jalaqysyn 20 paıyzǵa kóterýdi tapsyr­ǵany ózim basqaratyn ujym múshelerin qýanyshqa bóledi. Osy maqsatta kelesi jyly bıýdjetten 5 mlrd teńge bólinetini belgili boldy. Bul bir jaǵynan emhanalarǵa úlken senim artyp, jaýapkershilik júkteıdi.

Jalpy, Elbasynyń bıylǵy Joldaýy bárimizge aıryqsha jiger berdi.

Gúlstan MAQSUTOVA,

Qyzylorda qalasyndaǵy №3 emhananyń bas dárigeri

***

Eń basty qundylyq – adam taǵdyry

Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bul Joldaýy burynǵylarynan shyn máninde ózgerek boldy. О́ner adamy ǵana emes, Qazaqstannyń bir azamaty retinde tyńdap otyryp tamsandym, shyn máninde rıza boldym. Memleketimizdiń eń basty qundylyǵy – adam taǵdyry men onyń kemel keleshegine qatysty birqatar súbeli jobalar men bastamalar qolǵa alynatyn boldy. Elbasynyń 2019 jyldy «Jastar jyly» dep bekitýiniń ózi ultynyń ke­mel keleshegine sengen dana bas­shynyń kóregendigi dep bile­min. Odan keıin, árıne, muǵa­limderdiń mártebesine qatysty aldaǵy ýaqytta qabyldanatyn zań da ómirin elimizdiń kele­she­gin tárbıeleýge arnaǵan ula­ǵatty jandarǵa kásibı merekesi qarsańynda teńdessiz syı boldy ǵoı dep oılaımyn. Kez kel­gen adamnyń bul ómirde ǵu­myr boıy qaryz bolyp ótetin eki adamy bar. Onyń biri – ata-anasy bolsa, ekinshisi – osy us­­ta­zy. Meniń ákem de, anam da bar ǵumyryn bala tárbı­e­sine arnaǵan ulaǵatty ustaz­dar. Men ustazdyq jumystyń­ aýyrt­­palyǵy men jaýap­ker­­­shi­­­ligin jaqsy bilip, ja­nym­­­men túsinemin. Ákem­niń mań­daı teri men adal eńbegi, anam­­nyń ár kúrsinisi maǵan osy­ny uǵyn­dyryp, ustaz­­dar­­­dyń qadirine jetýge úı­retti. Sondyqtan da ulaǵatty ­jan­­­darǵa kórsetilip jatqan bul mártebe shyn máninde der ­sha­­ǵyn­da qabyl­danǵan óte du­rys she­shim­­derdiń biri dep ­sanaımyn. 

Talǵat TEMENOV, 

Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq Qazaq mýzykalyq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstannyń halyq ártisi 

***

Eksportty ulǵaıtaıyq

Elbasynyń bıylǵy Jol­da­ýynda aýyl sharýashylyǵy salasyna asa kóńil bólingeni belgili. Sonymen qatar basty qujatta kórsetilgen baǵyttardyń qaı­sysyn alyp qarasańyz da halyq úshin óte mańyzdy. 

Memleket basshysy Jol­daý­dyń besinshi baǵytynda eńbek ónimdiligin jáne qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn 2022 jylǵa qaraı 2,5 ese kóbeıtýdi tapsyrdy. Memleket tarapynan jasalyp jatqan qoldaýlardyń tıimsiz baǵyttary qysqartylyp, zamanaýı agrotehnologııalar qoldanýǵa basymdyq beriletini aıtyldy. Bul óz ke­zeginde aýylsharýashylyq taýa­ryn óndirýshilerdiń básekege qa­biletti jáne sapaly ónim óndi­rýine, sondaı-aq ónimin eksportqa shyǵarýyna zor múmkindik beredi.

Al endi ózimniń sharýa qoja­lyǵyma keletin bolsam, joǵa­ry­da atalǵan qoldaýlardyń arqa­synda qant qyzylshasy da­qylynyń kólemin 2 esege art­tyrdyq. О́ndirgen 700 tonna kókónis ónimderi Jambyl oblysymen qatar Astana, Almaty qalalaryna ótkizildi. Sonymen qatar sút fermasyndaǵy 200 bas asyl tuqymdy saýyn sıyr­dyń ónimderin sút óńdeýshi kásip­oryndarǵa ótkizip jatyrmyz. 

Joldaýda aıtylǵandaı, qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn 2022 jylǵa qaraı 2,5 ese kóbeıtýdi qoldaı otyryp, múddeli kásiporyndar tóńireginde sharýashylyqtardy uıymdastyryp, et eksporty kólemin arttyrý jumystaryn júrgizetin bolamyz. Bul ju­mystar eńbek ónimdiliginiń ósýi­ne de óz septigin tıgizedi.

Joldaýdaǵy agrarlyq salany damytýǵa baǵyttalǵan bastamalardy aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler atynan qol­daıtynymyzdy bildirgim keledi. Elbasy Joldaýynda atap ótken mindetterdi tolyq júzege asyrýǵa barynsha atsalysatyn bolamyz.

Saha MANATOV, 

«Saha» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi

Jambyl oblysy,

Baızaq aýdany