Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Uly Dalanyń jeti qyry» atty maqalasy - «Rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasynyń» jalǵasy ári qoǵamdyq tutastyq pen birlikke bastaý bolatyn tarıhı sanany jańǵyrtý turǵysyndaǵy mazmuny men máni tereń oı-tolǵam. Maqalada Prezıdent Uly Dalanyń maqtanysh ete alatyn jeti erekshe qyryn atap ótedi.
«Jeti» - bul álem halqynyń barlyǵyna asa bir qurmetti maǵynaǵa ıe rámizdik sıpattaǵy san. Jaratýshy dúnıeni jeti kún ishinde jaratty. Jeti kún - ýaqytty ólsheýdiń eń qarapaıym ári tabıǵatpen (kúnniń atýy men batýy aralyǵyndaǵy meje) úndesken kórinisi. Búgingi shartaraptaǵy árbir qoǵamynyń kókiregi oıaý, kóńili tereń azamattarynyń tiliniń ushynda «Álemniń jeti keremeti» degen tirkes qalyptasqany belgili.
Uly Dalanyń erekshe jeti qyryn tilge tıek ete otyryp, Prezıdent Qazaqstannyń tarıhyna tereń oı salýdy úndeıdi jáne ony el-jurttyń rýhanı ıgiligine praktıkalyq turǵyda aınaldyrý maqsatynda iri, mańyzdy jobalardy usynyp otyr. Ol jobalar «Arhıv – 2025», «Uly Dalanyń uly esimderi», «Túrki áleminiń genezısi», «Uly Dalanyń ejelgi óner jáne tehnologııalar mýzeıi», «Dala folklory men mýzykasynyń myń jyly», «Tarıhtyń kıno óneri men televızııadaǵy kórinisi» dep atalady. Bulardy júzege asyrý rýhanı salanyń jańa órleý satysyna jeteleıtini anyq.
Qazaqtyń Uly Dalasy jáne sol keńistikti mekendegen ult pen ulystar dúnıe júziniń materıaldyq hám rýhanı murasyna óshpes izder qaldyrdy. Onyń negizi túpqazyǵy kóshpeli órkenıet pen otyrshyldyq mádenıettiń toǵysynda jasaldy. Kóshpeliler ımperııasynyń álem kartasyna eleýli ózgerister engizgeni, materıaldyq mádenıet pen rýhanı muralardyń baı qazynasyn qaldyrǵany tarıhta málim. Jylqy ustaý men ony adam ıgiligine paıdalaný mádenıeti sheńberindegi tehnologııalyq jetistikterdi adamzat qoǵamy san-myńdaǵan jyldar boıy qoldanyp keldi, ony ártúrli mazmunda baıyta bildi. Al túrkilerdiń, sonyń ishinde qazaq halqynda folklorlyq muralardyń, sonymen qatar mýzykalyq ónerdiń mol qazynasy saqtalyp búgingi zamanǵa jetti.
Uly Dalanyń kóp ǵasyrlyq rýhanı hám materıaldyq muralaryn zamanaýı tehnologııalar men jańa qalyptasyp jatqan sıfrlyq órkenıettiń suranymyna saı qaıta jańǵyrta bilý, ony el jurttyń paıdasyna jarata túsý – elimizdiń rýhanı jáne tehnologııalyq turǵydan damýyna jańa ekpin qosatyny sózsiz.
Almasbek Ábsadyq,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor,
A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń
«Rýhanı jańǵyrý» jobalyq ofısiniń jetekshisi.