Jylyjaıy bar, gúl satatyn dúkeni bar, til úıretetin ortalyǵy bar ámbebap balabaqsha kórgenińiz bar ma? Kórmeseńiz, Tarbaǵataı aýdanynyń shalǵaıyndaǵy, shekara shebindegi Aqjar aýylyna baryńyz.
Arzan qııar - Aqjarda
Áýeli jylyjaıdan bastaıyq. Senesiz be, senbeısiz be, balabaqsha aýmaǵynda bir emes, eki jylyjaı bar. Alǵashqy jylyjaı 2014 jyly BUU jobasy arqyly ashylyp, 2015 jyldyń qyrkúıeginde jumysyn bastapty. Ekinshi jylyjaı aýdan ákimdiginiń qoldaýymen, jergilikti bıýdjetten qarjy bólýimen 2016 jyly iske qosylypty. Qysy-jazy jumys isteıtin jylyjaılarda qııar, qyzanaq, baklajan, túrli dámdeýishter (askók, sarymsaq) pen gúldiń birneshe túri ósiriledi. Balabaqsha búldirshinderdiń tamaǵyna qajet jemis-jıdekti syrttan tasymaıdy. Bári ózderinde. 1964 jyldan beri jumys istep kele jatqan «Balaýsa-balǵyn» balabaqshasynyń meńgerýshisi Almagúl Qusaıynova jylyjaılarda qııardy jylyna úsh maýsym otyrǵyzyp, ónim alýǵa múmkindik bar ekenin aıtady. «Úsh maýsymda bir jarym mıllıon teńgege deıin tabys tabamyz. Máselen, bir maýsymda 600 kılo shamasynda qııar jınaımyz. Bizdiń jylyjaıda ósirilgen qııardy Aqjardaǵy mektepter men memlekettik mekemeler satyp alady. Qarapaıym halyq ta osynda keledi. Sebebi bizde baǵa tómen. Bazardyń baǵasynan 100-150 teńge arzanǵa satamyz. Bazarda qys mezgilinde qııar 1200 teńgeden satylsa, biz 900-den satamyz. Ekinshiden, bizdiń qııar ekologııalyq jaǵynan taza. Eshqandaı qospa joq. Bazardaǵy qııardyń jan-jaqtan ákelingenin ózderińiz de jaqsy bilesizder», deıdi tájirıbeli pedagog.
Bazar demekshi, sol bazarda qııar satatyndardyń ózi úıine kerek qııardy balabaqshadan kelip alady eken. Balabaqshany baqqa aınaldyrǵan aqjarlyq aǵaıyndardyń baǵbandyǵy oblystyń ózge de aýdandaryn qyzyqtyra bastaǵan sekildi. Jaqynda Tarbaǵataı aýdanyna irgeles Zaısan men Marqakólden isker azamattar kelip, tájirıbe almasyp, jylyjaı jumysymen tanysyp qaıtty.
Tarbaǵataıdaǵy jalǵyz gúl dúkeni
Balabaqsha aýmaǵynda byltyr ashylǵan gúl dúkeni de jumys isteıdi. Tarbaǵataı aýdanyndaǵy jalǵyz gúl dúkeni deýge bolady. Aqjardyń óz basy men aýyl-aýyldaryn bylaı qoıǵanda, aýdan ortalyǵy – Aqsýattan, tipti irgedegi Kókpekti aýdanynyń turǵyndary da osy dúkennen gúl satyp alady eken. О́ıtkeni mundaǵy gúldiń baǵasy da arzan. Máselen, qalada 7 tal raýshan gúlin 3,5-4,5 myń teńgege alsańyz, Aqjardaǵy eń qymbat degen gúl destesi 1,5 myń teńgeden aspaıdy. Gúlderdi jazda balabaqsha aýlasynda ósirse, qysta jylyjaılarda, tuqymbaqta baptaıdy. «Dúkenimizde gúldiń 100-ge jýyq túri bar. Tropıkalyq gúlder de bar. Aýlada gúldiń 70-80 túri ósedi. Ásirese bólme gúlderi men raýshan gúli jaqsy ótedi», deıdi gúl dúkeniniń qyzmetkeri ári satýshysy Aıgúl Hasenqyzy.
Balabaqsha aýmaǵynda gúl dúkenin ashý ıdeıasyn aýdan ákimi Dildábek Orazbaevtyń ózi aıtypty. «Jylyjaıdy birshama meńgerdińder. Endi gúlder dúkenin ashsaq qaıtedi?» degen soń birden iske kirisip kettik. Gúlder dúkenin balabaqshanyń 2014-2015 jyldary tapqan tabysyna saldyrdyq. Ishindegi gúlderin qospaǵanda 1 mln 200 myń teńgedeı shyǵyn shyqty. Qazir bizdiń ósirgen gúlderdi aýdandaǵy mekemeler, mektepter, Mádenıet úıleri satyp alyp jatyr. Bıyl aýdandy tolyǵymen gúlmen qamtamasyz ettik. Budan eki-úsh jyl buryn aýdan ákimdigi gúlderdi tegin alyp júrse, byltyrdan bastap aýdan ákiminiń tapsyrmasymen satyp alyp jatyr. Bile bilgen adamǵa gúl ósirý degenińiz ǵajap dúnıe. Bizdiń balabaqshanyń eresek toptaryndaǵy búldirshinder de gúlderdi túpteýge, baptaýǵa, gúl kóshetterin kóshirýge kómektesedi. Balany erte bastan eńbekke baýlý degen osy emes pe?», degen Almagúl Shúrenqyzy jýyqta kórshiles Kókpekti aýdanynyń mektepteri men balabaqshalarynyń ókilderi Aqjardyń gúl ósirý tájirıbesimen tanysqanyn jetkizdi.
«Pampers» kımeıtin búldirshinder
Áýelde tańǵaldyq. Biraq ras eken. Balabaqsha meńgerýshisi jipte jaıylyp turǵan bóbekterdiń ish kıimderin kórsetip: «Aqjardyń búldirshinderi «pamperstiń» ne ekenin bilmeıdi. Balabaqsha qyzmetkerleri analarynyń qyzmetterin atqaryp, kıimderin osylaı jýyp-shaıady, ilip qoıady» dedi sál jymıyp.
Búginde balabaqshadaǵy 10 topta 203 búldirshin tárbıelenedi. Onyń 46-sy 7 aıdan 1 jarym jasqa deıingi balǵyndar. Qalǵandary 2 jastan 6 jasqa deıin qabyldanady. Balabaqsha meńgerýshisi Almagúl Shúrenqyzy sóz arasynda qazir 9 aıdan bir jarym jasqa deıingi balalardy balabaqshaǵa ákelip, jumysqa shyǵýǵa asyǵatyn ata-analardyń kóbeıgenin aıtyp qaldy. Balabaqsha ishinde 12 úıirmesi bar ınnovasııalyq ortalyq jumys isteıdi. Munda talapty balalar sportpen shuǵyldanady, sýret salady, án aıtady, aǵylshyn tilin úırenedi. Al balabaqshada biraz jyl buryn sol kezdegi oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy bolǵan Aıjan Sadyqovanyń bastamasymen О́skemendegi «Daryn» ortalyǵynyń fılıaly retinde ashylǵan «Valeo» ortalyǵynda Aqjardaǵy gımnazııanyń muǵalimderi aýyl balalaryna aǵylshyn tilin meńgerýge kómektesedi.
Aqjardaǵy balabaqshany sóz etkende osy tárbıe oshaǵynda taban aýdarmaı 38 jyl eńbek etip, 36 jyldan beri basqaryp kele jatqan Tarbaǵataı aýdanynyń qurmetti azamaty, Elbasy Jarlyǵymen «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan Almagúl Qusaıynovanyń janqııarlyq eńbegin aıtpasqa bolmaıdy. Janqııarlyq dep otyrǵanymyz, eldiń jaǵdaıy qıyndaǵan táýelsizdiktiń eleń-alań shaǵynda aýdandar tarap, bir-birine qosylǵanda Almagúl Shúrenqyzynyń Aqjardaǵy ıesiz qalǵan balabaqshany saqtaý úshin amalsyzdan seh ashyp, jún qabyldap, kórpe-jastyq tikkeni, dámhana, qonaqúı ashyp, tárbıe oshaǵyn 2010 jylǵa deıin óz kúshimen, qaırat-jigerimen ustap, birneshe adamdy jumyspen qamtyǵany janqııarlyq emeı nemene? «Sol kezde kóp kisi jumystan ketti. Balabaqshada 7-aq adam qaldyq. О́mir súrý kerek boldy. Balabaqshany saqtaý kerek boldy. Bárin istedik. Júndi qabyldap, ony qolmen jýdyq. 100-ge jýyq ınkýbator taýyǵyn ákep, mamyǵyn paıdalandyq. Áýpirimdep júrip 60 balany qabyldadyq. О́zimizdi-ózimiz asyrap, 32 adamdy jumyspen qamtydyq. 2010 jyldan beri memlekettik tapsyrys alyp, áýelde – 2, keıin 4 top ashyp, qazir olardyń sanyn 10-ǵa jetkizdik. Ujymda uzyn sany 62 adam eńbek etedi», deıdi ulaǵatty ustaz.
«Adamnyń bir qyzyǵy bala degen» dep uly Abaı aıtqandaı, jan-dúnıesi aq paraqtaı taza búldirshindermen jumys isteý, burynǵy bekzat bolmysty ata-babalarymyzdaı tabıǵatqa etene bolyp, tabıǵatpen úndesip, gúlderdi baptaý, jemis-jıdek ósirý adamǵa keneýsiz kúsh-qýat beretindeı me, qalaı? Jumystan sharshamaıtyn, eńbekten lázzat alatyn Almagúl Shúrenqyzynyń endigi armany – qus fabrıkasyn ashý. Aqjar aýylynan 3 shaqyrym jerdegi Jańatileý aýylynan eki gektar jer alyp, bul iske bilek sybana kirisip te ketipti. «Aıtpasqa bolmaıdy, bul ıdeıany aıtqan da aýdan basshysy Dildábek Tájibaıuly. Ol bizge: «Senimgerlik balabaqshaǵa kóshińder. Memlekettik tapsyryspen jumys istep, qosymsha jer alyńdar, qus fabrıkasyn salyńdar, balalardy sútpen qamtý úshin mal ustańdar» degen edi. Jańaǵy alǵan eki gektar jerimizge baý-baqsha ónimderin otyrǵyzyp, kartop egip, sol jerde qus fabrıkasyn ashsaq pa dep otyrmyz. Qaz asyrasaq, túıequs ósirsek deımiz. Qazir joba-josparymyzdy jasap, esebin túgel shyǵardyq», deıdi ol.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany, Aqjar aýyly