Búgin Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Memleket basshysynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» Joldaýynyń aıasynda berilgen tapsyrmalaryna sáıkes ázirlengen Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń tujyrymdama jobasyn tanystyrdy, dep habarlaıdy Premer-mınıstrdiń baspasóz qyzmeti.
Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baıandaǵandaı, Tujyrymdama «qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý, ishki naryqty otandyq taýarlarmen toltyrý, óńdeý ónerkásibindegi eksportshylardy qoldaý, sheteldik ınvestısııalardy qosa alǵanda, jeke ınvestısııalardy tartý arqyly iri, úzdik jobalardy iske asyrý tárizdi baǵyttardy qamtıdy.
J.Qasymbektiń aıtýynsha, bul oraıda, 2025 jylǵa deıingi Strategııalyq damý josparymen sabaqtastyq qamtamasyz etilip, negizgi bastamalar men qaǵıdalar eskerilgen.
QR IDM aqparatyna sáıkes, Tujyrymdamanyń negizgi erejeleri men tásilderi «Atameken» UKP jáne salalyq qaýymdastyqtardyń qatysýymen ázirlendi. Máselen, 2018 j. qazan aıynda Tujyrymdama jobasy Ekonomıka jónindegi sarapshylyq keńes otyrysynda qaralyp, tolyq maquldandy. Sonymen qatar, Tujyrymdama boıynsha negizgi tásilder Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtattaryna tanystyryldy.
«Jalpy ındýstrııalyq saıasat sabaqtastyqty qamtamasyz etedi jáne óńdeý ónerkásibin damytýǵa baǵyttalatyn bolady. Biz qoldanystaǵy ınfraqurylymdyq jáne ınstıtýsıonaldyq negizdi barynsha paıdalanatyn bolamyz», — dedi mınıstr.
Budan ózge, ol belsendi ındýstrııalyq saıasat júrgizile bastaǵannan beri óńdeý ónerkásibin damytý úshin bazalyq jaǵdaılar jasalǵanyn atap ótti.
Birinshiden, ınstıtýsıonaldyq negizi qalyptasty: kásipkerlerdi qoldaý quraldarynyń barlyǵyn biriktiretin jáne damý ınstıtýttarynyń qyzmetin aıqyndaıtyn Kásipkerlik kodeks qabyldandy. «Báıterek» holdınginiń qurylýy jáne mamandandyrylǵan qoldaý ınstıtýttarynyń damýy óńdeý ónerkásibindegi barlyq aspektilerdi qamtýǵa múmkindik berdi.
Ekinshiden, qajetti ónerkásip ınfraqurylymyn damytý arqyly óńdeý ónerkásibin júıeli qoldaý jalǵasyn tapty - 12 arnaıy ekonomıkalyq aımaq quryldy, olardyń 3-niń ınfraqurylymdyq ázirligi tolyq («Innovasııalyq tehnologııalar parki» «Ońtústik» jáne «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy»). Tolyq nemese ishinara aıaqtalǵan ınfraqurylymy bar 22 ındýstrııalyq aımaq jumys isteıdi. Taǵy 7 ındýstrııalyq aımaqtyń qurylysy júrip jatyr jáne 9-y jobalanýda.
Sonymen qatar, adam kapıtalyn damytý jumystary da jalǵasýda. Ekinshi besjyldyq aıasynda kadrlar daıarlaý boıynsha 11 joǵary oqý orny anyqtaldy.
Úshinshiden, jumys istep turǵan kásiporyndardy jańǵyrtý jáne bazalyq sektorlarda – metallýrgııa, munaı óńdeý jáne hımııa ónerkásibinde jańa ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý jalǵasýda.
Tórtinshiden, óńdeý ónerkásibinde metallýrgııada, mashına jasaýda, hımııada, farmasevtıkada, qurylys ındýstrııasynda shyǵarylatyn
ónim nomenklatýrasy keńeıtilýde.
Úshinshi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń Tujyrymdamasy tásilderiniń negizine óńdeý ónerkásibiniń odan ári sapaly ósimi men turaqty básekege qabilettiligin arttyrý úshin negizgi syn-tegerýrinder alynǵan: negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııalar aǵynynyń jetkiliksizdigi, kásiporyndardyń synı massasy qurylmaýy, shyǵarylatyn ónimniń «kúrdeliliginiń» tómen bolýy.
Indýstrııalyq-ınnovasııalyq saıasattyń maqsaty – bul ishki jáne syrtqy naryqtarda óńdeý ónerkásibiniń básekege qabilettiligin yntalandyrý. Osy maqsatqa jetý úsh mindetti sheshý arqyly qamtamasyz etiledi:
Indýstrııalandyrýdy tereńdetý. Mindet kásiporyndardyń tıimdiligin arttyrýǵa, ishki naryqty otandyq taýarlarmen qamtamasyz etýge, kəsiporyndardy ósý núktelerine utymdy ornalastyrýǵa jáne óndirýshi kásiporyndardyń básekege qabiletti pýlyn qurýǵa baǵyttalǵan.
Syrtqy naryqtarda suranysqa ıe bolǵan, óńdelgen taýarlardyń óndiris kólemin, nomenklatýrasyn jáne kúrdeliligin arttyrý. Bul eksporttaýshylardyń mindeti.
О́nerkásiptik qýattardy ulǵaıtý. Bul mindet jańa óndiristi ıgerýdi yntalandyrý, transulttyq kompanııalardyń jáne sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen kapıtal syıymdylyǵy joǵary óndiristerdi ashý jáne óńdeý ónerkásip oryndaryna qajetti shıkizat berý arqyly sheshiletin bolady.
Qoıylǵan maqsattar men mindetterge qol jetkizý úshin QR IDM ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń 5 baǵytyn usynyp otyr:
EAEO aıasynda syrtqy saýdadaǵy kedergilerdi joıýǵa, Qytaı, Ortalyq jáne Ońtústik Azııa naryǵyna shyǵýǵa, sondaı-aq, ishki naryqty utymdy qorǵaýǵa baǵyttalǵan proaktıvti saýda saıasatyn júrgizý
О́sý oryndarynda óndiristiń mamandandyrylǵan faktorlaryn aldyn-ala qurý. Sapaly ónerkásiptik, sıfrlyq jáne sertıfıkattalǵan ınfraqurylymdy, adam kapıtalyn, quzyrettilik ortalyqtaryn damytýǵa kúsh salynady.
Memlekettiń shıkizattar resýrstaryn bólý men ınvestorlar úshin tartymdy jaǵdaılar usyný múmkindikterin paıdalan otyryp, kapıtaldy jáne ǵylymdy qajet etetin jańa óndiristerdi ashý.
Ishki jáne syrtqy naryqtarda tıimdi kásiporyndardy tikeleı qoldaý. Tıimdilik ishki jáne syrtqy naryqtarda turaqty básekege qabilettiligimen ólshenetin bolady.
Indýstrııalandyrý saıasatyn úılestirý, qarjylandyrý jáne montorıng júrgizý úrdisterin barynsha baptaý arqyly ındýstrııalyq-ınnovasııalyq qyzmetti qoldaý júıesiniń tıimdiligin arttyrý.
J. Qasymbek Úshinshi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy aldyńǵy eki besjyldyqtan erekshelenetinin jetkizdi. Birinshiden, óńdeý ónerkásibiniń barlyq salalarynda tıimdi óndirýshilerdi qoldaý úshin salalyq basymdyqtardan aýysý júzege asyrylady. Ekinshiden, óndiriletin ónimniń, onyń ishinde halyq tutynatyn taýarlardyń jańa nomenklatýrasyn ıgerýge, qoldanystaǵy nomenklatýrany keńeıtýge jáne «kúrdelendirýge» kúsh salynady. Úshinshiden, bıznestiń naqty kórsetkishterge qol jetkizýi úshin (jańǵyrtý, eksporttyń ósýi jáne t.b.) tikeleı qoldaý kórsetiletin bolady. Tórtinshiden, ónerkásiptiń «sıfrlyq dáýirge» daıyndyǵy aıasynda qajetti ınfraqurylym men standarttar jasalady.
«Biz teńgerimdi damý modeline negizdelgen kásiporyndarǵa qoldaý kórsetýdi jalǵastyramyz. Endi qurylǵan kásiporynnan bastap tabysty kásiporynǵa deıin damýynyń barlyq kezeńinde keshendi qoldaýǵa ıe bolady», — deıdi J.Qasymbek, budan ári kásiporyndardyń úsh tobyna nazar aýdarylatynyn ataı otyryp.
Birinshi top «Myqty tyl» — bul óńdeý ónerkásip kásiporyndary, olardyń esebinen halyq tutynatyn taýarlardy qosa alǵanda, otandyq ónimniń kólemi men suryptalymy keńeıtiletin bolady. Sondaı-aq, bolashaq eksporttaýshylardyń pýly qurylady.
Ekinshi top «Básekege qabiletti óndirýshiler». Bul jumys istep júrgen eksporttaýshylar, olardyń mindeti – eksporttyq taýarlar nomenklatýrasyn keńeıtý jáne kúrdeliligin arttyrý.
Úshinshi top «Aýyrlyq ortasy» — bul topta negizgi salalardaǵy, sondaı-aq transulttyq kompanııalar men sheteldik ınvestorlar qatysatyn iri, kapıtaldy qajet etetin jobalar bar. Olardyń esebinen ónekásiptik jartylaı fabrıkattardyń jańa túrleriniń óndirisi ıgerilip, qajetti shıkizatty beriletin bolady.
Úshinshi Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń qorytyndylary boıynsha 2026 jylǵa qaraı óńdeý ónerkásibinde kelesi negizgi kórsetkishterge qol jetkizý kózdelip otyr:
negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııanyń 2 esege ósýi;
eńbek ónimdiliginiń 1,7 esege ósýi;
óńdelgen taýarlar eksportynyń 2,3 esege ósýi;
ekonomıkalyq kúrdelilik ındeksin 55-shi orynǵa deıin kóterý;
ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 1000 adamǵa shaqqanda jumys istep turǵan kásiporyndardyń sanyn 2,3 esege ulǵaıtý.
J.Qasymbektiń sózine qaraǵanda, Úshinshi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń Tujyrymdamasyna qatysty aıtylǵan tásilder ekonomıkaǵa qosylǵan qundy odan ári ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan jumysty kúsheıtýge, óndiriletin taýar qorjynyn «kúrdelendirýge» jáne syrtqy naryqtarǵa qatysýdy keńeıtýge múmkindik beredi.