El Elordasymen eńseli

Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen júzege asyrylǵan, izgi nıetpen salynǵan Astana óziniń jıyrma jyldyq tarıhynda elimizdiń basty sımvolyna, jalpyulttyq qundylyǵymyzdyń ózegine aınaldy. Sondaı-aq jańa elordamyz halyqty birlik pen ta­­tý­­lyqqa, ortaq múddege jumyl­dyra bilýi­men erekshelene otyryp, álemdik deń­geıdegi saıası-ekonomıkalyq, rýhanı-mádenı ortalyq retinde tanyldy. Al Qazaq eliniń derbes memleket retinde jańǵyrýy, da­mý­dyń dańǵyl jolyna túsýi tur­ǵysynda sóz qozǵaǵanda Astananyń tarıhyna, onyń ór­kendeý jolynyń bastaýyna toqtalmaı óte almaımyz. 

Jalpy, el ortalyǵyn Al­ma­ty qalasynan Aqmolaǵa kóshi­rý isi 1997 jyldyń 10 jeltoq­sanynda resmı túrde bastaý aldy. Prezıdenttiń 1998 jylǵy 6 ma­myrdaǵy Jarlyǵy boıynsha Aq­molanyń ataýy Astana bolyp ózger­tilip, onyń halyqaralyq tusaý­keseri osy jyldyń 10 maý­symynda ót­kizilgenimen, Ala­taýdan Arqaǵa baǵyt alǵan bul kóshtiń resmı túrde 10 jel­toqsanda bas­tal­ǵanyn qaperden shyǵarmaýymyz kerek-aq. 

Elbasy ıdeıasy negizinde, halyqtyń qol­daýy arqasynda júzege asyrylǵan bul aýqymdy shara, ıaǵnı jańa elordanyń salynýy, onyń ýaqyt talabyna saı qalyptasýy Qazaqstannyń qarqyndy damýyna, zaman talabyna saı batyl qadamdar jasaýyna serpin berdi...

Osy oraıda sál sheginis jasaı sóılesek, 1997 jyldyń 9 jel­toq­sanynda Aqmola qalasyna mem­lekettik rámizderimiz jetkizilip, Pre­zıdent Rezıdensııasynda kók Týymyz jelbiredi. Dál osy kúni Al­maty qalasynyń turǵyndary El­basymyzdy jańa ortalyqqa shy­ǵaryp salý rásimin uıymdastyrsa, al ertesine, ıaǵnı 10 jeltoqsan kúni El­basynyń Aqmola qalasyndaǵy Rezıdensııasynda el Parlamenti men Úkimetiniń birlesken saltanatty májilisi ótti. Bul alqaly jıyndy ashqan N.Á.Nazarbaev Aqmola qalasy 1997 jyldyń 10 jeltoqsanynan bastap memleketimizdiń astanasy bolyp tabylatynyn resmı túrde málimdedi. Osylaısha jańa elorda – Astananyń jasampaz tarıhy bastaldy. Astana elimizdiń resmı ortalyǵy bolyp belgilengen alǵashqy sátterden-aq saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik, rýhanı-mádenı iri oqıǵalardyń ordasyna, ıgi bastamalar men ilkimdi jobalardyń qaınar kózine aınalyp shyǵa keldi. Jańa elordamyzdyń tabysty qadamdarynyń, jetistikteriniń shejiresi túzilip, ol elimizdiń jańa tarıhynyń ózegine aınaldy.

Astana á degennen halyqaralyq aýqymda moıyndalyp, álemdik qo­ǵamdastyq tarapynan laıyqty túrde joǵary baǵasyn ala bastady. Bul sózimizge dálel retinde 1999 jyly Astananyń IýNESKO-nyń sheshimimen «Álem qalasy» degen mártebeli ataqty ıelengenin, sondaı-aq 2000 jyly astanalar men iri qalalardyń halyqaralyq assambleıasynyń múshe­ligine qabyldanǵanyn aıtýǵa bolady.

Elordanyń Eýrazııa qurlyǵynyń orta sheninde ornalasýy Qazaqstan­nyń saıası-ekonomıkalyq damýyn jedeldetti ári tıimdi jańa baǵyttar boıynsha keń aýqymdy sharalardy qolǵa alýǵa múmkindik berdi. Bul arada Astananyń yńǵaıly ornalasýy Qazaqstannyń Eýropa men Azııa arasyndaǵy baılanys­tardy jańa mazmunda óristetýine, elimizdiń tranzıttik kópir retindegi rólin art­tyrýǵa keńinen jol ashty. Mu­nyń barlyǵy aınalyp kelgende, Qazaq­stannyń ekonomıkalyq turǵyda bel­sendi is-qımyl kórsetýine yqpal etip, elorda mártebesiniń ósýine serpin berdi, sondaı-aq qalanyń ınves­tı­sııa­lyq tartymdylyǵyn jaq­sart­ty. Sońǵy derekterde kórsetilip júr­gen­deı, jalpy elimizge quıylǵan ınves­tısııalardyń 10 paıyzy Astanaǵa tıesili bolyp tabylady.

Qaı qalany alyp qarasaq ta onyń áleýeti ásem ǵımarattarymen, keń de taza kóshelerimen ǵana ólshenbeıdi. Bul oraıda qalanyń ekonomıkalyq qýatyn kórsetetin óndiris orynda­rynyń, kásipkerlik pen sapaly qyz­­met kórsetý salasynyń bolýy ma­ńyzdy. Osy turǵydan kelgende búginde Astanada ónerkásip, saýda, kó­lik qatynasy, se­rvıstik qyzmet kór­setý, baılanys jáne qurylys sa­lalary jolǵa qoıylǵan. Ásirese qu­rylys taýarlaryn, azyq-túlik ónim­derin shyǵarý, sapaly qyzmet kórsetý isi qarqyndy damyp otyr. Shaharda ýa­qyt talabyna saı jumys isteıtin iri kásiporyndar qatary jyl saıyn to­lyǵa túsýde. Solardyń arqasynda kóptegen jańa jumys oryndary ashylýda. Elimizdegi iri bıznes ortalyǵy bo­lyp sanalatyn Astanada qazirgi tańda shaǵyn jáne orta kásipkerlik damyp, bıznesti órkendetý isi qarqyn al­ǵan. Sondaı-aq munda qyzmet kór­setý oryndary da ýaqyt tala­byna saı jetildirilip, básekege qabilettiligi artyp keledi. Osynaý sharýalardyń óz deńgeıinde iske asýy nátıjesinde Astana donor qalaǵa aınaldy. О́tken jyly Astananyń ekonomıkalyq kirisi 1 trıllıonǵa jetip, respýblıkalyq bıýd­jettiń basty donory retinde tanyldy.

Elorda qurylys salasynda da eli­miz boıynsha kósh basynda tur. Bul baǵyttaǵy jumystarǵa otandyq jáne sheteldik júzdegen kompanııa­lar atsalysty. Astana qurylysy El­basynyń tikeleı baqylaýynda. Qa­lany sáýlettendire túsýge arnalǵan sha­ra­lardy júzege asyrýda Memleket bas­shysynyń Batys pen Shyǵystyń mádenı dástúrlerin úılestirý ıdeıasy basshylyqqa alynyp keledi. 

Astana kelbetine oı júgirtkende birinshi kezekte «Báıterek» kesheni, «Táýelsizdik» saraıy, «Beıbitshilik jáne kelisim» saraıyn «Han Shatyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵy, «Dýman» ortalyǵy, «Astana opera» teatry, «Ázi­ret Sultan» meshiti, «Qazaqstan» orta­­lyq konsert zaly, «Qazaq Eli» mo­­ný­menti, Ulttyq mýzeı jáne ta­ǵy­ basqa da ásem de eńseli, halyq ıgi­­li­gine baǵyttalǵan ǵımarattar sa­­­­na­da jańǵyrady. Bulardan bólek, qa­­­­la­daǵy sporttyq keshenderdiń de qatary kóńil qýantady. Máselen, jurtshylyqtyń ıgiligine aınalǵan, eli­­mizde buryn-sońdy bolmaǵan sport­tyq ǵımarattar – «Astana-Are­na» stadıony, «Saryarqa» velotregi, «Alaý» muz aıdyny, «Barys Arena» sport kesheni syndy iri nysandar eli­mizdiń abyroıy.  Taǵy bir erekshe toqtala keter jaıt, Astana jastar isine, urpaq tárbıesine, bilim berý, densaýlyq saq­taý salalaryna qatysty kóptegen jetis­tikterimen bedeldi. Búginde elordamyzda álemniń kez kelgen joǵary oqý ornymen tereze teńestirip, úzeń­gi qaǵystyra alatyn Nazarbaev Ýnı­versıtet, Qazaq ulttyq óner ýnı­ver­sıteti, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq ag­ro­­tehnıkalyq ýnıversıteti, M.V.Lo­monosov atyndaǵy Máskeý mem­le­kettik ýnıversıtetiniń fılıaly, Astana medısınalyq ýnıversıteti jas­tardyń ýaqyt talabyna saı bilim alý­laryna mol múmkindik berip otyr. Sondaı-aq elordadaǵy emdeý-saýyq­tyrý oryndary, medısınanyń qa­zirgi ozyq úlgilerin qoldanatyn, ta­­laılardyń armany bolyp tabyla­tyn apparattarmen qamtylǵan, bi­likti mamandar jumys isteıtin, asa mańyzdy operasııalar jasaý arqyly ataǵy keńge jaıylǵan medısınalyq orta­lyqtar tek qalanyń ǵana emes bú­kil elimizdiń bedelin bıikke kóterýde. Osy ortalyqtardyń sapaly qyzmet kór­setýi nátıjesinde qazir shetel asyp emdeletin qazaqstandyqtar sany azaıdy. Qaıta kerisinshe alys-jaqyn shetelderdiń azamattary Astanadaǵy medısınalyq ortalyqtardyń qyz­metine júginetin bolǵan. Bul asta­nalyq medısına ortalyqtarynyń el qazynasynyń artýyna óz úlesterin qosyp otyrǵanyn bildiredi.

Sonymen qatar Astana halyq­aralyq uıymdardyń sammıtteri, álem­dik mańyzy zor forýmdar men túr­li aýqymdy sharalar ótetin tıimdi únqatysý alańy bolyp tabylady. Bul óz kezeginde álem elderiniń Astana arqyly Qazaqstanǵa degen seniminiń tolyq ornyqqanyn kórsetedi. Elor­dada turaqty túrde ótip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń sezderi, Astana eko­­nomıkalyq forýmy, Sırııa daǵda­rysy boıynsha «Astana prosesi» bú­ginde halyq­aralyq qoǵamdastyq tarapy­nan moıyndalǵan. Sondaı-aq, Astanada EQYU, ShYU men IYU sammıtteriniń,

EKSPO-2017 kór­mesiniń ótkizilgeni elordanyń ǵana emes, búkil elimizdiń mereıin asyrdy. 

Qoryta aıtqanda «Astananyń órkendeýi – Qazaqstannyń órkendeýi». Bul sóz tirkesi el júregine sińip, na­qyl sózge aınalyp ketkendeı. Shyn máninde, Astana Qazaqstannyń aı­nasy, abyroıy, aıbary, ulty­myz­dyń brendi. Bul Elbasy eńbegi­niń ná­tıjesin, halyq tileginiń oryndal­ǵanyn kórsetedi.

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»