«Saltanat» dese, saltanat!

Bı men bıshiden taraǵan sol sáýleniń qýaty kórermenniń ish­ki aǵzasyndaǵy qarańǵy qalta­rystarǵa jaryǵyn jaq­qan­­daı, lezde kóńili kóterilip, ómirden qýa­nysh tapqandaı bolatyny bar. San túrli qoz­ǵalystyń syry, tili bolatynyn, kórer­menniń onyń «birdeńe» aıtqysy keletinin jú­re­gimen sezinip, uǵynyp qalýǵa ózi-aq umtylatyny sodan. Áıteýir eligedi, shalqıdy, qýanady. Osyn­daı qudiretke ıe bıdiń úlken qa­­sıeti, onsyz da tapjylmaı tama­shalaıtyn kórermenin bir tynys­pen ustaıtynynda. Demin ishine tartyp alǵan kórermen damylsyz qozǵalyp júrgen daryndardyń sheberliginen bı fılosofııa­syn túsindirmese de, óz túısigimen ta­nyp ala­dy. Adamı jyly se­zimderdi oıatyp, tol­qyn-tolqyn te­birenis qushaǵynan bo­satpaıtyn «Saltanatty» osy she­ber­ligi úshin de qurmetteýge bolar.

Bı áleminiń tylsymyna boılatyp, alpys jyldan artyq óner­­súıer qaýymdy tánti etip ke­le jatqan «Saltanat» mem­leket­tik bı ansambliniń reper­týaryna ja­ńalyq engenin, shy­ǵar­mashylyq ja­ǵynan jetile túskenin ańdamaı qalý múm­kin emes. Búgingi «Saltanattyń» bıinde baıa­ǵy jún sabap, kıiz basyp, urshyq ıir­gen elementter atymen joq, sartap bol­ǵan sıýjetterdiń ornyn ulttyq bıdiń za­manaýı qııalmen baıytylǵan názik nus­qalary almastyrǵan. Sondyqtan bolar, «Sal­tanattyń» árbir shyǵarmashylyq keshi, jyl sońynda uıymdastyratyn esep berý konsertteriniń bári de «bravomen» bastalyp, «bıspen» aıaqtalatynyna ózderi de, al­matylyqtar da ábden úı­rengen. Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda ótken As­tananyń 20 jyldyǵy aıasynda uıymdastyrylǵan «Saltanattyń» kezekti keshine 80-ge jýyq bıshisi tegis tartyldy. Boıjetkeni men bozbalasy túgili aılar boıy jo­ryqta júrip, jaýyn jeńip aýy­lyna oralǵan batyrynyń ózi jeńisti oljalap, mereıiniń tasyp kelgenin áýdemjerden atynan túsip, bıleı basyp kelýimen bildirgende, saýyqshyl qazaqtyń bıden syrt qalýynyń múmkin emestigin «Saltanat» jyldar boıy dáleldeýge tyrysyp kele jatyr. Sol qalyptasqan qasań uǵymǵa «Bı dýman», «Aldar kóse», «Baqsy», «Dombyra týraly án», «On al­ty qyz», «Shattyq» bıleri qarsylyq kór­setkendeı, án aıtqan qazaqtyń bıleı de alatynyn ult bolmysyna oraılas qozǵa­lystarmen, erekshe oı túıinimen dál taýyp beı­neleıdi. 

Dúnıeniń túkpir-túkpirine bı ónerin nasıhattap júrgen uıym­shyl ujymnyń repertýaryn­da álem halyqtarynyń 150-ge jýyq bıi bar.  Sonyń ishin­de moldavan bıi, ýkraınnyń «Go­pak» bıi, ózbektiń «Horezm» bıi, «Túrik» bıi, «Grek» bıi, «Sy­gan» bıi sol halyqtardyń dúnıe­ta­nymynan tý­ǵan, bolmysymen, minezimen úılesim ta­batyn qı­myl órnekteri arqyly osy ult­­tardyń taǵdyryn tanytyp, tir­shiligin kóz aldymyzǵa ákeldi. Ár ulttyń etno­grafııasy eń aldymen onyń bıinen kó­ri­nis tabatyny osyndaıda moıyndala­dy. Bul keshte kórermen sahnadan ǵa­jap bılerdi tamashalaýymen qatar, ár ha­lyq­tyń qyzyldy-jasyldy keremet kostıýmderimen tanys­ty. Ansambldiń balet ártis­te­ri Azamat Asqarov, Raýshan Qun­­­­­­dyqova, Suńqar Bolat, Din­muhammed Kaharbekov, Maqpal Na­naeva, Eskendir Tergemisov, Laýra Úrkinbaeva, Erjan Sar­manov, Ǵazız Jánibekov, Vene­ra Fahretdınova, Denıs Vıtchenko jáne taǵy da basqalary qazaqtyń bı ónerinde kásibı jeke ártister­diń de ósip kele jat­qa­nyn baıqat­ty. Groznyı qalasyndaǵy áıgili bı­shi Mahmud Esambaev atyndaǵy Halyqaralyq bı konkýrsynyń Gran-prı júldegeri  Ernur Qa­ryq­boldyń óneri kórer­menge uzaq qol soqtyrdy.

«Saltanat» memlekettik bı an­­­sambliniń eki saǵatqa jýyq kór­setken bıik óneri «bı» dep atalatyn álemdi erkin aralatyp, ishki rýhanı álemmen úılesim qurǵyzyp, adamnyń estetıkalyq mádenıetin arttyratynyn, boıdaǵy buǵyp jatqan ıgi­ qasıetterdi oıata alar kúshi baryn kór­­setti. Bul jolda ansambldiń kór­kemdik jetekshisi, bas baletmeısteri, Qa­zaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Gúl­sáýle Orýmbaevanyń ulttyń ho­reo­­gra­fııalyq murasyn uqyp­ty­lyqpen saqtap, bire­geı obrazdar týdyra otyryp, halyq bıin jemisti damytyp kele jat­qanyn atap ótý oryndy. Kórermen tilsiz ónerge tik turyp qol soqty, al bul qoldaý jańa shyǵarmalardy dúnıege ákelýge qanattandyratyn eń sáýleli sát.

Aıgúl AHANBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY