Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy kóshi-qon, azamattardyń bolý tártibi, readmıssııasyna jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýyna baılanysty qujattarǵa qatysty zań jobalaryn qabyldady.
Barys-kelis jeńildetildi
Birikken Ulttar Uıymynyń málimetterine qaraǵanda, 2050 jylǵa qaraı álemdegi mıgranttar sany 400 mıllıonǵa jetip jyǵylýy múmkin. Oǵan qosa qazirdiń ózinde zańsyz kóshi-qonǵa tartylǵandardyń esebi zańdy mıgrasııadan birneshe esege artyp ketti. Osynyń saldarynan Eýropa elderi abdyrap, AQSh tarapy Meksıkamen arada temir qamal turǵyzýǵa baılanysty daýdyń astynda qaldy.
Mıgranttarǵa qatysty qalyptasqan álemdik quqyqtyq tártip bizdiń elimizden de etek-jeńin jınap, olardyń mártebesine qatysty zańnamalardy jetildirýdi talap etedi. Sondyqtan halyqaralyq sharttar negizinde kórshiles eldermen kóshi-qonǵa qatysty kelisimder ratıfıkasııalanyp jatyr.
Máselen, keshe Senattyń jalpy otyrysynda Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy kóshi-qonǵa qatysty úsh birdeı zań jobasyn senatorlar tolyq qabyldady. Atalǵan qujat azamattardyń Otanyna oralýyna jáne atajurtymen baılanysyn úzbeýine, barys-kelisine, tarıhı Otanymen mádenı baılanysyn saqtaýyna, óz memleketiniń saıası ómirine aralasýǵa kepildik berilýine jáne tabysyn jiberip turýyna jaǵdaı jasaýdy kózdeıdi. Al qujatsyz mıgranttarǵa jalpyǵa ortaq deklarasııaǵa sáıkes adam quqyqtarynyń qorǵalýyna jaǵdaı jasaıdy.
– Kelisim azamattardyń eki tarap aýmaǵynda 30 kúnge deıin tirkeýsiz jáne taraptar aýmaǵynda jalpy 90 kún bolýyn
kózdeıdi. Kelisimdi ratıfıkasııalaý taraptardyń aýmaǵyndaǵy azamattardyń bolý máselelerin quqyqtyq retteýge múmkindik beredi, – dedi jalpy otyrysta baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov.
Qosymsha baıandamashy depýtat Vladımır Volkov Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy strategııalyq áriptestik baılanysty joǵary baǵalaı kele, quqyqtyq tártip máselelerine de nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, Tájikstan azamattary kóbine bizdiń eldi Reseıge ótkel retinde paıdalanýda.
– Quqyqtyq jeńildikterdi qabyldaý Tájikstan azamattary bizdiń elimizge aǵylyp keledi degendi bildirmeıdi. О́tken jyldyń 11 aıynda elimizde Tájikstannyń 56 myńdaı azamaty ýaqytsha tirkeýge turǵan. Olardyń 33 myńdaıy – jeke sharýalarymen, 10 myńdaıy – týrıst retinde, al taǵy 10 myńdaıy jumys isteý maqsatynda kelgen. Sondaı-aq 11 aı ishinde Tájikstannyń 3777 azamaty ákimshilik, 41 azamaty qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. 41 adam elden shyǵarylǵan, – dep túıindedi V.Volkov.
Saıyp kelgende, ulttyq qaýipsizdikke tikeleı baılanysty úsh zań jobasy da tolyq qabyldandy.
Depýtattyq saýal negizi – «Egemen» kótergen másele
Jalpy otyrystyń kún tártibindegi máseleler tolyq qaralyp bolǵan soń, senatorlar dástúr boıynsha depýtattyq saýaldaryn joldady. Naqtyraq aıtqanda, bir top depýtattyń Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanovqa arnalǵan saýalyn oqyp bergen Dınar Nóketaeva qant dıabetiniń 1-túrine shaldyqqan balalardyń ata-analarynyń janaıqaıyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, 2018 jyldyń qazan aıyna dıspanserlik esepte turǵan qant dıabetimen aýyratyn naýqastardyń sany 326 449 adamdy quraǵanymen, naýqastardyń naqty sany resmı kórsetkishterden aıtarlyqtaı asyp túsedi. Medısına qyzmetkerleriniń aıtýlaryna qaraǵanda, qazaqstandyqtardyń kópshiligi qandaǵy qant deńgeıin baqylaýǵa erekshe mán bermeıdi, densaýlyq jaǵdaıyna nemquraıly qaraıdy, sonyń saldarynan óz syrqaty týraly kesh bilip jatady. Halyqaralyq dıabet qaýymdastyǵynyń málimetteri boıynsha, Qazaqstanda 700 myńǵa jýyq qant dıabetimen aýyratyn naýqas bar jáne qant dıabeti elimizde indet sıpatyna ıe bolǵan.
– Qant dıabetine shaldyqqan balalardyń ata-analary sońǵy birneshe jyl ishinde jalpy alǵanda memlekettik organdar men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tarapynan nemquraıly qarym-qatynas baıqalatynyn ókinishpen aıtyp otyr. Atalǵan másele buqaralyq aqparat quraldarynda da keńinen kóterilýde. Máselen, tek «Egemen Qazaqstan» gazetinde atalǵan jaǵdaılar boıynsha birneshe maqala shyǵyp, Almaty qalasynda qant dıabetiniń 1-túrine shaldyqqan balalardyń ata-analarynyń qatysýymen birneshe baspasóz konferensııalary bolyp ótti, – degen D.Nóketaeva Densaýlyq saqtaý mınıstrine birneshe usynys berdi. Al senator Álı Bektaev óziniń depýtattyq saýalynda Úkimet basshysynan aýyl jastaryna qamqorlyq kórsetýdi surady.
– Búgingi tańda aýyldaǵy mamandardyń orta jasy 50-den asqan, al veterınarlar boıynsha 58-60 jasty quraıdy. Agrarlyq sektorda 2500-den astam maman jetispeıdi. Jyl saıyn oqý bitirgen 5000-ǵa jýyq túlekterdiń kópshiligi aýylǵa barmaı, óz mamandyǵyna saı kelmeıtin túrli jumystarda júr, bolmasa jumyssyz. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetine súıensek, agrarlyq mamandyqtar boıynsha bilim alǵandardyń tek 68 paıyzy ǵana jumysqa ornalasady eken, ıaǵnı jyl saıyn memleket esebinen mamandyq alǵan 670-ten astam túlek jumyssyz qalady. Aýyl sharýashylyǵy mamandyqtaryn jastardyń kópshiligi áıteýir bir dıplom alý úshin tańdaıtyn sııaqty. Saraptamalar kórsetkendeı, agrarlyq joǵary oqý oryndaryndaǵy stýdentterdiń 40 paıyzǵa jýyǵy – qalalyqtar, al 70 paıyzdaıy qyz balalar, – degen Á.Bektaev osyǵan baılanysty óziniń birneshe usynysyn jetkizdi.
Jalpy otyrys sońynda depýtattar Edil Mamytbekov pen Sáýle Aıtpaeva eldegi ózekti máseleler boıynsha saýaldaryn joldady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»