Ákimshilik qyzmetkerleri paraǵa beıim

Barmaq basty, kóz qysty

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıý­ro­synyń oblystyq depar­tamenti ótken jyly 75 zań bu­zýshylyq faktisin áshkereledi.

Bul kórsetkish maqtanarlyq emes, 2017 jylǵa qaraǵanda eki ese kóp. Onyń 25-i para alý bolsa, 16-sy – alaıaqtyq. 13 jaǵ­daıda qyzmet baby asyra paı­dalanylǵan. Alqaly bas qosýda Mamlıýt, Ta­ıyn­sha aýdandarynyń bu­ryn­ǵy ákimderiniń, sondaı-aq, Petropavl qalasy men oblys ákimdiginiń birqatar memlekettik qyzmetshileriniń para alý ústinde áshkerelengenin, qarjylyq alaıaqtyq áreketter, sybaılas jemqorlyq bılik organdarynda jıi kezdesetini erekshe atap kórsetildi. Máselen, 35 laýazymdy tulǵa qylmystyq jaýap­ker­shilikke tartylsa, úshten biri – ákimdik, 7-ýi ishki ister organdaryna qatysty qozǵalǵan. Barmaq basty, kóz qystylyqtyń kóshin taǵy da ákimdiktegiler bas­tap tur. Onyń ishinde qurylys, turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyq mekemeleriniń shen­eýnikteri tizimniń ushar basynda ornalasqan. 

Byltyr 63 is sotqa joldanypty. Olardyń arasynda mem­lekettik sáýlet-qurylys ba­qylaý jáne lısenzııalaý basqarmasynyń burynǵy basshysy Murat Abylaevqa qatysty is bar. Ol memlekettik qyzmet kórsetý salasynda aldyn ala qylmystyq jospar qura otyryp, júıeli túrde 700-1500 dollar kóleminde para alyp otyrǵan. «Aýzyn maılaǵandardy» emtıhannan súrindirmeı ótkizip, qajetti tehnıkalyq qujattardy jasatyp bergen. Joǵary sura­nysqa ıe bolǵany sonshalyq, tipti, Astana, Aqtaý, Shymkent qalalarynan attestasııadan ótpeı qalǵandar da jeldeı júıtkip jetip, másele zamatta sheshilgen. О́z abyroıyn aırandaı tókken M. Abylaevqa sot 8 jylǵa bas bostandyǵynan, ómir boıy memlekettik qyzmette jumys isteý quqynan aıyrý týraly úkim shyǵardy. 

San qýalap, sapany umytqan

Adam densaýlyǵy ult baı­lyǵy ekenin bazar jaǵalaǵan saýdagerler men jekelegen ká­sip­kerler bile tura jete se­zine bermeıtini ókinishti.

Ony Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamenti tarapynan júrgizilgen tekseris-reıdter de aıǵaqtaıdy. Adamdar da kún­delikti tutynatyn azyq-tú­lik taǵamdary men ónimderdiń, taýarlardyń sapasyna birinshi kezekte mán berýdiń ornyna tómen baǵaǵa aldanyp qalyp jatatyn jaıttar az kezdespeıdi. «Arzannyń jiligi tatymas» degen. Jergilikti vedomostvo tarapynan jarty myńǵa jýyq saýda-sattyq jáne kópshilik tamaqtanatyn oryndar tekserilip, bes jarym myńdaı synamalar alynyp, tekserilgen. Nátıjesi qandaı deısiz ǵoı? Segizden birine jýy­ǵy tehnıkalyq, gıgıenalyq, qaýipsizdik qaǵıdalaryna múl­dem sáıkes kelmeıtin bolyp shyqqan. Azyq-túlik ónerkásibi qaýipsizdigin qadaǵalaý bóliminiń jetekshisi Natalıa Belıaevanyń aıtýyna qaraǵanda, jumyrtqadan jún qyryqqan alypsatarlar da, deldaldar da neshe túrli qı­turqy áreketterge baratyn kórinedi. Olar biz óndirýshi emespiz, ózgeler sekildi tu­tyný­shymyz. Osy sebepti shetelden jetkiziletin ónim qaýip­sizdigine jaýapty emespiz degen ýájdi kóldeneń tartyp jaýapkershilikten sytylyp ketýge tyrysady eken. Sapasyz dep tanylǵan azyq-túlik taǵamdary men taýarlardyń 92 paıyzy ımporttyń úlesinde. Olardyń ishinde Reseı, Qytaı taraptaryna shaǵym jıi aıtylady. Tekseriske alynǵan balyq pen balyq ónimderiniń jartysynda tańbalaý sharttary buzylsa, et jáne et ónimderi de qaýipsizdik synaǵyna tótep bere almaǵan. On synamanyń quramynan natrıı nıtratynyń kóp mólsheri tabylýy esh aqylǵa syımaıtyn kórinis. Shoshqa eti joq dep kórsetilgen 40-tan astam ónim­nen «talpaq tanaýdyń» DNK-sy shyqqan. Qus etiniń sapasy da kóńil kónshite ber­meıdi. Bir jyl ishinde qyryq márte salmonnella keseliniń tirkelýi alańdatarlyq ahýal. Al syrtqy qorabynda sarymaı dep jazylǵanymen, synama alý kezinde ósimdik maıynan quralatyny dáleldengen. Bala densaýlyǵyna orasan zııan tıgizetin oıynshyqtardyń deni Qytaı elinen ákelingen. 

Alaıda, halyqaralyq standarttar talabyna úsh qaınasy sorpasy qosylmaıtyn tutyný zattary aınalymnan alynyp, joıylatynyna, kinálilerdiń jazalanatynyna qaramastan dabyl qaǵarlyq oqıǵalar azaımaı otyr. Aralarynda merzimi ótken ónimderdi ashyq túrde saýdalaý faktileri az emes. О́ıtkeni zańdy bura tartatyndardyń kókeıin kól-kósir paıda tesip barady. Eshnárseden de shimirikpeıtini sondyqtan. Byltyr 9 mıllıon teńge aıyppul salynyp, 350-deı hattama toltyrylsa da jaǵdaı jaqsaryp ketedi dep dámelený áli erterek syqyldy. 

Dúken sórelerinde sapasyz ónimderdiń arzan baǵaǵa saýdalanyp jatqanyna qaraǵanda bura tartýshylyqtyń tyıylmaı turǵanyn, baqylaý, tár­tip bosańsyǵan jerde aýa jaıý­shylyqtyń oryn alatynyn qyj-qyj qaınaǵan qý tirshilik anyq baıqatsa kerek.

О́mir ESQALI,

«Egemen Qazaqstan»

Soltústik Qazaqstan oblysy