Amerıka men Qytaı arasynda byltyr bastalǵan saýda soǵysy bıyl jalǵasyn taýyp keledi. Osy aptanyń aıaǵynda Beıjińde osy elder arasyndaǵy saýda máseleleri jónindegi kelissózderdiń kelesi raýndy bastalmaq. О́tken jyldyń qarasha aıynyń aıaǵynda Argentınada bolǵan G20 sammıtinde D.Tramp pen Sı Szınpın baj salyǵy ósirýge 90 kúndik moratorıı jarııalap, saýda burynǵysynsha júrgizilgen. Endi sonyń aıaqtalýyna da eki aptadaı ǵana ýaqyt qaldy. Kelisim jalǵasyn taba ma, álde «saýda soǵysy» qaıta tutana ma, ázirge belgisiz.
Qytaı men AQSh-tyń «saýda soǵysynyń» tarıhyna qysqasha toqtalyp ótelik. Bıznestiń qalyń ortasynan shyǵyp, prezıdent saılanǵan D.Tramp saıasattan góri ekonomıkany basym baǵytqa aınaldyrýdy kózdep, eki el arasyndaǵy saýdada Qytaı jaǵynyń utyp turǵanyn qaıtse de toqtatýdy qolǵa alǵan. 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha ekijaqty taýar aınalymy 710,4 mlrd dollar bolsa, AQSh úshin sonyń 187,5 mlrd dollary eksport, 522,9 mlrd dollary ımport bolǵan. Sóıtip saýda tapshylyǵy 335,4 mlrd dollarǵa jetip, bul kórsetkish Trampty qatty alańdatty. Osyny túzetý úshin ol aldymen 2018 jyldyń qańtarynda Qytaıdan kiretin kún batareıalaryna kedendik tarıfti 30 paıyzǵa, kir jýatyn mashınalarǵa 50 paıyzǵa deıin kóterdi. Árıne keıin olar júıelep azaıtylmaq, biraq bul saýda áriptesine jasaǵan qatty soqqy edi.
Sodan beri bul úrdis jalǵasa berdi, sáýir aıynda Qytaıdan keletin 1300 taýardyń tizimi jarııalanyp, olardyń bárine baj salyǵyn AQSh 25 paıyzǵa arttyrmaq boldy. Osy aıda QHR da jaýapty qadam jasap, AQSh-tan keletin 120 túrli taýarlarǵa baj salyǵyn 15-25 paıyz aralyǵynda kóterýge sheshim qabyldady. Altynshy shildede tarıfti ekijaqty kóterýdiń kólemi 68 mlrd dollarǵa jetkendigi jarııalandy. Al tamyz aıynda QHR men AQSh taǵy da kóptegen taýarlarǵa baj salyǵyn kóterip, ony taraptardyń árqaısysy 16 mlrd dollarǵa jetkizdi. Osy aıda Qytaı jaǵy AQSh-ty BSU-nyń sotyna tartqan. Sodan beri «saýda soǵysy» toqtamaı, kelissózder belsendi túrde jalǵasyp keledi. Endi sonyń kelesi raýndy bolǵaly otyr.
«Qytaı aldaǵy kelissózderden oń nátıjeler kútedi. Vashıngtonda sońǵy ret bolǵan keńester osyǵan meńzeıdi. Búkil álem sııaqty biz de bul kelissózderden oń qorytyndy shyǵatynynan úmittimiz» dedi QHR-dyń SIM-daǵy arnaýly ókili Hýa Chýnın jýrnalısterge bergen shaǵyn suhbatynda.
О́tken dúısenbi kúni saýda kelissózine qatysatyn AQSh-tyń delegasııasy Beıjińge kelip úlgerdi. Al Donald Tramp pen Sı Szınpınniń kezdesýi osy kelissózderden keıin bolýy múmkin. Aıta ketetin jaıt, Qytaı BSU-ǵa shaǵymdanǵannan keıin D.Tramp G20-nyń Býenos-Aıres kezdesýindegi qorytyndy kommıýnıkesine osy uıymnyń ózin reformalaýdyń kerektigine áriptesterin kóndirip, qol qoıǵyzǵan. Sondyqtan AQSh qazir bul uıymnyń sheshimine alańdamaıdy. Al uıymnyń taǵdyry G20-nyń maýsym aıyndaǵy sammıtinde talqylanbaq.
D.Tramptyń Soltústik Koreıanyń kóshbasshysy Kın Chen Ynmen kezdesýi de Vetnamda osy aıdyń aıaǵynda bolatynyn aıtqan bolatynbyz. Jıi jasalǵan qatynastarǵa qaraǵanda, bálkim D.Tramp óziniń Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy saıasatyn da ózgertetin shyǵar.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»