Juma, 20 qańtar 2012 6:50
Halyq qoldasa, álsiz de myqtyny jeńedi
Salystyrmaly túrde tynyshtaý sanalatyn Rýmynııada da sońǵy kezde bılikke qarsy áreketter jıilep ketti. Osy aptanyń alǵashqy kúni ol sherýge shyqqandardyń quqyq qorǵaý qyzmetkerlerimen qaqtyǵysyna aparyp soqtyrdy. Qaqtyǵystan japa shekkender barshylyq.
Juma, 20 qańtar 2012 6:50
Halyq qoldasa, álsiz de myqtyny jeńedi
Salystyrmaly túrde tynyshtaý sanalatyn Rýmynııada da sońǵy kezde bılikke qarsy áreketter jıilep ketti. Osy aptanyń alǵashqy kúni ol sherýge shyqqandardyń quqyq qorǵaý qyzmetkerlerimen qaqtyǵysyna aparyp soqtyrdy. Qaqtyǵystan japa shekkender barshylyq.
El astanasy Býharestiń Ýnıversıtet alańyna jınalǵan myńǵa tarta manıfestant el prezıdenti Traıan Beseskýdiń qyzmetinen ketýin talap etti. Polısııa olardy qorshap alyp, aıtqandaryna kónbegen soń, eki júzdeı adamdy ustaýǵa májbúr boldy. Qaqtyǵysta alpystaı adam jaralanyp, emdeý oryndaryna jóneltilgen. Obaly ne kerek, el úkimeti jedel otyrys ótkizip, sherýge shyqqandardy máseleni kelisimmen sheshýge shaqyrǵan. Sheshimdi áreketke bekingen sherýshiler raıynan qaıtpaı, quqyq qorǵaý adamdaryna tas laqtyrǵan, janǵysh zattar qoldanǵan.Bul qarsylyq áreketteri ótken aptada bastalypty. Onyń sebebi, sebep degennen góri syltaý degen durys bolar, eldiń densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary, ulty palestınalyq Raed Arafattyń jumystan ketýi eken. Ol úkimettiń densaýlyq saqtaý salasyna jumsalatyn qarjyny azaıtýyna qarsylyq retinde jumysynan ketýge sheshim qabyldapty. Onyń atyna el prezıdenti Traıan Beseský birneshe ret syn da aıtsa kerek. Sondaı-aq el basshysy densaýlyq saqtaý júıesin ishinara jekeshelendirmek oıyn da bildirgen. Árıne, bul halyqqa qolaısyz. Buǵan medısına qyzmetkerleri de qarsy. Sondyqtan olar da óziniń qarsylyq oıyn ashyq bildirip júrgen Arafatty qoldaǵan.Árıne, elde úlken laýazymdy tulǵa, nemese oppozısııanyń bedeldi qaıratkeri qarsylyq bildirip jatsa, prezıdent onymen sanasýy múmkin. Al mınıstr de emes, ekinshi qatardaǵy sheneýniktiń syn-eskertpelerine onsha mán de bermegen bolar, oǵan halyq tarapynan osynshalyq qoldaý kórsetiledi dep oılamaǵan da bolar. Qarjy tapshylyǵy qyspaqqa alǵanda, bul elde de bıýdjetti qysqartý keńinen júrgizilip jatyr.Kapıtalıstik dúnıedegi damyǵan elderdiń ózi qarjylyq defısıtke ushyrap otyrǵanda, buryn sosıalıstik júıede bolyp, Eýroodaqqa keıinirek kirgen Rýmynııanyń qarjydan qınalýyn zańdydaı sanaısyń. Onyń ústine bul el Eýroodaqtaǵy eń kedeı elderdiń sanatynda. Sodan da Halyqaralyq valıýta qory oǵan aıtarlyqtaı kólemdi nesıe berdi jáne barlyq nárseni únemdeýdi talap etti. Ony qup alyp, úkimet memlekettik sektordaǵy jalaqyny 25 paıyzǵa, al zeınetaqyny 15 paıyzǵa qysqartty. Júzdegen myń adam jumystan bosatyldy.Joǵaryda jurttyń Raed Arafatqa ara túsýi narazylyqtyń sebebi emes, syltaýy deýimiz de osynaý áleýmettik máselede jatyr. Halyq narazylyǵynyń shyn sebebi sol áleýmettik jaǵdaıynyń tómendeýinde. Muny kásipodaq uıymdary «áleýmettik genosıd» dep atady. Osyndaıda óz elimizdegi jaǵdaı da oıǵa oralady. Basqalar zeınetaqyny qysqartyp jatsa, bizdiń elimizde onyń jańa jyldan bastap 9 paıyzǵa óskeni de biraz jaıdy ańǵartsa kerek.Qarsylyqqa shyqqan halyq qazir mınıstrdiń orynbasaryn qyzmetine qoıýdy emes, memleket basshysynyń qyzmetinen ketýin talap etip otyr. Sol halyqtyń qaharynan seskengen Traıan Beseský densaýlyq saqtaý júıesin reformalaýdy toqtatqanyn habarlaǵanynan-aq onyń jeńilisin ańǵarǵandaısyń. Biraq onyń bul moıyndaýy tym kesh edi. Halyq endi odan tym kóp nárseni talap etedi.
BILIKTIŃ IESI JOQ JERDE – ALASAPYRAN
Mysyrda áli de tynyshtyq joq. Onyń basty sebebi bıliktiń zańdy ıesi bolmaýynda. Byltyr halyq eldi otyz jyl bılegen Hosnı Múbárakty taǵynan taıdyrǵan soń bılik ýaqytsha áskerılerdiń qolyna kóshken edi. Biraq olar ony jóndi paıdalana almaı otyr.Kóterilgen halyq burynǵy bılikti qulatqan soń mundaı tosyn jaıdy kútpegen qaýym abdyrap qalǵan. Buryn saıası kúrestiń bel ortasynda júrgen partııalar da revolıýsııanyń jeńisin paıdalana almady. Sonda bereketsiz qaqtyǵysqa toqtaý qoıý maqsatynda áskerıler bılikti óz qoldaryna alǵan edi.Kóp elde solaı da bolyp jatady. Beı-bereket áreketter toqtap, saıası kúshter esin jıǵan soń, ádette áskerıler olarǵa bılik tizginin qaıta ustatady. Munda da solaı bolar degen úmit bolǵan. Úmit aqtalmady. Áskerıler saıası kúshterdiń basyn biriktire almady, al ózderi qatań tártip sharalaryna kóshti. Buǵan kelispegen, kúni keshe Múbárakty taqtan túsirgen halyq qaıta alańǵa shyǵyp, endi sol áskerılerdiń ózderine qarsy tas laqtyrdy.Áskerıler tańdaǵan úkimet jıi aýysyp jatty. Eldiń parlamenti men prezıdentin saılaý tym uzaqqa sozylyp ketti. Osydan eki aı buryn bastalǵan parlament saılaýy qańtardyń ortasyna deıin sozylyp, sonyń ózinde onyń qorytyndysyn shyǵara almaı álek. Al prezıdent saılaýy jazda ótedi.Saıası partııalar saılaýdyń alǵashqy qorytyndysy belgili bolǵan soń-aq bılikti bólisýge kiristi. Kútkendegideı, ıslamıstik partııalar jeńiske jetti. Onyń ózinde talaı jyldan beri bılikke oppozısııa bolyp kelgen «Musylman baýyrlar» uıymy eldiń barlyq aýmaǵynda saılaýshylardan qoldaý kórdi. Sóıtip, bul uıymnyń saıası partııasy retinde qalyptasqan «Azattyq jáne ádildik» partııasy kóp daýys alyp, birden parlament spıkerine óz adamyn usyný quqyna ıe boldy. Jáne olar muny uzaqqa sozbaı, partııanyń bas hatshysy Saad ál-Katatnıdi spıker etip saılap ta aldy.Bulaı etýdiń bir sebebi, «Azattyq jáne ádildik» partııasynan basqa ıslamdyq baǵyttaǵy «Ál-Nur» jáne «Jańa Vafd» partııalary birigip, aıqyn kópshilik daýysqa ıe bolǵan. Spıkerdiń orynbasarlyǵyna da osy partııalardyń ókilderi saılandy. Endi alda turǵan birinshi mindet – eldiń jańa konstıtýsııasyn ázirleý. Parlamenttiń alǵashqy sessııasy 100 adamnan komıssııa quryp, oǵan jaqyn ýaqytta eldiń ata zańyn jazyp shyǵýdy tapsyrdy.Endigi úlken másele – prezıdent saılaýy. Bul ózi Múbárak qulatylǵan soń-aq sóz bolǵan. Oǵan úmitkerler de atoılap shyqqan. Arab memleketteri lıgasynyń bas hatshysy Ámir Musa qyzmetin de tastap, sol naýqanǵa aralasty. MAGATE-niń burynǵy bas dırektory, Nobel syılyǵynyń laýreaty Mohammed ál-Baradeı de ún qosty. Saılaý birden ótpeı, áskerıler ony bir jylǵa shegergen soń, bul naýqan birshama báseńsip qaldy. Qazir basty úmitker kim ekenin aıtý da qıyn.Osyndaı jaǵdaıda ál-Baradeıdiń kúresten bas tartatyny jónindegi málimdemesi jurt nazaryn aýdardy. Ol áskerılerdiń bıliktegi josyqsyzdyǵyn synap, «demokratııalyq jaǵdaıda ótpese, prezıdent saılaýyna qatysýǵa meniń arym barmaıdy» dedi.Osylaısha, kezinde álemdik órkenıettiń bir ortalyǵy bolǵan Mysyr jerinde berekesizdik oryn alyp otyr. Onyń qashanǵa deıin sozylary belgisiz. Biraz jurt barsha bılik ıesin tapqanǵa deıin deıdi. Oǵan da áli biraz bar.Mamadııar JAQYP.