Shantrapalar sherýi

Eń soraqysy, shyǵarmashyl shantrapalar sherýi ádebıet, mádenıet ataýlyny jap­paı jaýlap alǵan syńaıly. Dáýirlegen dál­dúrish­terdiń óresi tar bolǵanymen órisi keń keledi. О́zderin jarnamalaǵanda óle jazdaıdy. О́giz aıańdarymen-aq óren júı­rik­terdi shań qaptyratynyna eriksiz bas shaı­qaısyz. Saltanatty saraılarda kezdesý kesh­terin ótkizedi. Teledıdar ekrandarynan, baspasóz betterinen túspeıdi. Qabilet kem­digine qaramaıdy. Jolyn taýyp joǵary marapattar men mártebeli syılyqtardy da qanjyǵalaryna baılaıtynyn qaıtersiń. Osyndaıda uly Abaıdyń ashy kekesini oıǵa oralady: «Arsyz bolmaı ataq joq, Aldamshy bolmaı baq qaıda?». Quddy, búgingi qoǵamnyń qotyryn qanyn shyǵara qasyp-qasyp jibergendeı me, qalaı?..

О́nerdiń ókili ekensiń ól-tiril meıliń, óıtip-búıtip eń kemi, «eńbek sińirgen qaı­rat­ker» atanýyń kerek. Aınalaıyn áleýmet alqa­lap jatsa jaqsy-jaısańdardyń ardaq­tal­ýyna qarsy emespiz. Alaıda sol syı-qurmet qurǵyrdyń ámise ádil bólinbeıtini jaman da. Pálsapashyl aqyn hám proza­shy Jumeken Nájimedenovtiń «Dańq pen daqpyrt» romanyndaǵy bir keıipker sıpat­ta­ǵan­daı «Ataq degenińiz ıt sekildi. Úırengen adamyna ǵana quıryǵyn bulǵaıdy. Bireýler ony azaptanyp, asyrap kúshik kúninen ósiredi. Bireýler daıyn ıt kúıinde alady». Áne, kórdińiz be, másele qaıda?

Qazirgi qazaq estradasynda qalyptasqan ahýal tipti «qyzyq». Keıbir ánshiler eki oktavaǵa jeter-jetpes daýsymen-aq «jul­dyz­dar» shoǵyrynda júr. Ánderin «qara jermen shana súıregendeı» qıqyldap-shıqyldap áreń-áreń aıtsa da sahna tórinde top jarǵan sańlaqtarmen qatar ıyq tirestirýden qysyl­maı­dy. Olardyń áýse­lesin álemdi ánmen qyrǵan Dımashtyń dúril­degen dańqy da basa qoımady. Qaıta sta­dıondarǵa qaraqurym kórermen jınap álaý­laılaryn ári qaraı jalǵastyrýda.

Tanymaldylyq tasy órge domalaǵan ánshi­lerimizdi taǵy bir dert dendegen syńaı­ly. Estradanyń Everesin baǵyndyryp bit­ken­deı endi shetinen kıno túsirýge kóshti. Kásibı mamandar shekesin shylqytpaǵan qaı­ran kınematografııamyz osylaısha kóldeneń kók attylardyń taqymyndaǵy kókparǵa aınaldy.

Buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy jaǵdaıdyń da ońǵany shamaly. Televızııada ártúrli baǵdar­lamalardy júrgizýge áıgili tul­­ǵa­­lardy shaqyrý ádeti qalyptasty. Ara­la­­ryn­da qoǵam qaıratkerleri de, depýtattar da bar. Basqany bilmeımiz, Reseıde mundaı tásil burynnan qoldanylady jáne jemissiz emes. О́ıtkeni olardyń kóbiniń oqyǵan-toqyǵandary mol, ıntellektýaldyq deń­geı­le­ri joǵary. Kórermenniń kókeıine qonatyn áńgime qozǵaı biledi. Al bizdiń «myqtylar» ondaı oı-óristiń aýylynan alys qonǵan. Betteriniń ári bolǵanymen, sózderiniń nári joq. Tipti, televızııa «korıfeıleri» sanalatyn bázbir áriptesterimizdiń ózi kótergen taqyrybynyń jigin tappaı batpaqtap jatady. Keıde habarlaryna áli «bolmaǵan, tolmaǵan» áldebireýlerdi qatystyryp ósek-aıań tóńireginde ónimsiz suhbat órbitkende arnany aýystyryp jibergennen basqa amalyń qalmaıdy. Árqıly joldarmen tele-radıo, gazet-jýrnaldarǵa, veb-saıttarǵa «kirip» alǵan áleýmettanýshylar men saıasattanýshylar eki aýyz sóılemdi ejiktep quraǵandaryn maldanyp, Gabrıel Garsıa Markes aıtqandaı, «álemdegi eń mártebeli mamandyqtardyń biri» sanalatyn jýrnalıstıka týraly solaqaı pikirler taratady. Eger ondaı jolbıkeler meniń kásibimdi mensinbese, óz salasyn «órkendetip» jaıymen nege júrmeıdi?

«Kók qarǵa k...ne qaramaı áýlıe aǵashtyń basyna qonady» degen eken burynǵylar. Nege ekenin qaıdam, áıteýir ár salada qoly kótermes shoqpardy beline baılaýǵa, qulashy jetpesti qushaqtaýǵa qumar, jerdiń tesigin jamaıtyn julymyrlardyń juldyzdary jarqyraı janýda.   Bul jaqsy ma, jaman ba?