Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq: óńirlik ıntegrasııadan – jahandyq seriktestikke

25 jyl degen tarıh úshin asa kóp merzim emes. Osydan 25 jyl bu­ryn 1994 jyly 29 naýryzda M.V.Lo­mo­nosov atyndaǵy Máskeý mem­­le­ket­tik ýnıversıtetinde Qazaq­stan­­nyń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy Nursultan Nazarbaev táýelsiz mem­leketterdiń kópjaqty teń quqy­ly yntymaqtastyǵy formatynda eýra­zııa­lyq ıntegrasııa ıdeıasyn jarııa etkeni belgili. 

Sol professorlyq-oqytýshylar qu­ra­my men stýdentter aldynda Nur­sultan Nazarbaev postkeńestik keńis­­tiktegi memleketterdiń damý pers­­pek­­tıvalary týraly dáris oqyp, óz sózinde Elbasy «Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq – qulaǵan Keńes Oda­ǵyn kókseý emes, bul – Qazaqstan, Reseı jáne Be­la­rýs elderiniń naq­ty ustany­my. Saıa­sı táýelsizdik saq­talady jáne oǵan eshkim qol suq­paıdy», degen bolatyn.

Sonymen osynaý eki mereıtoı qar­sańynda ótken is-sharaǵa Qazaq­stan­nyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lý­kashenko, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sooronbaı Jeenbekov, Reseı Prezı­denti Vladımır Pýtın, Tájikstan Pre­zıdenti Emomalı Rahmon, Moldova Prezıdenti Igor Dodon, Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy Tıgran Sarkısıan, TMD Atqarý komıtetiniń tóraǵasy – atqarýshy hatshysy Sergeı Lebedev qatysty.

Aldymen Joǵary Eýrazııalyq eko­­nomıkalyq keńestiń shaǵyn qu­ram­daǵy otyrysy ótip, onda Qasym-Jomart Toqaev bul sammıttiń Elbasy N.Nazarbaevtyń eýrazııalyq ıntegrasııa týraly ıdeıasynyń 25 jyl­dyǵy men Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­ty qurý týraly kelisimniń 5 jyl­dyq mereıtoılaryna oraı ótkizilip otyrǵanyn atap ótti.

– Elbasynyń saıası suńǵylaly­ǵynyń, strategııalyq kóregendiginiń ar­qasynda búginde eýrazııalyq ınte­grasııa ıdeıasy júzege asty. Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýyna qosqan tarıhı úlesin eskere otyryp, «Joǵary Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq keńestiń Qurmetti tóraǵa­sy» ataǵyn berýdi usyndy. Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń atynan Reseı Pre­zı­dentine atalǵan bastamasy úshin jáne muny biraýyzdan qol­da­ǵan Keńeske múshe memleketter basshylaryna alǵysymdy bildiremin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaev.

Memleket basshysy Reseı Fede­ra­sııasynyń 2018 jylǵy Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaqqa jasa­ǵan tóraǵalyǵyna joǵary baǵa berip, Armenııa Respýblıkasynyń tóraǵa­ly­ǵy da halyqaralyq uıymnyń nyǵaıa túsýine yqpal etetinine senim bildirdi.

Shaǵyn quramdaǵy basqosýdan keıin Joǵary Eýrazııalyq ekonomı­kalyq keńestiń keńeıtilgen quramdaǵy otyrysy bastalyp, aldymen sóz al­ǵan Nursultan Nazarbaev «Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń Qurmetti tóraǵasy» ataǵyn berý jónin­degi bastamasy úshin Reseı Federa­sııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınge jáne Joǵary Eýrazııalyq eko­nomıkalyq keńestiń barlyq múshe­lerine Reseıdiń osy usynysyn qolda­ǵany úshin rızashylyǵyn jetkizdi.

Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylý tarıhyna toqtalyp, ıntegra­sııalyq birlestiktiń Eýrazııa keńis­ti­ginde qalyptasýynyń negizgi nátı­jelerin atap ótti. – Biz bes memlekettiń kúsh-jigerin jumyldyryp, orasan zor aýmaqta biregeı ekonomıkalyq odaq qurdyq. EAEO Jer sharynyń 184 mıllıon turǵyny bar orasan zor bóliginiń ómirlik mańyzy bar saýda-ekonomıkalyq dálizine aınaldy. Bizdiń bıznes-qoǵamdastyqtarymyz tyǵyz yntymaqtasyp, múmkindikterin paıdalanýda. 

Qazaqstanda Odaq elderimen bir­lese qurǵan kásiporyndardyń sany 11 myńǵa jetti. Búginde 40 shaqty álem elderi Odaqtyń jumysyna qy­zy­ǵý­shylyq tanytyp otyr, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Eger sózimizdiń sólin arttyryp, naqty sıfrlarǵa kóz tastar bolsaq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qazirgi jaǵdaıynda syrtqy saýda aınalymy 750 mlrd AQSh dollarynan asqan, kiriktirilgen ishki jalpy ónim baǵasy 2 mlrd dollardy eńsergen, halqynyń kólemi 180 mıllıonnan asqan alyp keńistik. Bul – Elbasy usynǵan bastamadan túse bastaǵan kól-kósir qarjynyń kózi, bastaýy. Endi osydan úlesimizdi eselep alyp, ulttyq múddelerimizdi kóz­diń qara­shyǵyndaı qorǵap qalýdaǵy basym­dyqtar saqtalyp qala bermek.

Sonymen qatar Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqtyń bes jylda at­qar­ǵan jumystaryna toqtalyp, teń árip­tes­tik pen bir-biriniń naryǵyna er­kin kirýge qatysty Odaqtyń rettelme­gen máselelerin de atap ótti. Sóıtip N.Nazar­baev «Joǵary Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq keńestiń Qurmetti tór­aǵasy» retinde álemde qalyptasqan jaǵ­­daıǵa jáne óńirlik úrdisterge baılanysty ıntegrasııalyq úderisterdi odan ári damytýǵa qatysty óz oılaryn ortaǵa salyp, birqatar usynysyn aıtty.

– Birinshiden, Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaqtyń strategııalyq aıa­syn keńeıtip, ıntegrasııa ıdeıasyn ilgeriletý kerek. Elderimizdiń or­taq ǵylymı-óndiristik áleýetin oń­taı­ly iske asyrýdy qamtamasyz ete­tin ónerkásiptik kooperasııa ázirge ınte­gra­sııanyń ózegine aınalmady. Odaq alǵashqy bes jyldyqtaǵy qarqyn­dy damý satysynan keıin ilgeri­leý­diń kúrdeli ári baıaý kezeńine qadam basty. Biz Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq, Eýropalyq odaq, Shan­haı yntymaqtastyq uıymy jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi assosıasııasy arasynda jan-jaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyq or­natýy­myz kerek. Eýrazııalyq ekono­­mıkalyq keńistiktiń mánisi tuıyq­talýda emes, kerisinshe, ony jahandyq ózara is-qımyl úshin barynsha ashyq etýde, – dedi Elbasy.

Ekinshiden, Nursultan Nazarbaev «Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» bastamasy ınfraqurylym men logıstıkaǵa qa­tys­ty bóliginde Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq áleýetiniń jalǵasy retin­de qarastyrylýy tıis ekenin, bul bárimiz úshin utymdy bolatynyn málimdedi. Atalǵan bastamanyń eko­no­mıkalyq yqpaly orasan zor bolyp, birlestiktiń ishki jáne syrtqy maqsattaryna qol jetkizýge septigin tıgizedi.

Tuńǵysh Prezıdenttiń toqtalǵan úshinshi máselesi ımporttaýǵa qatysty boldy. Bul rette ınflıasııanyń biraz bó­ligi taýar ımportynan keletinin atap, ishki naryqty barynsha damytýǵa kúsh salý kerektigine basa nazar aýdardy. Sóıtip mashına jasaý óndirisinen bastap kúndelikti halyq tutynatyn taýar­larǵa deıin óndirip, ózimizdi to­lyq qamtamasyz etý qajettigin, tipti ishki aımaqtardyń arasyn jalǵaıtyn ushaq­­tardy da shyǵarý kerektigin aıtty.

– Sondaı-aq Odaqqa múshe memle­ket­­terdiń ishki óndirisin damytýǵa baǵyttalǵan «aqyldy ıntegrasııany» júzege asyrýdyń mańyzy zor. Saýda teketiresi jaǵdaıynda naryqtardy jaýlaý úshin jańa strategııa qajet. My­saly, AQSh pen Qytaıdyń bir-birine sanksııa engizýine baılanys­ty óndiris tizbeginde belgili bir tap­shy­lyq bolady. Osy tusta bosaǵan naryqty toltyrý úshin óz taýary­myz­dy nege usynbasqa? Biz bul jaǵ­daı­dy utymdy paıdalana alamyz. Osy jáne basqa da bastamalardy eskerip, 2025 jylǵa deıingi Jol karta­syn ázir­leýdi usynamyn. Bul oraıda eko­no­mıkalyq maqsattarǵa beriktik jáne mindetterdi tek ekonomıkalyq qa­jet­tilik turǵysynan júzege asyrý nıeti ınstıtýttarymyzdyń jumy­syn­­daǵy negizgi basymdyq bolýy tıis. Bar­shańyzǵa tolaǵaı tabys tileı­min, – dedi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti.

Osy oraıda, álemdik san qubylǵan geosaıası ahýalǵa qaraıtyn bolsaq, Eýropa, AQSh jáne Qytaıdyń ózi mundaı alyp kúshpen sanasatyny anyq. Saıyp kelgende, AQSh pen Qytaı arasyndaǵy «saýda soǵystary» men sanksııalyq teketirester Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa, sonyń ishinde muhıtqa shyǵar joly joq Qazaqstanǵa zor múmkindikter ashýy tıis. Tek osy múmkindikterdi tıimdi paıdalana bilý kerek. 

Elbasynan keıin bıyl Joǵary Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq keńeske tóraǵalyq etip otyrǵan Armenııa Premer-mı­nıstri Nıkol Pashınıan sóz alyp, eki mereıtoıdyń qarsańynda ótip jatqan bul basqosý erekshe mańyzǵa ıe ekenin, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ekonomıkasy úshin jańa múmkindikterge jol ashyp, josparly túrde damyp kele jatqanyn aıtty.

– Bizdiń Odaqtyń halyqaralyq árip­testeriniń qatary artyp, aıasy keńip jatyr. Jaqynda Qytaıǵa jasaǵan resmı saparymda EAEO-men yntymaqtas­tyq eń negizgi faktor retinde ataldy. Sıngapýrmen taýar aınalymy, qyzmet kórsetý jáne ınvestısııaǵa qatysty júr­gizilip jatqan kelissózder osy jyly aıaqtalady dep oılaımyn. Al­daǵy shilde aıynda Sıngapýrge ar­na­ıy baryp, osy baǵytty alǵa jyl­jytýǵa kúsh salamyn. Sondaı-aq qa­zir Iranmen erkin saýda aınalymyn júr­gizý týraly kelisim kúshine ený­de. Bu­ǵan qosa Vetnam, Mysyr, Ser­bııa jáne Úndistan elderimen qar­qyn­dy ke­lis­sózder júrgizilýde. Bul keli­s­­sóz­­derden naqty nátıje shy­ǵyp, biz­diń elderdiń ekonomıkasy jańa sa­ty­ǵa kóteriledi dep sene­min. Biz, Ar­me­nııa úkimeti Joǵary Eýra­zııa­lyq eko­nomıkalyq keńestiń tór­aǵa­sy retinde EAEO-ny odan ári damy­tý, ony odan saıyn tıimdi etý, halyq­aralyq árip­tes­terimiz úshin tartymdy ete túsý úshin jumys isteımiz. Biz­diń bú­gin­gi or­taq sheshimimiz Odaq kele­she­gi­ne oń ser­pin beredi, – dedi Nıkol Pashınıan.

Sonymen qatar Armenııa Res­pýb­lı­kasynyń Premer-mınıstri Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa mú­she memleketterdiń ekonomıkany il­geri­letý baǵytyndaǵy jumys­taryn ońtaı­landyrý úshin elektrondy qujattar almasýyn qamtamasyz etý kerektigin aıtyp, Sıfrly damý or­ta­lyǵyn qurý týraly sóz qozǵady. Sońynda jınalǵan alqaly topty 2019 jyldyń 1 qazanynda Erevanda ótetin Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń kezekti otyrysynda qýana qarsy alýǵa daıyn ekenin jetkizdi.

Al Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quryl­ǵanyna kóp ýaqyt bola qoı­masa da, múddeleri ortaq elderdiń eko­no­mıkasynyń ósimine jańa dem berip, óziniń tıimdiligi men derbestigin dálel­dep úlgergenin málimdedi.

– Osydan bes jyl buryn osy qala­da Qazaqstan, Belarýs jáne Re­seı elderi tarıhı qujatqa qol qoı­dy. Keıin bizge Armenııa men Qyrǵyz­stan qosyldy. Sońǵy jyldary bul mem­le­ket­terdiń ózara taýar aınalymy artyp keledi. Naqtyraq aıtsaq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elder taýar aınalymynyń kórsetkishi 2017 jyly 2016 jylmen salystyrǵanda 127 paıyzdy, 2018 jyly 2017 jylmen sa­lys­tyrǵanda 119 paıyzdy qurady, – dedi Belarýs Prezıdenti.

Odaq týraly Eýrazııa keńistiginde eko­nomıkalyq ıntegrasııanyń júıe­sin quraýshy retinde oń pikirler qalyp­tasqany jasyryn emes. Jyldan-jylǵa EAEO-nyń álemdik arenada abyroı-bedeli artyp keledi. Osy oraıda A.Lýkashenko: «Keıde jańalyqtardan biz­ben yntymaqtastyq ornatqysy kel­meı­tinder týraly da estip, bilip otyrmyz. Bul keıbir taraptardyń bizdiń or­taq jetistikterimizge qyzǵanyshpen qa­raı­tyndaryn, áriptestik baılanys ornatýǵa batyldary jetpeıtinin ań­ǵar­tady. Soǵan qaramastan EAEO qazirgi tańda birqatar memle­ket, aı­maq­tyq qaýymdastyq jáne halyq­ara­lyq qurylymdarmen dıalog júr­gizip jatyr», dedi.

Keńestiń keńeıtilgen otyry­sy­nyń kún tártibi EAEO jumysyn jandandyrý maqsatyndaǵy jańa baǵyttarmen tolyǵýda. Atap aıtsaq, ekonomıkanyń sıfrlyq transformasııasy, naqty sektordaǵy trans­shekaralyq baılanystardy jandandyrý jáne ınno­va­sııa­lyq-ınvestısııa­lyq jobalardy iske asyrý tetigin qurý. Osyǵan baılanysty Aleksandr Lýkashenko:

– Bul – bizdiń yntymaqtastyǵymyz­dyń barlyq mańyzdy jáne perspek­tı­va­lyq segmenti. Sonymen qatar osy kún­ge deıin jasalǵan kelisimderdiń sa­­paly oryndalýy basty baǵyt bolyp qalýy kerek. Biryńǵaı naryqty qa­­lyp­­tastyrý, kapıtal, taýar, qyzmet­ter­­diń erkin qozǵalysyn qamtamasyz etý jumystaryn udaıy nazarda ustaý qajet. Barlyq salada teń jaǵdaı jasap, ult­tyq deńgeıdegi proteksıonıstik she­shimderden bas tartýymyz kerek. Biz­diń árbirimiz, memleket basshysynan sarapshylarǵa deıin, jalpyǵa or­taq keńistik qalyptastyryp jat­qa­ny­myzdy tereń túsingenimiz mańyzdy, – dedi. 

Buǵan qosa Belarýs Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti óz sózinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń órisin odan ári keńeıtý isinde Joǵary Eýrazııalyq eko­nomıkalyq keńes­tiń Qurmetti tór­aǵasy Nursultan Nazarbaev mańyz­dy ról atqaraty­nyn atap ótti. Ol Qa­zaq­­stannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń Mem­­leket basshysy bolyp turǵan kezin­­de óte baıypty jumys istegenin, halyq­aralyq arenada baı tájirıbesi baryn tilge tıek etip, EAEO úshin áli de bereri mol ekenin aıtty.

О́z kezeginde sóz alǵan Qyrǵyz Res­pýb­lı­ka­synyń Prezıdenti Sooron­baı Jeenbekov eýrazııalyq ıntegra­sııa ıdeıasynyń sátti usynylǵanyn aıta kele, tarıhı umtylystarǵa toqtal­dy jáne Nursultan Nazarbaevtyń ıdeıa­lary júzege asqanyna erekshe qýanyshty ekenin jetkizdi. Sondaı-aq ol aldaǵy mindetterdiń biri retinde uıymnyń keden qurylymdarynyń sıfr­lanýy, Odaq elderiniń tek quqyq­taryn qamtamasyz etýshi ortaq júıe bolýy kerektigin aıtty.

Al Qazaqstan basshysy Qasym-Jomart Toqaev Eýrazııalyq ekonomı­ka­­lyq odaqtyń qysqa merzim ishinde ha­lyq­aralyq arenada mańyzdy ári tany­mal uıymǵa aınalǵanyn atap ótip, eýrazııalyq ıntegrasııa belgili bir qıyn­dyqtarǵa qaramastan jaqsy nátı­je berip otyrǵanyn kóldeneń tartty.

– О́tken jyly Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaqqa múshe memleketterdiń ishki jalpy óniminiń ósimi 2,5 paıyz boldy. Syrtqy saýda kólemi 19 pa­ıyzǵa, eksport 27 paıyzǵa artty. Odaq ishindegi ózara saýda-sattyq 9 paıyz­ǵa ulǵaıdy. Byltyr Qazaqstan ekono­mı­kasy 4 paıyzdan astam ósti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Qazaqstan Prezıdenti osy ósim qarqynyn qoldaý úshin ónerkásipte, energetıkada, halyqaralyq qyzmette jáne basqa da salalarda orta merzimdi damý perspektıvasynyń negizgi baǵyt­tary aıqyndalǵanyn aıtty.

– Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­tyń Keden kodeksi qabyldandy. Qyz­met kórsetý jáne jumys kúshi­niń or­taq nary­ǵy qurylýda. Ulttyq rettegish­ten jo­ǵa­ry kelisimder aıasyndaǵy ákim­shi­lik rásimder jetildirilýde. Álem­niń 40-tan astam eli Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaqpen saýda-ekono­mıkalyq yntymaqtastyqty damy­týǵa nıet bildirdi. Bizdiń birles­ken ju­my­symyz álemniń kóptegen elderi­niń qyzy­ǵý­shylyǵyn týǵyzatynyna já­ne ke­leshekte iri ári ekonomıkalyq qýat­ty Eýrazııa qurýǵa múmkindik bere­ti­ni­ne senimdimin, – dedi Qazaqstan basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy ýa­qytta ıntegrasııalyq birlestiktiń aldynda turǵan mańyzdy mindetterdi de atap ótti. Onyń pikirinshe, Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaqtyń ınfra­qu­ry­lymdyq megajobalaryn jáne sıfrly kún tártibin júzege asyrý kerek. «Astana» halyqaralyq qarjy or­t­a­lyǵynyń da áleýetin paıdalaný qajet. Sonymen qatar alda ortaq na­ryqty damytyp, ony úshinshi elder tarapynan bolatyn dempıngten, kon­t­rafaktilik taýarlardan jáne las báse­keden qorǵaý, tıimdi kedendik ákimshi­len­dirýdi qamtamasyz etý jumystary turǵanyn aıtty.

– Nursultan Ábishuly Nazarbaev jedel temir jol jáne «Eýrazııa» sý arnasyn salýdy usyndy. Bul jobalar eýrazııalyq ıntegrasııanyń sımvoly bolyp, elderimiz ekonomıkasynyń damýyna tyń serpin berip, Úlken Eýra­zııa­men baılanysty nyǵaıtar edi. Ná­tı­jesinde memleketterimiz Shyǵys – Batys – Shyǵys tranzıti úshin básekege qabiletti ári tartymdyraq bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sonymen qatar Memleket basshysy taýarlardyń jańa naryqqa shy­ǵýyn qamtamasyz etýge, saýdadaǵy jáne tran­­zıttegi kedergilerdi joıýǵa bir­le­sip kúsh baǵyttaý kerek ekenin aıtty.

Qazaqstan Prezıdenti sóziniń so­ńynda jıyn qorytyndysy tabys­ty yn­ty­maqtastyqtyń irgesin beki­tip, Eý­razııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elderdiń seriktestigin nyǵaıtatynyna senim bildirdi.

Budan soń sóz alǵan Reseı Prezı­denti Vladımır Pýtın birigýdiń táýel­­siz­dikti saqtap qala otyryp, bas­qa­lar­men baılanysty úzip almaýǵa múm­kindik beretinin erekshe atap ótti. 

– Bul ıdeıanyń avtory – Nursultan Ábishuly atalǵan salaǵa jan-táni­men berilip, qyrýar jumystar istedi, ony qa­lyp­tastyrý men biriktirýdegi ju­mys­tardy istep te jatyr. Endi saýda, qar­jy, áleýmettik salalar­da­ǵy qa­rym-qa­ty­nastarymyzdy odan ári jan­dan­dyra túsý kerek, – dedi V.Pýtın.

Reseı Prezıdenti buǵan deıingi suhbattarynyń birin­de: «Qazaqstan­nyń Tuńǵysh Pre­­zı­denti Nursultan Nazarbaev Más­­keý memlekettik ýnı­versıteti qabyr­­ǵasynda usynǵan teń quqyq­ty elderdi biriktirý ıdeıasynan ekono­mı­kalyq odaq dárejesine deıin jetken Eýrazııalyq ıntegr­a­sııa jobasy óz tıimdiligin tolyǵy­men dálel­dedi. EAEO-ǵa múshe elder saýda-eko­no­mıkalyq, ınvestısııalyq jáne gý­manıtarlyq baılanystaryn ny­ǵaı­typ keledi. EAEO aıasyndaǵy ın­te­gra­sııalyq prosester baýyrlas halyqtar ıgiligi úshin Reseı men Qazaq­stan arasyndaǵy qarym-qatynas pen strategııalyq seriktestikti jáne odaq­tastyqty nyǵaıtýǵa qosymsha septigin tıgizedi» dep, odaq jumysyn joǵary baǵalaǵan bolatyn.

Budan ári Moldova Prezıdenti Igor Dodon 2017 jyldap bastap Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qa­raı tartyla bastaǵandaryn aıtty. 

– Bizdiń memleketimiz baıqaýshy mártebesinde otyryp Moldova úki­metinen belsendi qoldaý kútemiz. Alaı­­da, ishki parlament saılaýyn ót­kizýge negizdelgen ishki saıası qıyn­shy­lyq­tarǵa baılanysty biz bul jıynǵa tek prezıdenttik komandalardyń kú­shi­men kelip otyrmyz. Osyǵan qara­mastan 2018 jyly Moldovanyń osy uıymǵa qatysýshylarmen saýda aı­na­lymy 10 esedeı  ósti. Bıyl al­ǵash­qy toqsanda 30 paıyzǵa joǵa­ry­lady. Bul – jaqsy kórsetkish, – dep atap ótti I.Dodon.

Al Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rah­mon Qazaqstan tarapyna dástúrge aı­nalǵan jyly qonaqjaılyq usta­nym­­daryna alǵys aıta kele, Nursul­tan Nazarbaevty Joǵary Eýrazııalyq eko­­nomıkalyq keńestiń Qurmetti tór­­aǵasy bolyp saılanýymen quttyqtady.

Jalpy, Joǵary Eýrazııalyq ekono­mıkalyq keńes otyrysynyń qory­tyndysy boıynsha mynadaı qujattar qabyldanyp, qol qoıyldy:

Joǵary keńestiń «Joǵary Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq keńestiń Qurmetti tóraǵasy týraly» sheshimi;

Joǵary keńestiń «Qytaı Halyq Res­pýb­lıkasy men Eýrazııalyq ekono­mıka­lyq odaqtyń kedendik shekaralary arqyly ótetin taýarlar men ha­lyq­aralyq júk tasymalynyń kólik quraldary jáne aqparat almasý jó­nindegi kelisimderge qol qoıý máse­leleri týraly» sheshimi;

Joǵary keńestiń «Bir jaǵy – Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq jáne oǵan múshe memleketter, ekinshi jaǵy – Serbııa Respýblıkasy arasyndaǵy er­kin saýda aımaǵy jónindegi kelisim­derge qol qoıý máseleleri týraly» sheshimi;

Joǵary keńestiń «Eýrazııa eko­no­mıkalyq odaqqa múshe memle­ket­terdiń 2019-2020 jyldarǵa arnal­ǵan negizgi makroekonomıkalyq saıasatynyń ne­gizgi baǵdarlary týraly» sheshimi;

Joǵary keńestiń «Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqtyń ónerkásiptik saıasaty jónindegi keńes týraly» sheshimi;

Joǵary keńestiń «Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaqtyń damýyna qosqan úlesi úshin» medalimen marapattaý týraly» sheshimi;

Joǵary keńestiń «2017-2018 jyl­dardaǵy múshe memleketterdiń saýda, kórsetetin qyzmetteri, mekemeler men jumystaryn retteý tártibimen qaras­tyrylǵan Erejeniń oryndalý monı­torınginiń nátıjeleri týraly» ókimi;

Joǵary keńestiń «Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq aıasyndaǵy kórse­ti­letin qyzmetterdiń jekelegen sektorlary boıynsha lıberalızasııalaý josparlaryn júzege asyrýdyń keıbir máseleleri týraly» ókimi;

Joǵary keńestiń «Tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń qyzmetin ret­teýdiń biryńǵaı qaǵıdattary men erejeleri týraly hattamanyń 20-tar­maǵy 5-tarmaqshasyna sáıkes aqparat usyný týraly» ókimi;

Joǵary keńestiń «Transshekaralyq naryqtardaǵy básekelestik ahýal jáne 2018 jylǵy básekelestiktiń jalpy tártibi buzylýynyń aldyn alý jóninde qabyldanǵan sharalar Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń jyldyq esebi týraly» ókimi;

Joǵary keńestiń «Joǵary Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq keńestiń kezekti otyrysyn ótkizý ýaqyty men orny týraly» ókimi;

2014 jyldyń 29 mamyryndaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattama;

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń bıýdjetteri arasynda kedendik baj salyǵynyń kiris somasyn bólý týraly hattama;

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qu­rý týraly kelisimge qol qoıy­lýy­nyń 5 jyl­dyǵyna oraı Joǵary Eýra­zııalyq ekonomıkalyq keńes múshe­leriniń birlesken málimdemesi;

2014 jyldyń 29 mamyryndaǵy Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq týraly kelisimge ózgerister engizý jónin­degi hattamalarǵa qol qoıý týraly;

2017 jyldyń 11 sáýirindegi Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaqtyń Keden­dik kodeksi jónindegi kelisimge óz­gerister engizý týraly hattama;

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń keden aýmaǵyna enetin taýarlardy baqylaý mehanızmderi týraly kelisim;

2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaq týraly shart­qa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qo­sy­lýyna baılanysty Qyrǵyz Res­pýb­lıka­synyń 2014 jylǵy 29 ma­myr­daǵy Eýra­z­ııalyq ekonomı­kalyq odaq týraly shartty, Eýra­zııa­lyq eko­nomıkalyq odaq­tyń quqy­ǵyna kiretin jekelegen halyqaralyq shart­tardy jáne Eýra­zııalyq ekono­mıka­lyq odaq organ­darynyń aktilerin qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly 2015 jylǵy 8 mamyrda qol qoıylǵan hattamaǵa ózgeris engizý hattamasy.

Sonymen shırek ǵasyr buryn aıtylǵan usynystyń naqty ómirde júzege asqanyna kúlli álemniń kózi jetti. Endi bul kúshke qaraı áldi-álsiz memleketter eriksiz tartylyp, saýda-sattyq jasaýǵa suranarlary haq. О́ıtkeni kári qurlyqtaǵy negiz­siz kıkiljińder, AQSh pen Qytaı arasyndaǵy bitispes saýda soǵystary jahandy ábden mezi qyldy. Onyń ústine Eýropalyq odaqtyń ishki ıntegrasııasynda qazir júrip jatqan Breksıtke qatysty ahýal da bul qury­­lymnyń damýynda toqyraý bar ekenin baıqatyp otyr. Osyndaı jaǵ­daıda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­tyń serpindi damýyna mol múmkin­dik­ter bar ekeni aıtpasa da túsinikti. Onyń birqataryn osy ıdeıanyń avtory ári is júzine asyrýshysy, Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy Nursultan Nazarbaev keshegi al­qa­ly basqosýda aıqyndap berdi. En­digi mindet osy keńeste aıtylǵan usynys­tar men qabyldanǵan qujattardy jú­ze­ge asyrý arqyly Odaq naryǵynyń aıasyn keńeıte berý bolmaq. 

Orynbek О́TEMURAT,

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»