Bolmasa eken kezekti bir qoıylym
Taǵy aýylǵa burdy úkimet moıynyn,
Halyqpenen bastap taǵy oıynyn.
Mıllıardtap qarjy jumsap bul iske,
Bolmasa eken kezekti bir qoıylym.
Memleket bólgen qarjy erteń kep,
Sener edim aýyl jatsa órkendep.
Basymyzdan ótken talaı kezeńder
Baǵdarlaryn elge jaıǵan kórkemdep.
Sóz aıtpas em ondaı joldan ótpesek,
Sheneýnikter aýyzymen ot kósep.
Aqıqatty jasyrmasa buqtyryp,
Aýyl, múmkin, azyp-tozyp ketpes ek.
«Keleshegi joq» dep úkim taǵylyp,
Kóp aýyldyń aty óshti jabylyp.
Mektepter de usaqtalyp barady,
Aýyldan kósh ketip jatyr aǵylyp.
– О́zge elderge bolamyz, – dep, – ónege,
Alaqaıladym, aıqaımen is óne me?
Dál búgingi aýyldardyń kelbeti
О́rkendeýden kóp uqsaıdy kónege.
Bútindeı-aq kóringenmen syrtynan,
Aýyldardyń keleshegi bir tuman.
Osy jerde sondaı aýyl bolǵan dep,
Ornyn sıpap tanımyz-aý jurtynan.
Qoıshybaı ShÁNIEV
Soltústik Qazaqstan oblysy
Teńin tabý qıyn
– Men ómirden ózim sııaqty adamdy tapqan kezde ǵana úılenem, – dep senimmen aıtqan Dúısen degen aǵaıyn jigitke Mergenbaıdyń jaýaby daıyn edi.
– Onda seniń úılenýiń qıyn bolar...
– Nege, aǵa?
– Áıelder arasynan sen sııaqty dańǵoılaý adam kezige qoıar ma eken, – depti Mekeń kúıinip.
Umytpaǵan ıt
Kezinde qatty ótinip, ólerdegi sózin aıtyp, biraz qarjy qaryz alǵan Asanǵa Mergenbaı sol qaryzyn eske salady.
– Umytqanym joq, Meke, reti kelmeı jatyr, – deıdi ol. – Túsken qarjy árnege jumsalyp ketedi. Umytqanym joq, berem ǵoı.
– Umytpaǵanyń durys. Alǵan ıtterdiń keıbireýi umytyp ketedi, – depti Mekeń.
Kimdi-kim tyńdaýy kerek
– Meniń ómirden túıgenim, eki aqyldy adamnyń birge ómir súrýi qıyn, – dedi Qadyr. – Bireýi aqymaqtaý bolǵany jón. Ekeýi de aqyldy bolsa, aqyl jarystyrady. Al eki túrli bolsa, aqymaqtaýy aqyldysyn tyńdaıdy.
– Sońǵy tujyrymyńa kúmánim bar, – depti sonda Mergenbaı qurdasyna. – Al sen nege Aıshany tyńdamaısyń?
Iti shyqqan ómir
– Áıelge senýge bolmaıdy, – deıdi Qosyn tosyn áńgime bastap. – Olar aldaıdy. Ony men óz ómirimnen bilem.
– О́mirińniń ıtin shyǵarǵan ekensiń-aý, aınalaıyn, – depti Mergenbaı. – Endi ony aıqaılap, jarııa etpeseń bolmaı ma?
Jeńistiń ıesi bar
– Menimen aıtysyp, osy kúnge deıin eshkim jeńgen emes, – dep Sáýirbaı maqtandy.
– Kimmen aıtysyp júrgenińdi kim bilgen, al aqymaq pen aqyldy aıtysqanda aqymaqtyń jeńetini zańdylyq, – depti Mergenbaı.
Oryndy aıtylǵanǵa ókpeleme
– Qorabaı bastyq maǵan jurttyń kózinshe topas, nadansyń dedi. Soǵan men ashýlanýym kerek pe, Máke? – dedi Tabyl deıtin aýyldasy.
– Ashýlanbaýyń kerek-aý, – depti Mergenbaı. – Myna sózińe qaraǵanda ol oryndy aıtqan-aý, shamasy.
-Shyndyqty aıtý qıyn
– Meke, siz barlyq ýaqytta da shyndyqty aıtyp kelesiz be? – deıdi Beısen aýyldasy. Birtúrli sózinen kekesin ańǵarylǵandaı ma, qalaı?
– Joq, – dedi Mekeń.
– Nege? Al ózińizshe shyndyqty aıtatyn adam sııaqty kórinesiz.
– Ol jalǵan kórinis. Shyndyqty aıtam dep bir ıttermen tájikelesip jatqym joq. Mysal úshin, eı, Beısen, sen nege bireýge tıiskiń keledi de júredi, daýkestigińdi qoısańshy, shamańa da qara desem, seniń jaýyń men bolmaımyn ba? – dedi Mergenbaı. – Al sen menen shyndyqty suraısyń! Aıta almaımyn, shyraǵym. Itterden qorqam.
Saqal da erkektiń belgisi
– Keshe dárigerge barsam – ishpe, temeki tartpa, tipti orynsyz kóp sandalma, ıaǵnı erkindeý júriske jolama degendi aıtady. Oý, sonda men erkek emespin be?! – dep órekpidi Sádý.
– Endi anyq erkektigińdi basqalar bilsin deseń, araq iship, temeki tartyp aqymaq bolmaı-aq, anaý Kádirbek sııaqty salafıtterge uqsap, saqal qoıýyńa da bolady ǵoı, – depti Mergenbaı.
Mamadııar JAQYP,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Qojanasyrdyń balasy qudyqqa túsip ketipti.
– Balam, eshqaıda ketip qalma, – dep aıǵaılapty Qojanasyr, – men júgirip baryp arqan ákelip, seni shyǵaryp alamyn.
* * *
Qojanasyr ulyn kámeletke tolmaı jatyp úılendirmekshi bolady. Biraq bir jaqyn dosy:
– Balań óskenshe kúte turmaısyń ba, aqyl kirsin. Sosyn úılendiresiń, – deıdi.
– Sen qatty qatelesip tursyń, – depti sonda Qojanasyr, – eger ol erjetip aqyl kiretin bolsa, onda ol mundaı aýyr beınetke jegilýge eshqashan kelispes edi.
* * *
Moldanyń shóp basyn syndyrmaıtyn jalqaý qyzy bolypty. Ol úı sharýasyna eshqashan qol tıgizbeıdi eken. Molda birde áıeline:
– Qatyn, men sypyrǵyshty alyp úıdi sypyra bastaıyn, al sen kelip menen sypyrǵyshty almaq bol da: «Uıat emes pe! Biz turǵanda sen nege sypyrasyń?» – degeısiń. Men sypyrǵyshty bermeı qoıaıyn, seniń onsyz da jumysyń kóp, sharshap ta júrsiń deıin. Bálkim, qyzymyzdy osylaısha bir uıaltyp kórelik, sosyn ol úı sharýasyna aralasatyn bolar, – deıdi.
Bular osylaı isteıdi. Áıeli sypyrǵyshty Moldadan almaq bolady, bul bermeı qoıady. Aqyry qyz ornynan turypty da, qabaǵyn shytyp:
– Shý shyǵaryp, janjal jasaıtyn eshteńe joq. Kezek-kezek nege sypyrmaısyńdar: búgin – ol, erteń – sen, – degen eken.
* * *
Qojanasyrdyń qyzy eńirep jylap kelip kúıeýi ábden sabaǵanyn aıtyp, ákesine shaǵym jasaıdy. Qojanasyr da kóp oılanyp jatpastan, bir taıaqty ala salyp qyzyn biraz shyqpyrtypty da:
– Bar, kúıeýińe aıta bar, ol meniń qyzymdy sabaǵan bolsa, men onyń áıelin sabap aqymdy qaıtardym, – degen eken.
* * *
Qojanasyr ápendige bireý júgirip kelip:
– Sorladyq, ápendi, sizdiń eneńiz ózen jaǵasynda kir jýyp otyrǵan jerinen sýǵa qulap ketti. Áli osy ýaqytqa deıin ony tapqan joq, – deıdi.
Ápendi ózenge júgirip kelip, enesi sýǵa ketken jerden joǵarǵy jaqty izdeı bastaıdy.
– Siz ne istep júrsiz, ápendi? – dep suraıdy jınalyp qalǵan jurtshylyq.
– Eneńizdi tómenge qaraı alyp ketti ǵoı!
– E, sender meniń enemdi bilmeısińder! Ol óte qyrsyq, jurttyń istegen tirligin kerisinshe isteıdi. Ol sý astynda da tómenge qaraı emes, joǵary qaraı júzgen bolýy kerek, – depti ápendi.
Alty at áreń tartady
Jolaýshylap kele jatqan aqyn Sýmarokovqa kúımesine alty at jekken tanys alpaýyt ushyrasa qalyp:
– Aqyndyq pen nadandyqtyń aıyrmasy bar ma? – dep daýryǵa suraq qoıypty.
– Bar, – deıdi Sýmarokov oılanbastan.
– E, ıá, qandaı?
– Aqyndy bir-aq at alyp júre beredi, al nadandy alty at áreń tartady.
Eń baıyrǵy kásip
Advokat Lohvıskıı men hırýrg-professor Bellıarmınov: «Zań ǵylymy buryn shyqqan ba, medısına ǵylymy buryn shyqqan ba?» desip sóz talastyrypty.
– Bizdiń kásip eń baıyrǵy kásip dep bilem, ol Bıblııa jazylǵan kezde shyqqan. Bıblııada «eń áýelgi qylmysty is Kaınnyń Aveldi óltirýi» delingen ǵoı, – deıdi advokat.
– Sózińniń jany bar, biraq medısına ǵylymynan erte shyqqan eshteńe joq, oǵan Adam atanyń qabyrǵasynan Haýa ana jasalǵany tolyq dálel, – depti hırýrg.
***
Áıel kólikke miner kezde erkek esigin ózi ashyp otyrǵyzsa, onda áıel men kóliktiń ekeýiniń biri jańa bolǵany.
***
Mahabbat degenimiz – ádette aldymen qııal-ǵajaıyp, keıinnen otbasylyq, sodan keıin baryp detektıvti, artynsha áskerı, aqyrynda – tarıhı roman.
***
Mamandardyń anyqtaýy boıynsha – arystandardyń ıesinen góri ıt asyraıtyndar uzaq ómir súredi eken...
***
Baı – kúndiz órtten, túnde urydan qorqady.
***
Jylandy jylan shaqpaıdy.
***
Bizdiń zamanda jaqsy tólenetin eńbekaqy maımyldy adamǵa aınaldyryp jiberetin kórinedi.