Janat Satypaldyulyna tórt túliktiń qaısysy bolsyn tańsyq emes. Kózin ashqaly kórip kele jatqan tirshiligi. Áýeli kóńili qoı baǵýǵa aýǵan. Arydaǵy mal jaıyn jaqsy biletin atalardyń «mal ósirseń qoı ósir, paıdasy onyń kól-kósir» dep ósıet etýi tegin emes qoı. Bul óńir naǵyz myńǵyrtyp mal baǵatyn jer. Sonaý kóz ushynan munartyp kórinetin Maqpal taýynan beri qulaıtyn qaıyń shoqtarynyń arasyndaǵy atshaptyrym alqaptar kók shalǵynǵa tunyp tur. Naǵyz «jetek shanshysań, arba ósedi» deıtin-aq jer. Aýyl mańyndaǵy qyratqa ejelden egin egilgen emes. Qumdy, tastaq jer bolsa da qunarly.
Enshisine tıgen azyn-aýlaq qoıdy óz tólinen ósirdi. Basyn eki júzge jetkizdi. Sóıtip júrip bir oıdyń kelgeni. Jergilikti qoı tuqymy bala kezinde kórgenindeı emes, azyp barady. Tuqymyn jańartyp, jaqsartpaı bolmaıdy. Osy bir oıǵa bekingen soń otarǵa gıssar tuqymdy qoshqar qosqan. Sodan mal sapasy jaqsaryp júre berdi. Máselen, aqpanda týǵan qozylar maýsym aıyna deıin aınaldyrǵan úsh-tórt aıdyń ishinde marqaıyp ósip, táp-táýir qoń jınap qalady. Toqty keziniń ózinde 25-30 keli taza et beredi. Et ótkizýde eshqandaı qıyndyq joq. Irgedegi Makınsk qalasyna shaýyp baryp, eki-úsh qoıdan ótkizip keledi. Sóıtip júrip, qońyr kúzge deıin toqtylaryn satyp úlgeredi. Ondaǵy oıy qysta jemshópti únemdeý. Al toqtysy qozydaı ǵana bolatyn jergilikti tuqymnan munsha et ala almas edińiz.
– Jemshópti ózimiz daıyndap alamyz, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy Janat Satypaldyuly. Jońyshqany tólge, qýraı aralas bedeni iri malǵa bólek-bólek úıip qoıamyz. Negizi qoı malyn semirtý qıyn. Ásirese qysta baılasań, shyǵyny shash-etekten. Sondyqtan ázirge jaz ortasyna deıin satyp úlgergen durys pa deımin. Memleket qazir úlken qamqorlyq kórsetip otyr. Erinbegen adamǵa eńbek etý úshin barlyq jaǵdaı týdyrylǵan. Byltyr 6 paıyz ósimmen eki jarym mıllıon teńge nesıe alyp, jeti bas bıe satyp aldym. Alǵashqy jyly nesıeni óteýge «kanıkýl» beriledi. Bul mal baqqan adam úshin óte qolaıly. Birer jyldyń ishinde tóliń ósip-jetilse, nesıeden túgel qutylýǵa múmkindik bar. Bıyl bıe baıladyq, onyń da táp-táýir tabysy bar.
Sharýa qojalyǵynda qoı men jylqyǵa qosa, qara mal da bar eken. Memlekettiń qoldaýymen, óz eńbegimen tyrbanyp tirshilik etip, ájeptáýir mal basyn qurap otyr. Tolǵaýy toqsan tirshilik jaıly syr sabaqtap otyryp, Janat Satypaldyulynyń qolóner sheberi ekenin bildik. Er-toqym, astaý, kúbi shabady eken. Negizi qolyna táýir aǵash tıse, qajetti buıymnyń kez kelgenin isteı alady. Qazir aýyldyq jerde osy turmystyq buıymdardyń qasqaldaqtyń qanyndaı tapshy bolyp ketkeni belgili. Bul buıymdarǵa qosa, baǵzy zamannyń zergerleri tárizdi kúmisten bilezik, júzik soǵady. Shoq juldyzdaı shaǵyn aýyldaǵy on saýsaǵynan óner tamǵan sheber jigitti saýaldyń astyna aldyq.
– Atadan juqqan qasıet, naǵashylarymda da bolsa kerek, – deıdi sheberdiń ózi. Alǵash er-toqymnan bastadym. Bes bólikten turatyn qurama er shaptym. Negizi suranysqa qaraı jumys isteımin. Alýshy adam qandaı túrin qajet etse, dál sondaı qylyp shaýyp bere alamyn.
Maıdan qyl sýyrǵandaı etip sheberlik syryn suraǵanbyz. Istiń adamy sózge sarań bolady ǵoı. Tabıǵaty tamyljyǵan Sáýle aýylynyń mańy ıt tumsyǵy ótpeıtin orman. Sheberge kerek aǵash sol ormannan tabylady. Árıne baqylaýsyz emes, sheber ózine qajettisin jazdyryp, aqshasyn tólep alady eken. Onda da tańdap, tolǵaý kerek. Máselen, sýly jerdiń aǵashy tez jarylyp ketpek. Qysta aǵash toqtaǵan kezde daıyndaǵan lázim. Qaıyń aǵashy ǵana jaramdy, onda da butaqsyz, atqan oqtaı túzý, saý qaıyń. Al, zergerlikti keıin qolǵa alsa kerek.
– Aýylǵa Makınskiden Talǵat esimdi bir sheber keldi. Baǵzy zamandaǵy ájelerimizden qalǵan kúmis qaptyrmalardan jıegine órnek salyp, áp-ádemi júzik soqty. Álgi sheberdiń qasynda bir kún otyryp kórdim. Sosyn ózim de kúmis júzik, bilezik soǵa bastadym, – deıdi Janat Satypaldyuly.
Bir kórgennen bar qyr-syryn boıyna quıyp alýyna qaraǵanda, tabıǵı beıimniń bitimi-aý degen oı keldi bizge. Sút pisirimdeı ýaqyt suhbat qurǵan soń qaıta-qaıta saǵatyna qaraǵyshtaı berdi. Asyǵys-aý dep oıladyq biz de. Sharýasynan qaldyrýǵa batpadyq. Qaıyr-hosh aıtysqanda keshirim suraǵan.
– Kez kelgen is qoldan keledi, –dedi ol, – bizde joǵy ýaqyt qana.
Al biz aýyldaǵy ómirdi mımyrt tirlik deımiz ǵoı.
Birjan sal aýdany,
Aqmola oblysy