Tuıyq joldyń daýy tuıyqqa tireldi

Tuıyq joldyń daýy tuıyqqa tireldi

Beısenbi, 6 maýsym 2013 2:19

Sonaý 1982 jyly «tur­ǵyn­dar­dy otynmen qamtamasyz etý maqsatymen» Shymkent ob­lystyq halyq depýtattary atqa­rý komıtetiniń sheshimimen Oń­tústik Qazaqstan oblysy, Saıram aýdany, Tassaı aýylynyń shy­ǵys jaǵynan, Lenın kolho­zy­nyń paılyq jerinen, kolhoz­shy­lardyń ruqsatymen arnaıy jer bólinip, oblystyq «Shym­kentotynbazasy» ashylady. Bul – shahardan shamamen 8 shaqyrym jer. Baza 1984-1985 jyldary kel­gen kómirdi qabyldap ala­tyn bolý úshin óz kúshimen, sha­rýa­shylyq ádispen,

Beısenbi, 6 maýsym 2013 2:19

Sonaý 1982 jyly «tur­ǵyn­dar­dy otynmen qamtamasyz etý maqsatymen» Shymkent ob­lystyq halyq depýtattary atqa­rý komıtetiniń sheshimimen Oń­tústik Qazaqstan oblysy, Saıram aýdany, Tassaı aýylynyń shy­ǵys jaǵynan, Lenın kolho­zy­nyń paılyq jerinen, kolhoz­shy­lardyń ruqsatymen arnaıy jer bólinip, oblystyq «Shym­kentotynbazasy» ashylady. Bul – shahardan shamamen 8 shaqyrym jer. Baza 1984-1985 jyldary kel­gen kómirdi qabyldap ala­tyn bolý úshin óz kúshimen, sha­rýa­shylyq ádispen, Shymkent – Alma­ty magıstraldy temir jo­ly­nan tartyp, otyn (kómir) baza­ǵa deıin 2350 m tuıyq temir jol (oryssha qujattarda ol «týpıko­vyı podezdnoı pýt» dep atal­ǵan) salady. Tuıyq jol otyn baza­synyń balansynda bolady. Qazaq temir jolynyń Shymkent bólimshesi 1987 jyly álgi tu­ıyq te­mir joldan shyǵaryp, ózde­ri­­­­niń transfor­matoryna deıin, uzyn­dyǵy 700 m ǵana «soqyrishek» jol qosady.

2010 jyly kómir baǵasy qatty kóterilip, onyń ár tonnasy 10 myń teńgege shyǵyp ketedi. Buǵan qınalyp, aryz-shaǵym jazǵan halyqtyń muń-zaryna oblystyq ákimdik qulaq asyp, ákimniń birinshi orynbasary B.Ospanov myrza Qaraǵandy oblysyndaǵy kómir óndirýshilermen kelisimge keledi. Sóıtip, oblysta sol jaqtyń kómirin halyqqa jetkizip beretin, óndirýshiniń baǵasyna tek shyǵynyn ǵana qosatyn, paıda tabý úshin ústeme baǵa qospaıtyn mekeme izdestire bastaıdy. Ob­lys basshylary kómirdiń ton­nasy 6000 teńgeden aspasyn degen talap qoıady. Árıne, birinshi úmitker oblystyq otyn bazasyn jekeshelendirý negizinde qurylǵan, qaıyrymdylyqqa daıyn turatyndyǵymen burynnan tanymal «Shymkentotyn» kompanııasy qolyn sozady. Tek osy kezde ol oılamaǵan jerden óz mekemelerine qarasty tu­ıyq joldyń 602 metr bóligin Qazaq temir jolynyń Shymkent bólimshesi óz balansyna alyp alǵanyn jáne bul temir joldy 1987-1990 jyldary saldyq degenin estıdi. Estıdi de tańǵalady. Sonda QTJ UK AQ úsh jyl boıy daıyn joldy buzyp, qaıta salýmen aınalysqany ma? Múmkin, sol úsh jyl boıy otyn baza qabyldap alǵan 7500 vagon 602 m jerdi qanat bitip, ári-beri ushyp ótken de shyǵar?..

Bul joldy ıa otyn bazasy, ıa kompanııa eshkimge ótkizgen emes, eshkim qabyldap alǵan da emes. Bir zatty, múlikti ekinshi qojaıyn ıelenýi úshin «О́tkizý-qabyldaý akti» degen qujat bolatynyn, oǵan eki jaq ta qol qoıatynyn, sol aktide qandaı múlik, qandaı mólsherde, sany, kólemi, jyly men aıy-kúni de kórsetilip baryp rásimdeletinin, sonda ǵana ol zańdy múlik bolyp sanalatynyn búgingi naryq zamanynda birinshi kýrstyń zańger-stýdenti de biledi. Mundaı qujat temirjolshylarda atymen joq bolyp shyǵady. Qaıdan bolsyn, «joqtan bar bolmaıdy» degen materııanyń zańy ǵoı ol.

Mine, endi osyndaı «qos­qo­­jaıyndyqtan» quty­­lý úshin tu­ıyq temir jol­dyń shynaıy ıesi bolyp sanalatyn «Sary-Arqa» kompanııasynyń quramyndaǵy «Dala» JShS aryz berip, ol aýda­naralyq mamandandyrylǵan eko­nomıkalyq sotta qaraldy. Sot daýly temir joldy arna­ıy baryp, óz kózimen zerttep, kó­redi. Sóıtip, sot qazysy (sýdıa) L.Turǵaraeva ádil sheshimin shyǵarady.

Biraq, nege ekeni belgisiz, ataly sózge «temir jol» toqtamaıdy. Qaıtadan apellıasııalyq aryz berip, ony qaıtadan ózderi qaıta­ryp alady. Sóıtip júrgende, apel­lıasııa beretin merzim bitip qalady-daǵy, olar endi birinshi satydaǵy sotqa «jańadan ashyl­ǵan mán-jaıǵa baılanysty» dep taǵy aryz beredi. Ony qaraǵan sot qazysy L.Turǵaraeva «bul aıtyp otyrǵandaryńyz «jańadan ashylǵan mán-jaı» degen sanatqa kirmeıdi» dep uıǵarym shyǵarady.

Typyrlaǵan temir jol bó­limshesi ne isteıdi? Ol endi L.Tur­ǵaraevanyń demalys­ta júr­gen kezin paıdalanyp bi­rinshi satydaǵy sotqa «jańadan ashylǵan mán-jaıǵa baılanys­ty» dep taǵy aryz beredi. Aryz basqa qazyǵa – Derbisovaǵa tú­sedi. Biraq, bul qazy da «aıtyp otyrǵandaryńyz «jańadan ashylǵan mán-jaıǵa» degen sanatqa kirmeıdi» dep uıǵarym shyǵarady.

«Artqa sheginer jer joq» dep eseptegen temir jol Derbisova­nyń uıǵarymyna apellıasııalyq aryz túsiredi. Apellıasııalyq alqa Derbisovanyń «jańadan ashylǵan mán-jaı» joq dep, isti óz qaraýyna almaǵany zańsyz dep taýyp, qaıtadan birinshi satydaǵy sotqa jiberedi.

Mine, osy jerge kelgende dúnıe sıqyrshynyń qo­lyn­da­ǵydaı teris aınala bastaıdy. Aýdanaralyq ekonomıkalyq sot qazysy Adamov bul joly «temir-joldyń» paıdasyna sheshim shyǵarady. Sondaǵy dáleli – daý­ly tuıyq jol strategııalyq jol bolyp sanalady-mys. «Podezd­­nyı pýt» qalaısha sottyń qalaýymen «strategııalyq jol» bolyp shyǵa kelýi múmkin? QR Azamattyq Kodeksiniń tıisti baptaryn qarasańyz, onda aq qaǵazǵa qara sııamen «tuıyq jol strategııalyq nysanǵa jatpaıdy» dep jazylyp qoıylǵan. Qy­zyq-aý ózi, o basta túıe bolyp jara­tylǵan jol endi bıege aınalyp ketkeni me sonda?

«Dala» JShS bul sheshimge qarsy kassasııalyq shaǵym berdi. Ony qaraǵan sot qazysy Serálıev talapker jaqtyń dáıekterine eshqandaı quqyqtyq baǵa bermesten – berýge tıis bolsa da – istiń basqa jaǵynan kelip, «sottyń is-qaǵazdy júrgi­zý tártibi buzylǵan» dep, isti taǵy da, ekinshi ret birinshi saty­daǵy sotqa jiberilsin degen sheshimge keledi. Shynynda da, L.Turǵaraeva budan eki jyl buryn qazaq tilinde sheshim shy­ǵarǵan eken. Keıin «jańadan málim bolǵan jaǵdaılarǵa baılanysty» degen ýájben qarsy jaq shaǵym bergende ol oryssha jazylǵan-daǵy, alǵashqy she­shim­degi qoldanylǵan til qazaq tili ekenin esinen shyǵaryp alǵan L.Turǵaraeva da uıǵarymdy baıqamaı oryssha berip jibergen. Ári qaraı barlyq is «orys tili» degen dańǵyl jolmen júrip kete bergen.

Isti dop sııaqty birinshi sa­tydaǵy sotqa qansha ret laqty­ra berýge bolady? «Dala» JShS taǵy da shaǵym túsirýge máj­búr. Ol shaǵymdy qaraǵan aýdan­aralyq mamandandyrylǵan eko­nomıkalyq sot tóraǵasy Ǵ.Bek­taevtyń ózi. Bektaev myrza: «Bul jol eshkimge berilmegen, eshqashan ıesizdendirilmegen, quqyq berýshi qujattardy eshkim daýlamaǵan jáne eshkim onyń kúshin joımaǵan, sol sebepti bul joldy ıelený quqyǵy tek qana «Dala» JShS-ine tıesili» (osy jerde jáne ári qaraı aýdarǵan, dáliregi óńsheń qazaq qana qatysqan sot májilisiniń oryssha jazylǵan qujatyn aýdarýǵa májbúr bolǵan biz – О́.A.) dep dup-durys kele jatady da, kilt burylady: «Dala» JShS bul kórsetilgen quqyq berýshi qujattary ózinde bolǵandyqtan, ózge de, s.i. «QTJ» «UQ» AQ sekildi tarmaqty paıdalanýshylarmen birge temir joldy paıdalanyp otyr. «Dala» JShS bul aktiler kúshi barynda óziniń múlkin óziniń qalaýynsha ıelene jáne paıdalana berýine bolady.

Talapker jaýapker №9 te­mirjoldy óz balansyna qabyldap aldy deıdi. Bul jaǵdaı «Dala» JShS-ine joǵaryda atalǵan temirjoldy ıelenýine, paıdalanýyna jáne qojalyq jasaýyna kedergi keltirmeıdi. Onyń ústine jaýapker óz áreketimen talapkerdiń bul quqyqtaryn naqty buzyp otyrǵan joq.

…Mundaı jaǵdaıda talap­ker­diń tek qana «jaýapker óz balansyna temir joldy qabyldap aldy» degen negizde bótenniń ıeliginen múlikti aıyrý nemese talap etý degen talaby durys emes, múldem negizsiz jáne sol sebepti qanaǵattandyrýǵa jatpaıdy».

Tóraǵa daýdy bylaısha sheshedi:

«Dala» JShS-iniń «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompa­nııasy AQ-qa bótenniń zańsyz ıelenýindegi múlikti aıyrý týraly talaby tolyǵymen qana­ǵat­tandyrylmasyn».

Muny endi ıýrısprýden­sııa­daǵy jańalyq demeske amal joq. Osy betpen kete bersek erteń bireý sizdiń kóligińizdi tapa-tal túste minip ketse de, aqshańyzdy alyp ketse de sot: «Ne jetpeıdi sizge? Sizdiń basqa kóligińiz de, basqa aqshańyz da az emes eken ǵoı. Odan da myna kisiler zańsyz bolsa da paıdalana bersin, sizge eshqandaı «kedergi keltirip» nemese «quqyǵyńyzdy naqty buzyp otyrǵan joq» qoı. «Talabyńyz durys emes, múldem negizsiz jáne sol sebepti qanaǵattandyrýǵa jatpaıdy» dese de tań qalmaýǵa tıissiz…

Elbasymyz «tek ádil sheshim shyǵarsyn» dep sottardyń barlyq jaǵdaıyn jasap qoıdy. Ár qazyny asqan joǵary senimdilik bildirip, ózi taǵaıyndaıdy. Sot bolsa bir isti eki jyldan astam ýaqyt sozyp keledi. Bul qalaı?

Sot – sońǵy ınstansııa. Qa­zylarǵa qazylyq jasaıtyn organ esh jerde joq. Tórtinshi bılik atanǵanymen aqparat quraldary bılik aıta almaıdy, tek máseleni qoǵamnyń talqysyna shyǵara alady. Sheshimin aıtatyn joǵa­rydaǵylar bolǵanymen, istiń mán-jaıymen tómendegiler tanys bolǵany qajet. Batysty ustap otyrǵan demokratııa – osy.

Al, ázirge… kelesi sot otyrystaryna daıyndala bergennen abzaly joq.

О́mirzaq AQJIGIT.

Ońtústik Qazaqstan oblysy.