Áleýmettik jeli azamattyq qoǵamnyń jańa ınstıtýty ma?

Qazaq «ıt joqta, shoshqa úre­di» deıdi. Ádette keıbireýler óz mindetin atqarmaı, onyń isin laıyq­syz kisiler istep júrgende aıtylady. 2000 jyldardyń ortasynan bastap sol partııa, medıa, kásipodaqtar baqylaýdyń qamytyn kıgen soń negizgi min­detterin atqarýdan qaldy. Al kó­ki­reginde jany bar adamnyń óz pikirin, ustanymyn bildirýge degen qajettiligi esh azaıa qoımas. Sol 2000 jyldardyń ortasy­nan beri Qazaqstan qoǵamynda bul qajettilik órshimese, azaıǵan joq.

2010 jyldardan beri qazaq­standyqtar túrli áleýmettik jelilerge tirkele bastady. Feıs­­býk, Instagram, Týıtter, Tele­­gram jáne basqalary. O bas­ta jeli paıdalanýshylary onda óz kózqarasyn jazyp, fotosýretin jarııalaýmen shekteletin. Tipti ýaqyt óte kele ár jeliniń «óz juldyzdary» da ózgelerden oq boıy ozyp shyǵa bastady. Feısbýk Qazaqstan qoǵa­myn­da jyldam saıasılanǵan aqparat almasý alańyna aınal­dy. Onyń sebebi nede? Sebebi joǵarydaı aıtylǵan «adamnyń óz pikirin, ustanymyn bildirýge degen qajet­tiligi» edi. Iаǵnı, azamat­tar telearna, saıt, jýrnaldarda jetkize almaǵan oılaryn Feısbýkte jazyp, óz qatarlastaryn, qoldaýshylaryn tapty. Oǵan qosa, áleýmettik jeli arqyly oqyrmanmen keri baılanys ornatýǵa keremet múmkindik bar. Sol sebepti Feısbýk saıasılana bastaǵan soń onda pikir qalyptastyrýshylardyń basym bóligi Aıdos Sarym, Dosym Satpaev, Oljas Qudaıbergenov sekildi saıasattanýshylar men ekonomıster edi.

Qazaqta «jeme-jem» degen jaqsy sóz bar. Syn saǵatynda, sol jeme-jemde áleýmettik jeli bir-birin tanymaıtyn talaı jannyń basyn ortaq maqsatqa biriktirdi. Birshama ortaq jobalardy júzege asyrdy. Jabylyp jatqan qylmystardy qaıta qa­raýǵa túrtki boldy. Bir ǵana mysal. Byltyr Saryaǵashta zorlandy degen 7 jasar balanyń quqyǵyn qorǵap, ony anasynyń qo­lyna jetkizýde qoǵam bel­sendileri (Arýjan Saın, Aıdyn Rahymbaev, Baqytjan Bazarbek, advokattar) dál sol Feısbýk arqy­ly uıysa ketti.

Nemese byltyr Aqtóbege baratyn jolda poıyzda zorlanǵan qyzdyń isin sotqa deıin jetkizýge «NeMolchı.KZ» qozǵalysynyń jetekshisi Dına Smaılovanyń Feısbýktegi jazbasy yqpal etti. Alaıda qorǵansyz qyzdy qorlaǵan qos jolserikke 2 jyl 6 aı bas bostandyǵynan aıyrý úkimin bergen sýdıanyń áre­keti de sol jelide qatty synǵa ushy­rady. Endi elimizdiń Bas kólik prokýrory bul úkim qaıta qara­latynyn Feısbýkte habarlady.

Áleýmettik jeli – jyldamdyq, baılanys, qoldaýshylar degen uǵymdarmen tikeleı baılanysty. Sondyqtan qazir resmı qyzmettegi basshylardyń basym bóligi jelilerdiń túr-túrinde belsendi bolýǵa, atqarǵan isin birden halyqqa jarııalaýǵa asyǵady. Ol úshin arnaıy smm-top ustaıtyndar, bloger jaldaıtyndar jetkilikti. Sebebi jeli paılanýshylarynyń nazary, qoldaýy úshin de kúres bastalǵandaı.

Jalpy áleýmettik jelilerdiń kúshin Prezıdent Ákimshiligi de baqylap otyratyny belgili. Sebebi jaqynda qurylǵan Ult­tyq qoǵamdyq senim keńesiniń quramyna qarasaq, múshelerdi irikteý krıterııiniń biri – Feıs­býktegi belsendilik bolǵan syńaıly.

Halyqaralyq statıstıkalyq saıt­tardy paraqtasaq (napoleoncat.com), qazir tek Feıs­býkty 1,6 mln qazaqstandyq qol­dana­dy eken. Onyń basym bóligi 25-44 jas aralyǵyndaǵy azamattar. Iаǵnı, ekonomıkalyq belsendi top. Sondyqtan osyndaı qalyń jurttyń pikirin eskermeý múmkin emes. Olar kez kelgen ýaqytta sol jeli arqyly túrli maqsattarǵa uıysyp, uıymdasyp kete alady. Endeshe áleýmettik jelini azamattyq qoǵamnyń jańa ıns­tıtýty dep ataýǵa tolyq negiz bar.