Beısenbi, 7 naýryz 2013 7:23
Álemdegi eń úlken, eń yqpaldy jáne eń bedeldi uıym – Birikken Ulttar Uıymynyń Qazaqstanda ókildigi ashylǵanyna jaqynda 20 jyl toldy. Osyǵan oraı, biz BUU-nyń Qazaqstandaǵy rezıdent-úılestirýshisi ári Damý baǵdarlamasynyń turaqty ókili Týll STIVENGE jolyǵyp, áńgimelesken edik.
Beısenbi, 7 naýryz 2013 7:23
Álemdegi eń úlken, eń yqpaldy jáne eń bedeldi uıym – Birikken Ulttar Uıymynyń Qazaqstanda ókildigi ashylǵanyna jaqynda 20 jyl toldy. Osyǵan oraı, biz BUU-nyń Qazaqstandaǵy rezıdent-úılestirýshisi ári Damý baǵdarlamasynyń turaqty ókili Týll STIVENGE jolyǵyp, áńgimelesken edik.
– Qurmetti Stıven myrza, aldymen sizge, suhbat berýge keliskenińiz úshin, «Egemen Qazaqstannyń» 200 myńnan artyq oqyrmandarynyń atynan rızashylyǵymyzdy bildirýge ruqsat etińiz. Áńgimemizdi BUU-nyń Qazaqstandaǵy is-áreketterin sholýdan bastasaq. Búgin Qazaqstandaǵy BUU ókildiginde qansha adam qyzmet etedi, elimizdiń qandaı qalalarynda BUU ókildikteri ashylǵan?– Birikken Ulttar Uıymynyń ókildigi Qazaqstanda 1993 jyldyń aqpan aıynda ashyldy. Oǵan negiz Prezıdent Nursultan Nazarbaev pen BUU-nyń sol kezdegi Bas hatshysy Býtros Býtros Galı arasynda 1992 jyldyń 5 qazanynda qol qoıylǵan kelisim bolatyn. Sodan beri Uıymnyń kóptegen agenttikteri Qazaqstanǵa áleýmettik, ekonomıkalyq jáne saıası damý baǵyttarynda qoldan kelgen kómegin jasap keledi. Sonyń ishinde turaqty damýǵa qol jetkizý úshin qajetti demokratııalyq jolmen basqarý, jergilikti áleýetterdi damytý salalarynda tehnıkalyq qolǵabystar jasaýda.Búgingi kúni Qazaqstanda BUU-nyń 17 arnaýly agenttikteri jumys isteıdi. Uıymnyń keńseleri Almaty jáne Astana qalalarynda ashylǵan. Olarda 300-ge jýyq adam qyzmet etedi, sonyń 85 paıyzy qazaqstandyqtar. Jalpy aıtqanda, 250-deı qazaqstandyq azamat nápaqasyn BUU agenttikterinde qyzmet isteý arqyly taýyp otyr.– Siz kóptegen damý baǵdarlamalary boıynsha BUU ókildikteri Qazaqstanǵa járdem jasaǵanyn aıttyńyz. Endi makroekonomıkalyq salada Uıymnyń naqty qandaı strategııalar men baǵdarlamalarǵa kómek bergenin atasańyz.– BUU-nyń Qazaqstandaǵy is-áreketi aldymen eldegi gýmanıtarlyq úderisterdi damytýǵa, járdem jasaýǵa baǵyttaldy. Osy úderisterdi damyta otyryp, saıası qurylymnyń nyǵaıýyna, baılanystardyń artýyna qoldan kelgen kómekter jasaldy. Artynan eldiń damý kezeńine qajetti halyqaralyq tájirıbelerdi kórsetý qolǵa alyndy. Osy ozyq tájirıbelerdiń Qazaqstanda qoldanylýyn qoldaı otyryp, Uıymnyń agenttikteri ótken 20 jylda kóptegen strategııalardyń, baǵdarlamalar men zańnamalyq qujattardyń jasalýyna járdem etti.Sonymen birge, áleýmettik máselelerge, atap aıtqanda, qorshaǵan ortany basqarýdy jetildirýge, bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryn damytýǵa, adam quqyn buzbaýǵa, qujattardyń jasalýyna qatysty. О́zińiz aıtqan makroekonomıkalyq reformalardyń durys júrgizilýine de qoldan kelgen kómekterin, sonyń ishinde aqyl-keńesterin aıaǵan joq. Naqty aıtatyn bolsaq, «Myńjyldyqtyń damý maqsattary» sheńberinde jasalǵan Ulttyq damý strategııasy, «RIO+20 jasyl damý strategııasy» aıasyndaǵy ulttyq ólshemder, memlekettik qyzmet zańnamasyn jetildirýdi maqsat etken reformalar BUU agenttikteriniń belsene qatysyp, kómek etýimen jasaldy.Qazaqstandaǵy áleýmettik jaǵdaıdyń jaqsaryp, ekonomıkalyq ósýdiń turaqtylyqqa qol jetkizýine baılanysty BUU agenttikteriniń jumystary tehnıkalyq kómekter kórsetý spektrine aýysty. Atap aıtar bolsaq, olar halyqaralyq bilikti sarapshylar keńesin uıymdastyrý sekildi jumystardan kórinedi. Uzaq merzimdi damý problemalaryn sheshýge qajetti ulttyq qurylymdardyń ishki áleýetin damytý máseleleri de osyǵan jatady.– Degenmen, naqty qandaı damý baǵdarlamalary men zań jobalaryn ázirleýge qatysqandaryńyzdy atap berseńiz?– Joǵaryda men jalpy aıttym ǵoı, olar kóp. Naqty aıtar bolsam, aldymen Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi Damý strategııasyna qatysqanymyzdy aýyzǵa alar edim. Osy mańyzdy qujatty jasaýǵa da BUU agenttikteri járdem etkenin maqtanyshpen atap óte alamyz. 2000-2002 jyldar aralyǵyna arnalǵan Qazaqstandaǵy kedeıshilikti joıý jáne jumyssyzdyqpen kúres baǵdarlamasyn ázirleýge de BUU mamandary qatysty. Osy baǵdarlamanyń keıingi, jetildirilgen nusqasy, ıaǵnı 2003-2005 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstandaǵy kedeıshilikti azaıtý» baǵdarlamasyn ázirleýge de BUU járdem berdi. Aqparatqa qoljetimdilik jónindegi zańdy ázirleý barysynda da BUU ókilderi ózderiniń aqyl-keńesterimen, naqty usynystarymen kómekter jasady.Sondaı-aq, «Bosqyndar quqyn qorǵaý týraly» zań jobasyn, 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan genderlik teńdik strategııasy men ony 2006-2008 jyldary iske asyrýdyń sharalar josparyn ázirleýge de BUU agenttikteri ózderiniń bilikti kómekterin kórsetti. Qazaqstandy Turaqty damý strategııasyna kóshirý tujyrymdamasyn ázirleýge de bizdiń mamandarymyz qatysty. Áleýmettik zań jobalaryn ázirleý isteriniń eshqaısynan da Uıymnyń ókilderi tys qalyp kórgen joq. Máselen, 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan bilim berýdi damytý, memlekettik «Salamatty Qazaqstan» densaýlyq saqtaý, 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan jumyspen qamtý baǵdarlamalaryn ázirleýge BUU agenttikteriniń ókilderi belsene qatysty.«Neke jáne otbasy» kodeksiniń jobasyn ázirleýde de mamandarymyz aqyl-keńesterin aıamady. BUU aıasynda qabyldanǵan qujattardyń Qazaqstanda iske asyrylýyna qajetti is-qımyl josparlary da bizdiń qyzmetkerlerimizdiń belsene qatysýymen jasaldy. Máselen, múgedekterdiń quqyn qorǵaý jónindegi BUU konvensııasynyń 2011-2020 jyldar kezeńindegi Qazaqstanda iske asyrylý jospary, qart adamdar problemalaryn sheshý jónindegi ulttyq is-áreketter jospary BUU ókildikteriniń qatysýymen jasaldy.Sonymen birge, BUU ókildikteri damýdyń kóptegen ındıkatorlary boıynsha artta qalǵan Shyǵys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Mańǵystaý óńirleri boıynsha aımaqtyq damý úlgilerin jasaýda kóshbasshylyq ról atqardy. Máselen, Semeı óńirinde 2008 jyldan bastap aımaqty damytý, jumyssyzdyqtyń aldyn alý, kedeıshilikti jáne áleýmettik álsiz toptardy azaıtýdy maqsat etken úsh jyldyq baǵdarlama iske asyryldy. Osy baǵdarlamanyń arqasynda 150-den artyq aýyldyq otbasylar mıkronesıeler alyp, ózderiniń sharýashylyqtaryn júrgizip jatyr. Kóptegen kásipkerler úshin jergilikti qarjylyq ınstıtýttar týraly aqparattar berildi. Bes myńnan artyq otbasy áleýmettik kómekter men járdemaqylar aldy. Osy jyldary jas nárestelerdi ómirge ákelgen barlyq analardyń 50 paıyzǵa jýyǵy balany kútý boıynsha sapaly kómekterge qol jetkizdi. Bul baǵdarlama úsh jyl boıy iske asyrylǵannan keıin ol Qazaqstan Úkimeti men BUU-nyń birlesken baǵdarlamasyna aınaldy. Endi ony basqa aımaqtarda da damytý qolǵa alynǵaly otyr.– Baǵanadan beri Qazaqstanda áreket etetin BUU agenttikteri men qorlary týraly aıtyp otyrsyz. Naqty aıtqanda, ol qandaı agenttikter men qorlar ekenin atap bermes pe ekensiz?– Qazaqstanda BUU-nyń óte aýqymdy eldik komandasy áreket etedi. Atap óter bolsam, munda Uıymnyń 17 arnaýly agenttikteriniń ókilderi bar. Árqaısysynyń qataryna mamandar men sarapshylar shoǵyrlanǵan. Olar óz mıssııalary sheńberinde qyzmet etedi. Eń úlken keńse Almatyda ornalasqan. Ol Qazaqstandy ǵana emes, barsha Ortalyq Azııany, keıde tipti odan úlken geografııalyq aýmaqty qamtyǵan sýb-aımaqtyq ofıs dep atalady. Al arnaýly agenttikterdi atap óter bolsam, Halyqaralyq eńbekti uıymdastyrý, BUU-nyń VICh/SPID birlesken baǵdarlamasy, BUU basqarmasynyń Gýmanıtarlyq máselelerdi retteý jónindegi ókildigi, BUU Joǵarǵy komıssarynyń Adam quqyqtary jónindegi basqarmasy, BUU eriktileriniń baǵdarlamasy, BUU Balalar qory (IýNISEF), Qoǵamdyq aqparat departamenti (DOI), Azııa men Tynyq muhıty elderi boıynsha ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııa (ESKATO), Bilim, ǵylym jáne mádenıet jónindegi uıym (IýNESKO), BUU-nyń Genderlik teńdik jáne áıeldiń quqy men múmkindikterin damytý jónindegi qurylym, BUU-nyń Bosqyndar jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń basqarmasy, Qylmys jáne esirtki qylmysy jónindegi basqarma, Halyqtardy qonystandyrý jónindegi qor, Ortalyq Azııadaǵy Shuǵyl dıplomatııa boıynsha aımaqtyq ortalyq, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń ókildigi. Qysqasy, Qazaqstanda BUU-nyń osynshama ókildigi jumys isteıdi.–Qazaqstanda jumys isteýdiń ózindik erekshelikteri bar ma? Memlekettik organdarmen til tabysý qandaı deńgeıde?–BUU-nyń Qazaqstandaǵy eldik komandasy men Qazaqstan Úkimeti arasynda qoıan-qoltyq jumys isteıtindeı tyǵyz qatynas ornaǵan. Bizdiń áriptestigimiz, tipti, basqa kóptegen elderge úlgi bolarlyqtaı dep aıta alamyn. Biz, eldik komanda músheleri, Qazaqstan Úkimeti men qoǵamy BUU-ny senimdi áriptes dep sanaıtynyn kórip júrmiz. О́z tarapymyzdan biz de barynsha ádiletti aqparattyq kóz bolýǵa tyrysamyz. Sonymen birge, bilikti, barynsha sapaly aqyl-keńes qyzmetin kórsetýden jalyqpaımyz. Bul iste úlken jaýapkershilikti sezine otyryp, barynsha tıimdi jáne yńǵaıly tetikterdi qoldanýdamyz.– Qazaqstan men BUU yntymaqtastyǵynyń damýyn qalaı boljaısyz?– Biz ózimizdiń birlesken is-áreketterimizdi tereńdete túsetinimiz anyq. Men qashanda Qazaqstannyń BUU-nyń aıryqsha múshesi ekenin atap kórsetip júremin. О́ziniń óte jas memleket ekendigine qaramaı, Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda barynsha paıdaly, kópvektorly baǵyt ustanýdy kózdegen danalyq bar. Ol árqashan óziniń ulttyq múddesi men basqa eldermen yntymaqtastyq arasynda teńgerimdilikti saqtaýǵa tyrysady.Eldiń jaǵdaıy da jyldan jylǵa jaqsaryp kele jatqany anyq ańǵarylady. Biraq teńsizdikter bar ekendigin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Eldiń aımaqtary, aýyl halqy men qala halqy arasyndaǵy teńsizdikter óse túsýde. Osyǵan oraı, áleýmettik damý baǵdarlamalary aýyldyq qaýymdastyqtarǵa jáne artta qalǵan aımaqtarǵa burylýy kerek dep oılaımyn. Aldaǵy ýaqyttarda bizdiń yntymaqtastyǵymyz osy baǵyttarda órbıtini kúmánsiz.– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT,«Egemen Qazaqstan».