Ozyq elderdiń tájirıbesine súıene otyryp dálme-dál eginshiliktiń artyqshylyqtaryn keńinen paıdalaný Qazaqstan úshin de óte mańyzdy. Búgingideı sıfrly tehnologııalar dáýirinde bul salany jandandyrý, tyń ındýstrııa retinde qalyptastyrý, sóıtip agroónerkásip keshenin ekonomıkanyń basty lokomotıvine, jańa draıverine aınaldyrý múmkindikterin týdyrý esebinen álemdik eksportqa baǵyttalǵan, básekege qabiletti aýylsharýashylyq ónimderin óndirý sekildi mindetter tur. Onyń birden-bir joly aýylsharýashylyq jerlerin talapqa saı ıgerý bolmaq.
Dálme-dál eginshilik tehnologııalarynyń bereri mol ekenin soltústikqazaqstandyq dıqandar da jaqsy túsinip, basymdyq bere bastady. Bul oraıda S. Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń qoldaýymen sıfrlandyrý baǵdarlamasy aıasynda birqatar qanatqaqty jobalar óndiriske engizilip, alǵashqy nátıje kútkendegideı boldy. Máselen, byltyr Qyzyljar aýdanynda ornalasqan «Shaǵala-Agro» JShS-niń 153 gektar alqabyna ómirsheń tásildiń elementteri qoldanylyp, gektar saıyn 44 sentnerden ónim alyndy. Tanaptardyń shyǵymdylyǵy 25 paıyzǵa joǵarylap, ár gektar 15 myń teńge tabys ákeldi. Ýnıversıtet mamandary osy tájirıbeni «Peterfeld-Agro» sharýashylyǵynda da júrgizip, ájeptáýir paıda alypty. Osy joba aıasynda ótken jyly tájirıbe polıgony retinde «Soltústik Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansasy» JShS tańdap alynǵan bolatyn. Aqqaıyń aýdany Shaǵalaly aýylynda júzege asyrylǵan baǵdarlama aldyna 10 myń gektar alqapqa dálme-dál eginshilik tehnologııasyn qoldanyp, shyǵymdylyqty 30 sentnerge deıin jetkizý mejesi belgilengen-di. Jýyrda osy eldi mekende «Dala kúni» ótip, oǵan oblys ákimi Qumar Aqsaqalov, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtettiń rektory Aqylbek Kúrishbaev, aýdan ákimderi, iri agroqurylym jetekshileri, vedomstvo basshylary qatysty. Keleli keńeste ǵylymı baıandamalar jasalyp, jınalǵandar 2700 gektar jerge jazdyq bıdaı, arpa, soıa, júgeri daqyldarynyń dáni sińirilip, jaıqala ósip turǵan el rızyǵynyń ósirilý erekshelikterimen tanysty.
«Qazaqstannyń baǵa jetpes baılyǵy – jerdi tıimdi ıgerýge baılanysty Úkimet arnaıy tapsyrys berip, sıfrlandyrýǵa erekshe ekpin túsirip otyr. Onyń máni mynada. AQSh, Germanııa, Fransııa sııaqty irgeli memleketter osy ádis arqyly astyq shyǵymdylyǵyn 30 paıyzǵa ulǵaıtyp, tyńaıtqyshtar shyǵynyn da osy shamada kemite aldy. Qazaqstannyń da áleýeti zor. Máselen, ǵarysh salasy jaqsy damyǵan. Osyndaı múmkindikterdi qalt jibermeýmiz kerek. Bul oraıda aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy tolǵaqty problemalardy sheshý maqsatymen bizdiń ýnıversıtettiń bazasynda geoaqparattyq júıe tehnologııasy ortalyǵy qurylyp, agroónerkásiptik keshendi sıfrlandyrýdyń negizgi ǵylymı-ádistemelik ortalyǵyna aınalǵanyn atap ótkim keledi, deı kelip, Aqylbek Qajyǵululy IT-tehnologııa jaıly jan-jaqty áńgimeledi. Eńseli oqý orny eki jyldan beri astyqty aımaqtarda egin jınaýdyń ǵaryshtyq monıtorıngi boıynsha memlekettik tapsyrysty oryndaýshy retinde belsene qatysyp keledi. Birneshe aýdandardyń aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy alqaptaryn sıfrly formatqa kóshirip, ǵarysh arqyly jerdi paıdalaný úderisin baqylaý múmkindigine qol jetkizgen. Birqatar sharýashylyqta elektrondy topyraq kartalary, agrohımııalyq kartogrammalar jasalǵan. Dron arqyly baqylaý júıesi, tyńaıtqyshtardy qoldaný jelisi engizilip, mamandar arnaıy daıarlyq kýrstarynan ótken. Tehnologııa durys qoldanylǵan jaǵdaıda janarmaı shyǵynyn – 9, mıneraldyq tyńaıtqyshtar shyǵynyn 27 paıyzǵa azaıtýǵa bolatyn kórinedi. Astanalyq ǵalymdardyń kómegimen óńirdegi 118 sharýashylyqtyń 2 mln gektar egistigi jańa júıege kóshirilgen. Áýege kóteriletin dron – dıqandardyń taptyrmas kómekshi quraly. Onyń kómegimen qaı tanapqa qandaı daqyl egiletinin, qaı ýchaskede aramshóp shyqqanyn, qaı jerde ósimdik aýrýlaryna shaldyqqanyn aına-qatesiz bilýge bolady. Bolashaq ónim mólsherin de boljaı alady. Meteostansalardyń da róli zor. Mamandar men sarapshylar agrohımııalyq jáne topyraq kartalaryn jasaý týraly qundy málimetter berdi. Báriniń oı-pikirleri egistik alqaptarynyń ár gektaryn zerttep, topyraq jaıyn bilmeıinshe ónim kólemin arttyrý qıyn degen arnada toǵysty. Keı sharýashylyq jetekshileri topyraq tyńaıtýda, zııankestermen kúreste áli de tyńaıtqyshtar men dári-dármekti qajetsiz qoldana beredi eken. Neniń jetispeıtini esepke alyna bermeıdi. Dálme-dál eginshilikke jer erekshelikteri men aýmaǵymen qosa ǵylymı kózqaras, bilimdilik, biliktik, kásibı mamandar ázirleý sekildi faktorlar aıtarlyqtaı yqpal etedi. Keıbireýler birden mol ónim jınaý maqsatymen asyǵystyqqa boı aldyryp jatady.
– 2022 jylǵa taman eńbek ónimdiligin jáne qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn 2,5 esege deıin arttyrý mindeti tur. Aldaǵy úsh jyl ishinde osy maqsattarǵa jyl saıyn keminde 100 mlrd teńge qarastyrylady. Elimiz boıynsha agroónerkásip salasyna quıylǵan jalpy ınvestısııanyń tórtten bir bóligi bizdiń oblysqa tıesili. Byltyr bul salaǵa 82,9 mlrd qarajat tartyldy. Bıyl 4,2 mln gektar alqapqa yrys dáni sińirildi. Onyń 2,8 mln gektary – bıdaı, 970 myń gektary – maıly daqyldar. 20 myń gektar alqapqa alǵash ret soıa sebildi. Investısııa mólsheri 50 mlrd teńgege jetti. 843 jańa tehnıka satyp alyndy. Dálme-dál eginshilik baǵytynda áli de kóp jumys atqarýymyz qajet. Teriskeıdiń topyraǵy qunarly, bonıteti joǵary bolǵanymen, ónimdilikti 15-16 sentnerden asyra almaıtyn seriktestikter joq emes. 120 sharýashylyq sıfrly tehnologııany paıdalanady. Bul azdyq etedi. Kelesi jyldan bastap aýdandar kóshý kerek, – dedi qorytyndy sózinde Q.Aqsaqalov.
Soltústik Qazaqstan oblysy