Elordada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń XVIII otyrysy ótti. Álem elderinen jınalǵan túrli din ókilderiniń basyn biriktirgen alańda negizgi tórt másele qaraldy.
Onyń ishinde 2021 jylǵa josparlanǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń 2021 jyly VII sezin ótkizý máseleleri pysyqtaldy. Jıyndy júrgizgen Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy, sezd hatshylyǵynyń basshysy Darıǵa Nazarbaeva sezd ótkizý týraly ıdeıanyń avtory Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev ekenin atap ótti.
– Búkil álem moıyndaǵan bitimger, Qazaqstannyń orasan zor ıadrolyq qarý arsenalynan bas tartýyna bastamashy bolǵan, táýelsizdik jyldary ishinde óńirlik qaýipsizdik pen turaqtylyqtyń tiregine aınalǵan eldiń basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasyn barlyq eń iri álemdik dinder men konfessııalardyń basshylary qoldady. Kúrdeli kezeńde jańa myńjyldyq basynda eń joǵary deńgeıde konfessııaaralyq ashyq dıalog ótkizýdiń ózi naǵyz revolıýsııalyq is edi. Sodan beri Qazaqstannnyń Tuńǵysh Prezıdentiniń strategııalyq salmaqty bastamalary óz ózektiligin joǵaltqan emes, − dedi sezd hatshylyǵynyń basshysy. D.Nazarbaevanyń aıtýynsha, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń I sezi dinı qaıshylyqtardy jamylyp iske asyrylǵan birqatar josyqsyz lańkestik áreketterden keıin adamzat búkil álemdi jaılap alǵan konfessııaaralyq senimniń daǵdarysyn bastan keshken ýaqytpen tuspa-tus keldi.
− О́kinishke qaraı, ekstremızm, terrorızm máseleleri jáne zorlyq-zombylyqtyń ózge de túrleri áli kúnge deıin kún tártibinen túsken joq. Alaıda, búgingi kúni mundaı aktilerdi qoǵamǵa iritki salýdy kózdeıtin maqsatyna jete almaıdy dep senimmen aıta alamyz, − dedi D.Nazarbaeva.
Jıynda sóz alǵan orys pravoslavıe shirkeýi Máskeý patrıarhatynyń syrtqy shirkeý baılanys bóliminiń dinaralyq baılanys hatshysy, din qyzmetshisi Dımıtrıı Safonov Qazaqstan dinı birlestikter úshin ortaq alańǵa aınalǵanyn atap ótti.
– Sońǵy eki jyldyń ishinde Sırııadaǵy qaqtyǵystardy retteýde Qazaqstannyń qosqan úlesin erekshe atap ótý kerek. VI sezdiń qatysýshysy retinde Nur-Sultan qalasynda ártúrli din ókilderimen baılanys ornatýǵa múmkindik týyp otyrǵanyn aıtqym keledi. Dinı alaýyzdyq órship turǵan kezeńde, ózge din ókilderi birin-biri kemsitip, basqanyń seniminen qandaı da bir qatelik izdeý syndy áreketterge boı aldyryp jatady. Munyń barlyǵy dinı bilimniń jetispeýshiliginen týyndap otyr, − dedi D.Safonov.
Beıbitshilik deıtin uly uǵymnyń aıasyna toptasýǵa Qazaq eliniń bastamashy bolyp, álemdegi dinı konfessııalardyń ortaq dıalog alańyna aınalýy jıyn barysynda birneshe ret aıtyldy. Saýd Arabııasy koroldiginen kelgen Dúnıejúzilik ıslam lıgasynyń ókili, Ábdýlazız Ahmad Sarhan ortaq alańdaǵy ár kezdesýdiń sońynda dinı ókilderdiń yntymaqtastyq kókjıegi keńeıe túsetinin jetkizdi.
− Bizdiń barshamyzdy biriktiretin ortaq úıimiz – jer shary. Búgingi bastama úlken jumystyń irgetasy. Negizgi maqsatymyz álemde bolyp jatqan túrli dinı qaqtyǵystardy eńserýge judyryqtaı jumylý bolmaq. Dinı qaqtyǵystar men qaýip-qaterler qara bulttaı úıirilgen elderdegi turǵyndardyń tynyshtyǵy buzylyp, berekesi ketti. Osydan tórt aı buryn Dúnıejúzilik ıslam lıgasy Mekkede konferensııa ótkizip, oǵan 195 elden 1200-ge jýyq ıslam dininiń ókilderi qatysqan. Bul basqosýda qabyldanǵan deklarasııa barsha musylman qaýymǵa joldanǵan úndeýmen para-par. Onda álemdegi beıbitshilikti saqtaý, túrli senim men kózqarastaǵy adamdardyń ózara bitimgerlikte bolýy, terrorızmge qarsy turý jáne tótep berý máseleleri qaraldy, − dedi Dúnıejúzilik ıslam lıgasynyń ókili.
Islam atyn jamylǵandardyń aram pıǵyly talaı qantógistiń oryn alyp, jazyqsyz jandardyń zardap shegýine basty sebep. Bul oıdy tek ıslam dininiń ókilderi ǵana emes, ózge dinı qaýymdastyqtar da ashyq aıtýda. Dúnıejúzilik lıýteran federasııasynyń ókili, Qazaqstandaǵy Injil-lıýteran shirkeýiniń arhıepıskopy Iýrıı Novgorodov ekstremızm men terrorızmdi ıslam dinimen baılanystyrý orny tolmas olqylyq, orasan zor qatelik ekenin aıtty.
− Barshamyzǵa aıan, belgili bir kúshterdiń yqpalymen ıslam dinin arandatý maqsatynda dindi qural retinde paıdalanyp otyrǵandar bar. Olar ózderiniń aram pıǵyldaryn sol arqyly júzege asyrýda. Bul máseleni árbir din ókili jan-jaqty oı eleginen ótkizip, saraptap qoǵam úshin asa mańyzdy bolyp tabylatyn durys túsindirý jumystaryn júrgizýge tıistimiz, – dedi Iý.Novgorodov. Onyń aıtýynsha, árbir eldegi qoǵamnyń jat aǵymnyń jetegine erý faktileri dinı bilimniń taıazdyǵy, bilmestikke boı aldyrýdyń saldary.
Basqosý barysynda jıynǵa qatysýshy dinı qaýymdastyq ókilderi tarapynan san túrli usynys-tilek aıtyldy. Onyń ishinde Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń ánuranyn shyǵarý týraly usynys ta bar. Bul usynysty «Somaııa Baharatııa Sankrıtı Pıtam» úndi mádenı ortalyǵynyń dırektory Kala Dhanandjeı Acharııa bildirdi. Sonymen qatar sezd hatshylyǵynyń múshelerine «Erikti elshi» ataǵyn berý týraly sóz boldy.
Jumys tobynyń barlyq músheleri konfessııaaralyq jáne órkenıetaralyq dıalogty damytý jónindegi Nazarbaev ortalyǵymen, seriktes elderdegi bedeldi halyqaralyq uıymdarmen, iri dinı ortalyqtarmen yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa daıyn ekendikterin bildirdi. Barlyq qaralǵan usynystar 2021 jyldyń 15-16 maýsym aralyǵyna josparlanǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII sezinde júzege aspaq. Oǵan deıin 2020 jyldyń 3 maýsymynda sezd hatshylyǵynyń HIH otyrysyn ótkizý bekitildi.
Jıyn sońynda sez hatshylyǵynyń jumys toby arnaıy qujat boıynsha Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eńbegin máńgi este qaldyrýdy usyndy. Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Marat Ázilhanovtyń málimdeýinshe, jumys tobynyń barlyq músheleri bir aýyzdan sezdiń biregeı ekendigin jáne kelesi VII sezd 2021 jyly Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdiginiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus ótetindigin, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ıdeıalarynyń álemdik beıbitshilikti nyǵaıtýdaǵy úlesin aıryqsha atap ótti. Osy oraıda, vıse-mınıstr atalǵan jumys toby tarapynan Elbasynyń sezd jumysyn ilgeriletýdegi eren eńbegin arnaıy qujat arqyly máńgige este qaldyrý týraly usynys bolǵanyn aıtty. Atalǵan qujatty 2021 jyly ótetin VII sezde qabyldaý josparlanýda.