Muǵalimder kúni ustazdardyń ǵana emes, kópshilik qaýymnyń da ortaq merekesi. О́ıtkeni muǵalimniń aldyn kórmegen, dárisin tyńdamaǵan, ulaǵatty ósıetimen sýsyndamaǵan adam kemde-kem. Sondyqtan árbir azamat anasyna qalaı boryshtar bolsa, ustazyna da sondaı qaryzdar.
Ustaz jas urpaqqa bilim nárin seýip qana qoımaı, ómirden óz ornyn tabýyna, tulǵa bolyp qalyptasýyna, parasatty azamat bolyp ósýlerine baǵyt beredi, yqpal etedi. Adamzat balasynyń boıyna barlyq jaqsylyqty darytatyn qudiretti kúsh – ustaz desek, ony ardaqtamaıtyn adam joqtyń qasy. Uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarın: «Men úshin jaqsy muǵalim bárinen de artyq, óıtkeni jaqsy muǵalim – mekteptiń júregi» dese, hakim Abaı: «Aqyryn júrip anyq bas, eńbegiń ketpes dalaǵa, ustazdyq etken jalyqpas úıretýden balaǵa» degen eken.
Elbasy 2018 jylǵy qazanda joldaǵan «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» Joldaýynda «Kelesi jyly «Pedagog mártebesi týraly» Zańdy ázirlep, qabyldaý qajet dep sanaımyn. Bul qujat muǵalimder men mektepke deıingi mekemeler qyzmetkerleri úshin barlyq ıgilikti qarastyryp, júktemeni azaıtýǵa, jónsiz tekserister men mindetten tys fýnksııalardan arashalaýǵa tıis», degen bolatyn. Mine, bıyl Parlament Májilisiniń qaraýyna usynylǵan jańa zań jobasynyń bastaýynda Elbasynyń turǵanyn jáne onyń muǵalimderge degen qamqorlyǵyn osydan-aq baıqaımyz. Sóz oraıy kelgende «Pedagog mártebesi týraly» Zań jobasynyń alǵashqy nusqasyn ýnıversıtetimizdiń ustaz-ǵalymdary daıyndaǵanyn atap ótkenim artyq bolmas.
Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev bıyl Nur-Sultan qalasynda ótken muǵalimderdiń tamyz konferensııasynda: «Ulttyq qundylyqqa qanyǵyp ósken órenniń tanymy tereń, dili berik bolady. Ata-babalar amanat etken ulan-ǵaıyr dalany aman saqtaý, eń aldymen, jas býynǵa artylatyn zor úmit. Keıingi urpaq Táýelsizdigimizdiń týyn árqashan bıik ustaýy tıis... Sondyqtan bilimi tereń, oıy ozyq urpaqty tárbıeleıtin muǵalimder qaýymyna zor jaýapkershilik júkteledi», degen edi. Sondaı-aq Memleket basshysy búginde IT men bıotehnologııa salasyndaǵy revolıýsııalar adamzat ómirin tez ózgertip jatqandyqtan, bilim berý júıesi jańa ómirge jedel beıimdelýi qajettigin basa aıtqan bolatyn. Álemdegi jetekshi mektepter balalardyń kreatıvti áleýetin damytýmen aınalysady, sıfrly tehnologııalar men naqty ǵylymdarǵa úıretedi. Bul – eń aldymen muǵalimderdiń biliktiligine, oqýlyqtardyń sapasyna, zaman talabyna saı ınfraqurylym men materıaldyq qorǵa baılanysty máseleler.
Prezıdent Q.Toqaevtyń qyrkúıek aıyndaǵy «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda da bilim salasyna arnaıy toqtaldy. Munda da ol bilim sapasyn jaqsartý, oqýshylarǵa qabiletterine qaraı kásibı baǵyt-baǵdar berý, qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty joıý, aýyldaǵy pedagog kadrlardyń tapshylyǵyna baılanysty «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń aıasyn keńeıtý, daryndy balalarǵa qoldaý kórsetý, pedagogtardyń biliktiligi men mártebesin kóterý sııaqty kókeıkesti máselelerge toqtaldy. Mine, osynyń ózi-aq memleketimizdiń muǵalimderge degen zor qamqorlyǵynyń naqty kórinisi.
Elimizde 1928 jyly ashylǵan tuńǵysh ýnıversıtet alǵashqy kúnnen bastap muǵalim daıarlaýǵa erekshe kóńil bólip keledi. Ataqty QazPI-de eń aldymen pedagogıka fakýlteti qurylyp, qazaq tili men ádebıeti, tarıh muǵalimderi daıarlana bastasa, kele-kele fakýltetter men mamandyqtar kóbeıip, oqý orny naǵyz muǵalim daıyndaýdyń ustahanasyna aınaldy. Alǵashqy jyldary Oraz Jandosov, Sanjar Asfendııarov, Ahmet Baıtursynuly, Sáken Seıfýllın, Halel Dosmuhamedov, Ilııas Qabylov, Báımen Almanov, Temirbek Júrgenov sııaqty ult qaıratkerleri dáris oqyǵan qarashańyraq 90 jylda Qazaqstan mektepteri úshin 170 myńnan astam muǵalim, ǵylymı mekemeler men joǵary oqý oryndary úshin kóptegen ǵylymı kadr daıarlap, elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń kóshbasshysyna aınaldy.
Bir ǵasyrǵa jýyq ýaqytta ýnıversıtetimizdi bitirgen túlekterimizdiń ishinen belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri de, jazýshylar men aqyndar da, ǵalymdar da, ataqty muǵalimder de kóp shyqty. Alaıda bizdiń sala boıynsha ataq-abyroıy búkil elimizge jaıylǵan Sosıalıstik Eńbek Eri, ustaz Qudys Ábsemetov, Halyq muǵalimi Qumash Nurǵalıev, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, daryndy matematık О́tesh Májıtti erekshe maqtan etemiz.
Ýnıversıtetimiz elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń kóshbasshysy sanalady. Biz álemdegi QS World University Ranking-2020 reıtıngisinde 561-oryn, al elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda 1-oryn alyp otyrǵanymyz – osy sózimizdiń dáleli. Eń bastysy, jańa ǵasyrǵa, jańa zamanǵa laıyq jańa muǵalim daıyndaýmen aınalysamyz. Búgingi tańda ýnıversıtette atqarylyp jatqan jumystyń bári osy maqsatpen tikeleı baılanysty.
Jańa zamannyń jańa muǵalimderin daıarlaýda bilim baǵdarlamalaryn jańartyp otyrýdyń mańyzy zor. Ýnıversıtette bakalavrıattyń, magıstratýranyń jáne PhD doktorantýranyń 295 ınnovasııalyq bilim baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Onyń ishinde Major+minor boıynsha 82 baǵdarlama ázirlendi. Bul elimizdegi shaǵyn jınaqty mektepter úshin muǵalimder daıyndaýǵa baǵyttalǵan. Mysaly, hımııa baǵytynda oqıtyn stýdentter qosymsha bıologııa mamandyǵyn alyp shyǵady.
Bolashaq sapaly pedagogtar daıarlaýda oqý-ádistemelik jumystyń mańyzy zor. Orta mektepterge arnalǵan oqýlyqtar men oqý quraldary jańartylǵan bilim mazmuny boıynsha daıyndalýda. О́tken oqý jylynda ǵana osyndaı 243 oqýlyq pen oqý quraldaryn shyǵardyq.
«Pedagogıkalyq ólshem», «Adaptasııalanǵan ınklıýzıvti bilim berý ortalyǵyn qurý», «Community Service», «Bilim berýdegi menedjment» taqyryptarynda jańa oqý kýrsy baǵdarlamalary engizildi. «Informatıka», «Fızıka», «Hımııa», «Bıologııa», «Hımııa-bıologııa», «Mektepke deıingi oqytý men tárbıeleý», «Fızıka-ınformatıka» pánderin aǵylshyn tilinde oqytatyn muǵalimder daıarlaýdy jolǵa qoıyp otyrmyz. STEM-bilim berý, GLIL tehnologııasy boıynsha til men pándi shoǵyrlandyryp oqytý, sabaq berýdiń ınteraktıvti tehnologııasy, SMART-maqsat qoıý ádistemesi, kollaboratıvti ortada dıalogty oqytý jóninde bilim berý tehnologııasynyń jańa ádistemeleri engizildi.
Stýdentterdiń zertteýshilik, konstrýktorlyq, tehnıkalyq-shyǵarmashylyq, robottehnıka men mehatronıkalyq jumystarmen aınalysýyna múmkindik týǵyzý maqsatymen ashylyp otyrǵan STEM-parkimiz de ýaqyt talabynan týyndap otyrǵan qajettilik. Búginde STEM-parkte stýdentterimiz mehatronıka men ólsheýish júıeleri, nysandardy kompıýterlik modeldeý, 3D-baspasy, mehanıkalyq júıelerdi baǵalaý boıynsha elektrondy tehnologııalardy keńinen ıgerýde.
Biz jańa sapadaǵy pedagogtar daıyndaý úshin ýnıversıtettegi pedagogıkalyq bilim berýdi únemi jetildirip, jańartyp otyrýymyz kerek. Jańalyq ómirge birden ene salmaıdy. Ony engizý jáne ıgerý úshin aldymen teorııalyq máseleleri ábden zerttelip, taldanyp, dáleldenýi qajet. Osy maqsatpen uıymdastyrǵan «Pedagogıkalyq profıldegi bilim berý baǵdarlamalaryndaǵy jańartylǵan orta bilim mazmunyn ıntegrasııalaý», «О́zgermeli álem jaǵdaıyndaǵy bilim berý uıymdaryn basqarý», «Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryndaǵy bilim berýdi jańartý» taqyryptary boıynsha ótkizilgen semınarlarymyz ben dóńgelek ústelderimiz óz jemisin berýde. «Bilim berý alıansy» konsorsıýmyn qurýdaǵy maqsatymyz da osy pedagogıkalyq bilimdi modernızasııalaýǵa óz úlesimizdi qosý bolatyn.
Oqý orny qyzmetinde halyqaralyq yntymaqtastyq mańyzdy oryn alady. Búgingi tańda Abaı atyndaǵy ýnıversıtet 11 halyqaralyq uıymdarǵa, assosıasııalarǵa múshe. Álemniń 32 memleketindegi sheteldik ýnıversıtettermen birlesken jumystar boıynsha 160 kelisimshart boıynsha jumys istep otyrmyz.
Magıstratýranyń 11 qosdıplomdy baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Onyń ishinde Fransııanyń Sorbonna-Parıj-Sıte, INALKO, Parıj Dıdro-7 ýnıversıteti, Pýate ýnıversıteti, Eks-Marsel ýnıversıteti, Polshanyń Slýpsk qalasyndaǵy Pomor akademııasy, Máskeýdiń qalalyq pedagogıkalyq ýnıversıteti bar.
Biz álemdik jáne otandyq reıtıngilerde laıyqty ornymyzdy alyp otyrsaq, bul bilimdi de bilikti pedagogtar daıarlaý úshin ter tógip júrgen ýnıversıtet ustazdarynyń eren eńbeginiń jemisi.
Takır BALYQBAEV,Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyqpedagogıkalyq ýnıversıtetinińrektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor