Álemdegi eń keń taraǵan tabıǵı em, myń bir aýrýǵa shıpa – bal arasynyń ónimderi. Ádette baldyń paıdaly ekenin, bal arasymen de em jasalatynyn bilemiz. Biraq soǵan mán bere bermeıtinimiz anyq. Sońǵy onjyldyqta búkil álemde apıterapııaǵa, araǵa shaqtyryp emdeý, bal arasynyń ónimderimen emdelýge, balmen, propolıs (ara jelimi), ara ýy, súti, gúl tozańy, bıologııalyq belsendi zattary bar jáne emdik áseri óte kúshti ony medısınada paıdalanýǵa degen qyzyǵýshylyq arta tústi. Ejelgi Úndistanda bal men ara sútin jastyq pen densaýlyq elıksıri dep ataǵan. Al Qytaıda 3000 jyldan beri úzdiksiz qoldanylyp kelgen bul emdik tásil XX ǵasyrda sál báseńdegenimen, búginde qaıta jandana bastady. Japonııa, AQSh, Germanııa, Fransııada apıterapııa keńinen qoldanylady. Al bizde bul jaǵdaı qalaı nemese bal arasynyń ónimderimen emdelýdiń qandaı keremetteri bar degen saýalmen kóp jyldan beri súlikpen emdep, endi bal arasynyń ónimderi arqyly aýyr keselderdi jeńip shyǵýǵa bolatynyna kóz jetkize bastaǵan joǵary dárejeli dáriger Rústem Isaevpen áńgimelesken edik.
(Muhammed (s.ǵ.s.), Rabbyń araǵa: «Taýlardan, aǵashtardan jáne lapastardan uıalar jasap al!», – dep nusqady (Jaratylys qabilet berdi.) «Sosyn ártúrli ósimdikten je de Rabbyńnyń qolaıly (dep tapqan) jolyna tús!» Aranyń qaryndarynan túrli-tústi bal shyǵady. Onda adam balasy úshin shıpa bar. Shynynda, munda da zerdeleıtin qaýym úshin ǵıbrat bar.
(«Nahl» súresi, 68-69 aıattar)
Álemdegi eń keń taraǵan tabıǵı em, myń bir aýrýǵa shıpa – bal arasynyń ónimderi. Ádette baldyń paıdaly ekenin, bal arasymen de em jasalatynyn bilemiz. Biraq soǵan mán bere bermeıtinimiz anyq. Sońǵy onjyldyqta búkil álemde apıterapııaǵa, araǵa shaqtyryp emdeý, bal arasynyń ónimderimen emdelýge, balmen, propolıs (ara jelimi), ara ýy, súti, gúl tozańy, bıologııalyq belsendi zattary bar jáne emdik áseri óte kúshti ony medısınada paıdalanýǵa degen qyzyǵýshylyq arta tústi. Ejelgi Úndistanda bal men ara sútin jastyq pen densaýlyq elıksıri dep ataǵan. Al Qytaıda 3000 jyldan beri úzdiksiz qoldanylyp kelgen bul emdik tásil XX ǵasyrda sál báseńdegenimen, búginde qaıta jandana bastady. Japonııa, AQSh, Germanııa, Fransııada apıterapııa keńinen qoldanylady. Al bizde bul jaǵdaı qalaı nemese bal arasynyń ónimderimen emdelýdiń qandaı keremetteri bar degen saýalmen kóp jyldan beri súlikpen emdep, endi bal arasynyń ónimderi arqyly aýyr keselderdi jeńip shyǵýǵa bolatynyna kóz jetkize bastaǵan joǵary dárejeli dáriger Rústem Isaevpen áńgimelesken edik.
– Rústem Qaıratuly, búginde san myń aýrýdyń órship ketkeni sonsha, dertine daýa tappaı, medısınadan kúderin úzip, jan qaıǵy bolýshylar az emes. Al Allah taǵala pendesin aýrý-syrqaýmen synaı otyryp, onyń barlyq emin de jaratqan ǵoı. Máselen, bal arasynyń emdik keremetin biz bile bermeımiz, sony túsindirip berseńiz?
–Araǵa shaqtyryp emdeýdiń ereksheligi bal arasynyń ýynda kóptegen fermentter men amınqyshqyldar bar. Adam aǵzasyna 24 amınqyshqyl qajet bolsa, sonyń 18-i aranyń ýynda kezdesedi. Iаǵnı aǵza tirshiliginiń qyzmeti úshin asa qajetti. Ara ýyndaǵy qabynýǵa qarsy fermentter garmondyq dáriniń áserinen 100 ese kúshti. Aýyrsynýdy basatyn qasıetin aıtsaq, bir ǵana morfınniń ózinen 100 ese artyq. Isikke qarsy qasıeti bar, ádette antıbıotık dárini qoldansań, aǵzanyń ekinshi bir zııandy mıkroorganızmderi syr beredi, al ara ýynda olar joq. Iаǵnı streptokokk, stafılokokk, ishek taıaqshalary, ish súzegi, týberkýlez taıaqshalary sekildi t.b. bakterııalarǵa qarsy emdik qasıeti joǵary. Ara ýynyń bıologııalyq belsendilik quramy syrtqy jaǵdaılardan ózgere qoımaıdy. Sondyqtan 10 kún boıy 100 gradýstyq ystyqta ustasańyz da onyń bakterııalarǵa, qabynýlarǵa qarsy emdik qasıeti saqtalady. Sýyqqa tózimdiligi de dál solaı. Ýdy birneshe jyl boıy qurǵaq túrde saqtasa da áseri ózgermeıdi. Ara ýymen emdegende ara ónimderiniń ózge túrlerin qatar paıdalanamyz. Máselen, Reseıdiń Chelıabi qalasyndaǵy bal arasymen emdeıtin halyqaralyq ortalyqta sýsamyrdyń (qant dıabeti) birinshi túrin emdegende naýqas ınsýlınmen qatar ara jelimin, gúl tozańy, súti, barlyǵyn keshendi túrde qo