Ulylardy ulyqtaǵan Polsha

Jalpy, álem órkenıe­tin Polonııanyń tanymal ǵalym­darynsyz elestete almaımyz: Nıkolaı Kopernık, Marııa Sklodovska-Kıýrı. Bul tizimdi jalǵastyra berýge bolar edi. Degenmen, osy­naý shoqtyqty shoǵyrda shaıyrlar shahbazy Adam Mıskevıchtiń alar orny erekshe. Árbir polıak úshin qas­terli osynaý esim qaımana qazaqqa da jaqyn, ystyq. Názik lırıkasy órshil rýhpen ushtasyp jatatyn Mıskevıch jyrlaryn uly Abaı shyǵys aqyndary arasynda alǵash aýdaryp, ádebı aınalymǵa engizgen-tin. Sondyqtan da qazaq oıshylynyń 175 jyl­dyq mereıtoıynyń Poz­nan qalasyndaǵy Adam Mıs­kevıch ýnıversıtetinde toıla­nýynyń ózindik máni bar.

Eýropa bilim oshaqtary­nyń ishinde qazaq jáne basqa túrki tilderin tereń zert­teýimen erekshelenetin osy oqý ordasynyń professory, ǵylym doktory Hen­rık Iаnkovskıı uly Abaı týyndylaryn araǵa deldal til qospaı, polıakshaǵa qazaq­shadan tikeleı tárji­malaǵan bolatyn. Arab, parsy luǵat­taryn jetik meńgergen ǵa­lym bylaı deıdi: «Qara sóz­derdi» aýdarý barysynda jıi kezdesetin uǵymdar men ataýsózderge túsinik ber­dim. Quran aıattary, hadıs­ter beriletin tustarda túp­nus­qaǵa siltemeler jasadym. Son­daı-aq orys, aǵyl­shyn til­derine aýdarylyp ba­sylǵan  mátinderdegi jań­­saq­­tyqtardyń  túp-tór­kini kór­setildi. Bir mysal kel­ti­reıin. «Noǵaı» etnonımi orysshaǵa da, aǵylshynshaǵa da «nogaes» dep tárjimalanyp ke­ledi. Al Abaıdyń tusynda qazaq­tar noǵaı dep tatarlardy aıtatyn. Sondyqtan bul kemshilik jóndeldi, tıisti eskertpe berdim. Tárjimam 2013 jyly baspa betin kórgen bolatyn. Sóıtse de uly aqynnyń bıylǵy mereıtoıy qarsańynda ony Polshadaǵy Qazaqstan elshiligi qaıta jaryqqa shyǵardy.

Biz oqý ordamyzda Naýryz merekesin jyl saıyn Orta­lyq Azııa bilimgerlerin qa­tys­­tyra otyryp, dúbirlete atap ótemiz. Bıyl ulys­tyń uly toıynda aqyn shyǵar­ma­laryn keńinen nasıhattaıtyn bolamyz. Taǵy bir jaǵymdy jańalyqpen bólise keteıin. Meni bıyl Abaı jurty toıǵa shaqyrǵan, soǵan jınalyp jatqan jaıym bar».

Polshalyq oqý ordasy ujymynda úlken qyzy­ǵý­shylyq týǵyzǵan osynaý rýhanı-mádenı sharaǵa Var­shavadaǵy Qazaqstan elshiliginiń dıplomattary da qatysyp, ardaqty aqyn merekesi men bıyl 1150 jyl­dyǵy atap ótiletin uly babamyz ál-Farabı mereı­toıynyń dáreje-dárgeıin bıiktete tústi. Toı barysynda Shyǵys tilderi fakýl­teti­niń ujymyna Abaı Qunan­baıulynyń bıýsti, Saıası ǵylymdar jáne jýrna­lıs­tıka fakýltetiniń kitap­ha­na­syna Farabı ortalyǵy baspadan shyǵarǵan týyndylar, anyqtamalyqtar men zert­teýler, sondaı-aq «ekin­shi ustaz» beınesi salyn­ǵan kilemshe tabys etildi.

Jandos Áýelbekuly,

arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin

Poznan (Polsha)