Parlament Senatynyń Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaevanyń qatysýymen «Agroónerkásiptik keshendi damytý máseleleri» taqyrybynda Parlamenttik tyńdaý ótti.
Is-shara aıasynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń kórmesi uıymdastyryldy. Senat basshysy Darıǵa Nazarbaeva aýyl sharýashylyǵyndaǵy túrli sala ónimderi men agrarlyq ǵylymnyń jáne «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi damý ınstıtýttarynyń jetistikterimen tanysty. Kórmede Senat depýtattaryna biryńǵaı biriktirýshi ortalyqtyń qyzmeti tanystyryldy.
Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Álı Bektaev otyrysty asha kelip, Parlamenttik tyńdaýdyń taqyryby el ekonomıkasyndaǵy problemasy asa kóp, halyqtyń tarapynan jıi synǵa ushyrap júrgen, biraq óte mańyzdy, memleketimizdiń ulttyq qaýipsizdigine tikeleı qatysy bar sala – agrarlyq sektorǵa arnalyp otyrǵanyn aıtty.
Senat Tóraǵasy jalpy eldegi tabystyń ósýine qaramastan, aýyl turǵyndarynyń jaǵdaıy jaqsy emes ekenin sóz etti. Sonymen birge memlekettiń aýyl sharýashylyǵy ónerkásip retinde osyǵan baılanysty toqtap turýy múmkin degen boljam aıtty.
«Aýyl sharýashylyǵy – Qazaqstan ekonomıkasynyń negizgi salasy. Elimiz astyq óndirýmen tanymal. Al halqymyzdyń ómir saltynyń ajyramas bóligi – mal sharýashylyǵy, ejelden ár qazaqqa ıntýıtıvti turǵyda jaqyn, genetıkalyq deńgeıde túsinikti. Olaı bolsa tabıǵı jáne tarıhı negizder bola tura otandyq azyq-túlik ónimderiniń 80 paıyzy nege qol jetimsiz? Halqymyz týǵan jerge erekshe qurmetpen qarap kelse de, nelikten aýyl sharýashylyǵy kóp jyldar boıy ekonomıkanyń problemaly salasynyń biri bolyp keledi?» degen saýal tastady.
Sonymen qatar Darıǵa Nazarbaeva: «Senat – jergilikti máslıhattar saılaǵan senatorlar arqyly óńirlerdi ınstıtýsıonaldy túrde kórsetetin jalǵyz ulttyq organ. Aýyldyq jerlerdi damytýǵa baılanysty aımaqtyq damýdyń áleýmettik problemalary kóp jaǵdaıda bizdiń de jaýapkershilik ekenine senimdimin», dedi.
«Parlamenttik tyńdaýlardyń qarsańynda Senat depýtattary kóptegen mańyzdy jumys atqardy. Tıisti departamentterdiń, memlekettik korporasııalardyń, fermerlerdiń kásibı birlestikteriniń ókilderimen, óńirlerde aýyl sharýashylyǵynda jumys isteıtin adamdarmen ondaǵan kezdesýler ótti. Salanyń problemalary týraly biregeı jáne qarama-qaıshylyqtarǵa toly materıaldar jınaldy.
Atap aıtar bolsaq, sıfrly jáne paıyzdyq kórsetkishterdiń ósip jatqanyna qaramastan, biz sońǵy 10 jyl aralyǵynda salanyń toqyraǵanyn kórip otyrmyz. Aýyl sharýashylyǵynyń IJО́ úlesi 10 jyl ishinde 5 paıyzdan asqan joq, al sońǵy jyldary turaqty túrde tómendep keledi (2019 jyly 4,4%).
Kóbine kesteler men sandardyń artynda adamdardyń naqty problemalary turǵanyn kóre bermeımiz. Salanyń áleýmettik ólshemine nazar aýdarýymyz kerek. Aýyldyń turmys salty men ómir fılosofııasy qaladaǵy ómirden múldem ózgeshe. Statıstıka komıtetiniń málimetteri boıynsha, osy jyldyń 1 qańtarynda ekonomıka salasyndaǵy eń tómengi jalaqy aýyl sharýashylyǵynda bolǵan.
Agrarlyq sektordy turaqty túrde júıesiz reformalaý aýyl sharýashylyǵyn daǵdarysqa, óndiristiń kúrt quldyraýyna, óndirýshilerdiń tabystarynyń tómendeýine, aýylsharýashylyq ónimderiniń, shıkizat pen azyq-túlik baǵalarynyń kóterilýine jáne basqa da keleńsiz jaǵdaılarǵa alyp keldi», dep eskertti Senat Tóraǵasy.
Atalǵan taqyrypta baıandama jasaǵan Agrarlyq máseleleri, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń múshesi Dúısenǵazy Mýsın osy saladaǵy birneshe ózekti problemaǵa toqtalyp ótti. Tarqata aıtar bolsaq, aýyl sharýashylyǵynyń alǵa jyljymaýyn zańmen baılanystyrdy. «Búgingi kúngi qoldanystaǵy zańnamalyq bazanyń olqylyǵy – turaqsyzdyǵynda dep bilemiz. Mysaly, Jer kodeksine 99 zańnamalyq ózgerister engizilip, 260-tan asa zań túrli tolyqtyrýǵa ushyraǵan. Taldaý kórsetkendeı, áli de ózektiligi turǵysynan eskirgen normalar da barshylyq. Bul ınvestısııalyq ahýalǵa teris yqpalyn tıgizýde. Atalǵan máselede Ulttyq ekonomıka jáne Ádilet mınıstrlikteri tarapynan naqty baqylaý men úılestirýdi kúsheıtý qajet dep sanaımyz», dedi Senat depýtaty.
О́ńirlerdegi jaǵdaıdy baıandaýǵa shaqyrylǵan ákimder qatarynda Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın da boldy. Oblys ákimi Aqtóbe óńiri aýyl sharýashylyǵynyń qaı salasyna da yńǵaıly ekenin eske salyp ótti. «Bul salany óńirdiń tabysty damýynyń basty resýrstarynyń biri retinde qaraımyz. О́simdik, mal sharýashylyǵyn damytýǵa memleket tarapynan jasalyp jatqan qoldaý joǵary. О́tken jyly memlekettik qoldaý kólemi 7,2 mlrd teńgege artty. Sýbsıdııa kólemi 15,7 mlrd teńgeni qurady. Bul óndirilgen ónim men eńbek ónimdiligin arttyrýǵa múmkindik berdi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrý baǵdarlamasy aıasynda astyq daqyldy egistik alqaptary qysqaryp, maıly, mal azyǵy daqyldary, kókónis alqaby artyp keledi. Júıeli júrgizgen jumystar nátıjesinde egis alqabynyń úlesi 39,8%-ǵa deıin tómendedi. Tıisinshe, mal azyǵy daqyldarynyń úlesi 35,8%-ǵa deıin ulǵaıdy», dedi óńir basshysy.
Darıǵa Nazarbaeva Parlamenttik tyńdaýdy qorytyndylaı kelip, senatorlardyń usynymdaryn 9 bólimge jınaqtady jáne oǵan jan-jaqty toqtaldy. Senat Tóraǵasy talqylanǵan taqyryptyń mańyzdy ekenin atap ótip, osy sala elimizdiń árbir azamatyn tolǵandyratynyn jetkizdi. «Qazirgideı kelte oılaýdy qysqartý kerek. Bizde barlyq salada da strategııa bolýy tıis. Qatelikter men oń tájirıbelerimiz bizdi soǵan bastap keledi», dedi ol.
Senat basshysy agroónerkásip kesheni salasynyń damýyndaǵy tejegishterdi egjeı-tegjeıli anyqtaý maqsatynda aldaǵy ýaqytta aýqymdy jumystar kútip turǵanyn jáne Úkimetke jiberiletin usynymdardy tııanaqty túrde pysyqtaý kerektigin aıtty.