2012 jylǵy 29 qazan, Astana qalasy
Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn (57-shyǵarylym) bekitý týraly
Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 125-babyna sáıkes jumystardyń belgili bir túrleriniń kúrdeliligin belgileý, jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý jáne kásipteriniń durys ataýlaryn aıqyndaý maqsatynda buıyramyn:1. Qosa berilip otyrǵan Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (57-shyǵarylym) bekitilsin.2. Eńbek jáne áleýmettik áriptestik departamenti (A. Á. Sarbasov) osy buıryqtyń zańnamada belgilengen tártippen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin jáne resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri S. Á. Ahmetovke júktelsin.4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Mınstr S. ÁBDENOV.
Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2012 jylǵy 29 qazandaǵy № 414-ó-m buıryǵymen bektilgen
Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaıtarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (57-shyǵarylym)
1-bólim. Jalpy erejeler1. Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (57- shyǵarylym) (budan ári - BTBA) «Jarnamalyq-bezendirý jáne maket jumystary» bóliminen turady.2. Jumys razrıadtary eńbek jaǵdaılary eskerilmeı (eńbek kúrdeliligine áser etetin jáne oryndaýshynyń biliktiligine qoıylatyn talapty kúsheıtetin ekstremaldy jaǵdaılardy qospaǵanda), olardyń kúrdeliligine qaraı belgilendi.3. Árbir kásiptiń tarıftik-biliktilik sıpattamasynyń eki bólimi bar. «Jumys sıpattamasy» bólimi jumysshy oryndaı alýǵa tıis jumystar sıpattamasynan turady. «Bilýge tıis» bóliminde jumysshynyń arnaıy bilimine, sondaı-aq jumysshy qoldanýǵa tıis nusqaýlyqtar, basqa da nusqaý materıaldary, ádister men quraldar erejelerin bilýge qatysty qoıylatyn negizgi talaptardy qamtıdy.4. Tarıftik-biliktilik sıpattamada jumysshy kásibiniń osy razrıady úshin úlgi bolatyn jumystar tizbesi beriledi. Bul tizbede jumysshy isteı alatyn jáne isteýge tıis barlyq jumystar kórsetilmeıdi. Qajet bolǵan jaǵdaıda jumys berýshi olardy oryndaý kúrdeliligi boıynsha tıisti razrıadtaǵy jumysshylar kásipteriniń tarıftik-biliktilik sıpattamasyndaǵy tizbege sáıkes keletin ereksheligin eskerip, jumystardyń qosymsha tizbesin jasaı alady.5. Sonymen qatar, «Jumys sıpattamasy» degen bólimde kózdelgen jumystardan basqa jumysshy aýysymdy qabyldaý jáne tapsyrý, jumys ornyn, aspaptar men quraldardy tazalaý, sondaı-aq olardy tıisti jaǵdaıda ustaý, belgilengen tehnıkalyq qujattama júrgizý boıynsha jumystardy atqarýǵa tıis. 6. «Bilýge tıis» degen bólimde jazylǵan teorııalyq jáne praktıkalyq bilimine qoıylatyn talaptarmen qatar, jumysshy: eńbekti qorǵaý, óndiristik sanıtarııa jáne órtke qarsy qaýipsizdik erejeleri men normalaryn; jeke qorǵaný quraldaryn paıdalaný erejesin; oryndalatyn jumys (qyzmetter) sapasyna, jumys ornynda eńbekti utymdy uıymdastyrýǵa qoıylatyn talaptardy; aqaýlyq túrleri men onyń aldyn alý jáne joıý tásilderin; óndiristik sıgnalızasııany bilýge tıis. 7. Qyzmetkerdiń eńbek qyzmetin rastaıtyn qujattardy toltyrǵan kezde, sondaı-aq tarıftik razrıadty ózgertken kezde onyń kásibiniń ataýy BTBA-ǵa sáıkes jazylady.8. Tarıftik-biliktilik sıpattamalar erekshe aıtylǵan jaǵdaılardan basqa, osy bólimde kórsetilgen óndirister men jumys túrleri bar uıymdarda, menshik jáne uıymdyq-quqyqtyq nysanyna qaramastan, jumystardy tarıfteý jáne jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý kezinde qoldanylady. 9. Tarıftik-biliktilik sıpattama jeti razrıadtyq tarıftik kestege sáıkes ázirlendi. 10. Qoldanylýǵa yńǵaıly bolý maqsatynda, BTBA-da alfavıttik kórsetkish qosymshada kózdelgen, onda jumysshylar kásipteriniń ataýy, razrıadtardyń dıapazondary jáne betterdiń nómirlenýi qarastyrylǵan.11. «Jarnamalyq-bezendirý jáne maket jumystary» bóliminde qarastyrylǵan jumysshy kásipteri ataýlarynyń, olardyń BTBA shyǵarylymy boıynsha qoldanystaǵy ataýlary kórsetilgen tizbesi 2004 jylǵy redaksııasynda berilgen.
2-bólim. Jarnamalyq-bezendirý jáne maket jumystary1. ZeráınekshiParagraf 1. Zeráınekshi, 2-razrıad12. Jumys sıpattamasy: qosymsha jumystardy oryndaý;zeráınek qabatynyń qatty ózegi n jasaý úshin bolat symdy tazalaý, túzetý jáne janshý; mastıka daıyndaý; qorǵasynnan jasalǵan áshekeı karkastaǵy sańylaýlarǵa mastıka tyǵyndaý; daıyn zeráınekti tazalaý jáne jýý. 13. Bilýge tıis: metaldy qajetti qalyńdyqqa deıin janshý tásilderi; mastıkanyń quramy men ony daıyndaý tehnıkasy; karkastaǵy sańylaýǵa mastıka jaǵý tásilderi.
Paragraf 2. Zeráınekshi, 3-razrıad14. Jumys sıpattamasy: biliktiligi anaǵurlym joǵary zeráınekshiniń basshylyǵymen sýretshi avtor jasaǵan eskız, karton nemese kalka-shablon boıynsha metaldan, beton nemese aǵashtan jasalǵan áshekeı karkasqa bekitilgen ár túrli túrlerinen zeráınek jasaý; iri plıta nemese quıma shyny qalypta qajetti mólsherge deıin arnaıy quralmen jarý; áshekeı karkasqa arnap qorǵasynnan, alıýmınııden, jezden, mystan profıl jasaý. zeráınekti jıekteý úshin myrysh qańyltyrdan profıl jasaý; dáneker, sıntetıkalyq quram men shaıyr daıyndaý. 15. Bilýge tıis: zeráınekti jasaý kezinde qoldanylatyn materıaldardyń túrleri men qasıetteri, olarmen jumys júrgizý kezindegi qaýipsizdik ádisteri; sýretti avtorlyq kalka-shablonnan jumys kalkasy men shynyny kesýge arnalǵan shablon jasalatyn materıalǵa salý tásilderi; qorǵasynnan, alıýmınııden, jezden, mystan jasalǵan profıldi tartý tásilderi; jıektemeni jasaýǵa arnalǵan qańyltyrdyń qasıetteri; sıntetıkalyq quram men shaıyrdyń quramy men olardy daıyndaý tehnıkasy; dáneker túrleri; qoldanylatyn materıaldardyń túrleri men maqsaty; qoldanylatyn jabdyqtyń túrleri.
Paragraf 3. Zeráınekshi, 4-razrıad16. Jumys sıpattamasy: sýretshi avtor jasaǵan eskız, karton nemese kalka-shablon boıynsha metaldan, beton nemese aǵashtan jasalǵan áshekeı karkasqa bekitilgen ár túrli túrlerinen qarapaıym zeráınek jasaý; qańyltyrdy kesý, plıtka nemese quıma shyny qalypta tik syzyqty kontýr boıynsha óńdeý; sýretsiz bette qum búrikkish apparatpen abrazıv nemese shoıyn sheńbermen kúńgirt tegistik jasaý jáne qyshqylmen óńdeý; áınektiń betin «moroz» ádisimen óńdeý; qattylyq ózegin sýret boıynsha ııý jáne ony zeráınektiń teris jaǵyna dánekerleý; tik syzyqty pishindi áınekti quıý úshin qalyp jasaý. 17. Bilýge tıis: zeráınektiń negizgi túrleri jáne olardy jasaý tehnologııasynyń máni; zeráınek pen basqa da qoldanylatyn materıaldardyń túrleri, sorty, fızıkalyq jáne mehanıkalyq qasıetteri; qańyltyrdy kesý, plıtka nemese quıma shyny qalypta tik syzyqty kontýr boıynsha óńdeý tásilderi; plıtkalar men quımany shyny qalypta óńdeý túrleri men tehnıkasy; áınektiń betin kúńgirttendirý tásilderi; áınektiń betin «moroz» ádisimen óńdeý máni; dánekerleý kezinde qoldanylatyn metaldy balqytý temperatýrasy; shyny quıý úshin qoldanylatyn materıaldyń túrleri men qalyp jasaý tehnologııasynyń máni; qoldanylatyn quraldardyń túrleri men maqsaty; qoldanylatyn jabdyqtyń túrleri.18. Jumys úlgilerijasaý:1) áshekeı karkasta tik syzyqty pishinde sýret elementteri bar qorǵasyn tartpamen dánekerlengen nemese alıýmınıı tartpamen bekitilgen qabat áınekten jasalǵan zeráınek.2) betonnan jasalǵan áshekeı karkasta qarapaıym geometrııalyq fıgýraly qalypqa quıylǵan áınekten jasalǵan zeráınek. 3) dánekerlengen metaldan jasalǵan áshekeı karkasta tik syzyqty qalypty áınekten jasalǵan zeráınek.
Paragraf 4. Zeráınekshi, 5-razrıad19. Jumys sıpattamasy: sýretshi avtor jasaǵan eskız, karton nemese kalka-shablon boıynsha metaldan, beton nemese aǵashtan jasalǵan áshekeı karkasqa bekitilgen áınektiń ár túrli túrlerinen kúrdeliligi ortasha zeráınekterdi jasaý;qańyltyrdy kesý, plıtka nemese quıma shyny qalypta tik syzyqty kontýr boıynsha óńdeý; sýretshi avtor jasaǵan eskız ne karton boıynsha jáne onyń basshylyǵymen áınekke onyń betin qum búrikkish apparatpen kúńgirttendire otyryp, abrazıv, shoıyn, metall sheńbermen nemese bormashınamen oıýlaı otyryp nemese qyshqylmen óńdeı otyryp, oıý nemese qarapaıym ósimdik formalaryn salý; birtekti qısyq syzyqty pishindi quıý úshin qalyp jasaý nemese qarapaıym relef; áshekeı karkasty óńdeý: metalǵa beder salý, patınırleý jáne óńdeý; aǵashty qatyrý, oıý; betondy faktýralaý, juqalaý, qorǵasyn tartpaly qalaıymen qaptaý; biliktiligi anaǵurlym joǵary zeráınekshiniń basshylyǵymen arhıtektýrada zeráınekti salý jáne montajdaý. 20. Bilýge tıis: zeráınektiń túrleri jáne olardy jasaý tehnologııasynyń máni; qańyltyr jáne quıma plıtkaly áınekti birkelki qısyq syzyqty kontýr boıynsha kesý erejesi; sýret pen beıneleý teorııasynyń negizde ri; áınekke sýret salý tehnologııasynyń máni; sýreti bar áınekti kúıdirý kezindegi temperatýralyq rejım ólshemderi; áınekke sýret salýǵa arnalǵan boıaýdyń jáne áınektiń betin kúńgirtteý kezinde oǵan jaǵýǵa arnalǵan arnaıy massany túrleri, quramy men ony daıyndaý tehnıkasy; áshekeı karkasty ár túrli óńdeýdiń túrlerin oryndaý tehnologııasynyń máni; jabdyqtyń qurylysy jáne ony baptaý erejesi.21. Jumys úlgilerijasaý:1) áshekeı karkasta qısyq syzyqty pishinde sýret elementteri bar qorǵasyn tartpamen dánekerlengen nemese alıýmınıı tartpamen bekitilgen qabat áınekten jasalǵan zeráınek.2) áınektiń betin kúńgirtteý arqyly geometrııalyq jáne qarapaıym ósimdik qalypty oıýy bar zeráınek.
Paragraf 5. Zeráınekshi, 6-razrıad22. Jumys sıpattamasy: sýretshi avtor jasaǵan eskız, karton nemese kalka-shablon boıynsha metaldan, beton nemese aǵashtan jasalǵan áshekeı karkasqa bekitilgen áınektiń ártúrli túrlerinen kúrdeli zeráınekterdi jasaý; qańyltyrdy kesý, plıtka nemese quıma shyny qalypta kúrdeli qısyq syzyqty kontýr nemese kúrdeli relef boıynsha óńdeý; sýretshi avtor jasaǵan eskız ne karton boıynsha jáne onyń basshylyǵymen áınektiń qabyrǵasyna onyń betin qum búrikkish apparatpen kúńgirtteý, oıý nemese qyshqylmen óńdeý ádisimen kúrdeli ósimdik formaly sýret salý; kúrdeli qısyq syzyqty konfıgýrasııaly nemese kúrdeli relefti áınekti quıý úshin qalyp jasaý; sýretshi avtormen birlese otyryp, shynynyń polıtrasyn tańdaýǵa qatysý; biliktiligi anaǵurlym tómen zeráınekshilerdiń jumysyna basshylyq jasaý. 23. Bilýge tıis: sýret jáne beıneleý óneri teorııasy; qabat, plıtka jáne quıma formaly áınek pen dekoratıvti karkastyń túrleri, olardy dekoratıvtik óńdeý tásilderi men máni. 24. Orta kásiptik bilim talap etiledi. 25. Jumys úlgileriJasaý: 1) sýret elementteri konfıgýrasııaly bar, jıi qaıtalanatyn synyq buryshtary bar qorǵasyn tartpamen dánekerlengen nemese alıýmınıı tartpamen bekitilgen dekoratıvti karkasta qabat áınekten jasalǵan zeráınek.2) betonnan jasalǵan áshekeı karkasta synyq buryshtary bar konfıgýrasııaly jáne bekitilgen qalypqa quıylǵan áınekten jasalǵan zeráınek.
2. Sóre dekoratoryParagraf 1. Sóre dekoratory, 3-razrıad26. Jumys sıpattamasy: biliktiligi anaǵurlym joǵary dekoratordyń basshylyǵymen sórelerdi bezendirý; taýarlardy sórelerdi bezendirýge daıyndaý; baǵa kórsetkishterin jasaý. aı saıynǵy abonementtik qyzmet kórsetý jaǵdaıynda sóreni kútý. 27. Bilýge tıis: sórelerdi bezendirý boıynsha barlyq qosalqy jumystardy oryndaý tásilderi; sórelerdi kútý erejesi.
Paragraf 2. Sóre dekoratory, 4-razrıad28. Jumys sıpattamasy: dúkenderdegi, respýblıkalyq mańyzdy kórmelerdegi, jármeńkelerdegi qarapaıym jáne kúrdeliligi ortasha kompozısııalyq jáne túrli-tústi birtekti sórelerdi sýretshiniń eskızi boıynsha bezendirý.29. Bilýge tıis: taýarlardy eskızder boıynsha salýdyń negizgi tásilderi; ishki sóreler men kórme stendilerin bezendirýge arnalǵan tuǵyrlar men qosymsha materıaldardyń túrleri.
Paragraf 3. Sóre dekoratory, 5-razrıad30. Jumys sıpattamasy: dúkenderdegi, bazarlardaǵy kúrdeli kompozısııalyq jáne túrli-tústi ár túrli sórelerdi sýretshiniń eskızi boıynsha nemese onyń basshylyǵymen bezendirý.31. Bilýge tıis: sóreler men kórme stendilerin bezendirý kompozısııalarynyń negizderi; sórelerdi bezendirý kezinde jarnamalyq jáne aqparattyq plakattardy paıdalaný erejesi.
Paragraf 4. Sóre dekoratory, 6-razrıad32. Jumys sıpattamasy: fırmalyq, arnaıy jáne ámbebap dúkenderdegi óte kúrdeli kompozısııalyq jáne túrli-tústi ár túrli sórelerdi sýretshiniń eskızi boıynsha bezendirý; sórelerdi ózdiginen bezendirý úshin jalpy kompozısııalyq sheshimniń for-eskızderin jasaý; biliktiligi anaǵurlym tómen sóre dekoratorlarynyń jumysyna basshylyq jasaý. 33. Bilýge tıis: óte kúrdeli ár túrli sórelerdi bezendirý erejesi;taýarlardy kórsetý jáne olardy bir ekspozısııada tehnıkalyq bezendirý formasy men ádisteri; tehnıkalyq sýret salýdyń jáne shrıftilik jumystardy oryndaýdyń qarapaıym tásilderi.34. Orta kásiptik bilim talap etiledi.
3. BúrmeleýParagraf 1. Búrmeleý, 1-razrıad35. Jumys sıpattamasy: biliktiligi anaǵurlym joǵary búrmeleýshiniń basshylyǵymen betin qaptaýǵa daıyndyq jumystaryn oryndaý;tik syzyqty qalqandardy qaptaý; búrmege saqına, túıme, baý tigý; qalqandardy qaptaý úshin kenep qapty tigý. 36. Bilýge tıis: betin qaptaýǵa daıyndyq jumystaryn oryndaý tásilderi.
Pa ragraf 2. Búrmeleý, 2-razrıad37. Jumys sıpattamasy: betin qaptaý úshin daıyndyq jumystaryn jáne qarapaıym qaptaý-búrmeleý jumystaryn oryndaý; materıaldy pishý; tik syzyqty betti tartý; qarapaıym qaptama men perdeni jóndeý. 38. Bilýge tıis: qarapaıym qaptaý-búrmeleý jumystaryn oryndaý tásilderi; qaptaý materıaldarynyń túrleri men maqsaty; qaptaýǵa arnalǵan matany tigýdiń tehnıkalyq sharttary. 39. Jumys úlgileri1) shashaq, feston – tigý;2) ilmek – oraý; 3) tik syzyqty rama astary men qabyrǵasy – sýretsiz materıalmen tartý; 4) tegis porter – útikteý.
Paragraf 2. Búrmeleý, 3-razrıad40. Jumys sıpattamasy: kúrdeliligi ortasha qaptaý-búrmeleý jumystaryn eskızder men sýret boıynsha oryndaý; materıaldy tigý, kúrdeliligi ortasha qaptama men búrmeni tigý.41. Bilýge tıis: kúrdeliligi ortasha qaptaý-búrmeleý jumystaryn oryndaý tásilderi; matany pishý tehnologııasynyń máni; búrmeleý matasynyń qasıetteri men túrleri; tigin mashınalarynyń túrleri jáne olardy paıdalaný erejesi. 42. Jumys úlgileri:1) arka, búrme – tegis búrme; 2) qos etek, búrme, jelbirek – búrý jáne tigý;3) astarsyz tegis porterler – pishý jáne tigý; 4) qabyrǵa, tegis qalqandar – sýret etip qaptaý.
Paragraf 3. Búrmeleý, 4-razrıad43. Jumys sıpattamasy: kúrdeli qaptaý-búrmeleý jumystaryn eskızder men sýret boıynsha oryndaý; kúrdeli qaptamalar men búrmelerdi jóndeý. 44. Bilýge tıis: kúrdeli qaptaý-búrmeleý jumystaryn oryndaý erejesi; kúrdeli búrmelerdi pishý jáne tigý tehnologııasynyń máni; buıymdardy jıekteý túrleri. 45. Jumys úlgileri1) jıhaz – matamen qabattap qaptaý; 2) astarly qalyń porterler, tegis kóteriletin perde – pishý jáne tigý; 3) tegis qabyrǵa, sferalyq stendiler men qalqandar – qatparlap búrý; 4) jıhazdyń tysy – pishý jáne tigý.
Paragraf 4. Búrmeleý, 5-razrıad46. Jumys sıpattamasy: asa kúrdeli, stıldi qaptaý-búrmeleý jumystaryn eskızder men sýret boıynsha oryndaý; materıaldardy kúrdeli pishý, kúrdeli qaptamalar men búrmelerdi jóndeý; betin «sııanıe» jáne «fantazııa» matalarymen qaptaý; biliktiligi anaǵurlym tómen búrmeleýshiniń jumysyna basshylyq jasaý 47. Bilýge tıis: asa kúrdeli qaptaý-búrmeleý jumystaryn oryndaý tásilderi; stıldi jáne eski jıhazdy qaptaýdyń tehnıkalyq tásilderi; barlyq stıldegi búrmelerdi jasaý tásilderi. 48. Jumys úlgileri1) astarly jáne japsyrmaly sahna shymyldyǵy, fransýz perdesi – jasaý jáne montajdaý; 2) arqalyǵy bar keson tóbe – qatparlap jáne sýret salyp qaptaý; 3) sferalyq tóbe, stendiler, qalqandar – «lých» etip búrý.
4. Kórkem-bezendirý jumystaryn oryndaýshyParagraf 1. Kórkem-bezendirý jumystaryn oryndaýshy, 1-razrıad49. Jumys sıpattamasy: daıyndyq jumystaryn oryndaý; qarapaıym koler jasaý; qarapaıym qarippen jazylǵan áripter men nomerlerdi belgilengen orynǵa aýystyrý. 50. Bilýge tıis: kúrdeli emes qaripter men nómirlerdi trafaret boıynsha jazýymen bir kolerge jaǵý ádis-tásilderi;koler jasaý jáne qarapaıym óńdeý úshin betin daıyndaý erejesi.
Paragraf 2. Kórkem-bezendirý jumystaryn oryndaýshy, 2-razrıad51. Jumys sıpattamasy: biliktiligi anaǵurlym joǵary oryndaýshynyń basshylyǵymen qarapaıym kompozısııaly shrıftilik jumystardy daıyn trafaretter men shablondar boıynsha qurǵaq kıstpen, normograf boıynsha tútikpen, koler jaǵylmaǵan qaǵazǵa gýashpen jáne týshpen jaǵý arqyly oryndaý; kısttiń kómegimen túrli-tústi gýashti nómiri boıynsha jıektelgen áriptik jáne sıfrlyq belgilerge toltyrý; jazýlardy, nómirler men vınetkalardy salý trafareti boıynsha birdeı tonda qolmen jaza otyryp, túsirý.52. Bilýge tıis: qaripterdi salý rıtmi; qoldanylatyn boıaýlardyń quramy men qasıetteri; kıstpen jıektelgen belgilerdi toltyrý tásilderi; aılabuıymdardy, quraldardy paıdalaný erejesi. 53. Jumys úlgileri1) bir-eki joldyq keste - normograf pen trafaret boıynsha oryndaý;2) jarnamalary men plakattar bar qalqan – qolmen jáne trafaretpen jazý.Paragraf 3. Kórkem-bezendirý jumystaryn oryndaýshy, 3-razrıad54. Jumys sıpattamasy: qarapaıym kompozısııaly shrıftilik jumystardy daıyn trafaretter men shablondar boıynsha qurǵaq kıstpen, normograf boıynsha tútikpen, koler jaǵylmaǵan qaǵazǵa gýashpen jáne týshpen jaǵý arqyly oryndaý;biliktiligi anaǵurlym joǵary sýretshiniń basshylyǵymen qarapaıym kompozısııaly sýretterdi daıyn trafaretke maı jáne gýash boıaýlarmen salý; betti jazba jazý úshin daıyndaý. 55. Bilýge tıis: shablon, taspaly-m