Qyzdyń burymyndaı sylańdap aǵyp jatqan Syrdyń boıyn mekendegen aımaqtyń arǵy basynan kún shyǵyp, ekinshi shetinen kesh batatyndaı áser etetini bar. Sebepsiz emes. Jańaqorǵan jaǵy ońtústikpen shektesse, Aral beti batysqa murnyn tyǵyp jatyr. Myna salynyp jatqan «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kúrejolynyń 812 shaqyrymy Qyzylorda oblysyn basyp ótedi. Kólikpen júrseńiz, jarty kúndik ýaqytyńyzdy sarp etesiz. Al jol tolyq aıaqtalmaǵan osy kezde odan da kóp ýaqyt shyǵyndaýyńyz bek múmkin. Bul qarapaıym jolaýshynyń kórer qıyndyǵy.
Qyzdyń burymyndaı sylańdap aǵyp jatqan Syrdyń boıyn mekendegen aımaqtyń arǵy basynan kún shyǵyp, ekinshi shetinen kesh batatyndaı áser etetini bar. Sebepsiz emes. Jańaqorǵan jaǵy ońtústikpen shektesse, Aral beti batysqa murnyn tyǵyp jatyr. Myna salynyp jatqan «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kúrejolynyń 812 shaqyrymy Qyzylorda oblysyn basyp ótedi. Kólikpen júrseńiz, jarty kúndik ýaqytyńyzdy sarp etesiz. Al jol tolyq aıaqtalmaǵan osy kezde odan da kóp ýaqyt shyǵyndaýyńyz bek múmkin. Bul qarapaıym jolaýshynyń kórer qıyndyǵy.
Eger osy jaǵdaı dárigerlerdiń basyna tússe she? Mysaly, Aralda aýyr halde jatqan adamdy shuǵyl túrde oblys ortalyǵyna jetkizý kerek deıik. Onyń syrtynda aldyndaǵy naýqastyń jaǵdaıyn baǵamdaý, dıagnoz qoıýda jetkilikti medısınalyq qural-jabdyqtardyń bolmaýy, dáriger biliktiliginiń kemshindigi, densaýlyqqa keletin eleýli zııannyń aldyn alý nemese ómirge tóngen qaterdi joıý kerek. Ol qalaı bolmaq? 103-tiń jedel járdemi naýqasty ortalyqqa jetkizemin degenshe úzilip ketýi de múmkin ǵoı. Osyndaı tosyn jaǵdaılar eskerile otyryp, aımaqta sanıtarlyq avıasııa jumys istep tur. Rasyn aıtaıyq, sanavıasııa talaı adamdy ajaldyń tyrnaǵynan arashalap qaldy.
Bizdiń oblysymyzda sanıtarlyq avıasııa qyzmetiniń tarıhy sonaý 1927 jyldan bastaý alady. Al 1949 jyly otaýyn bólek alyp jedel jáne shuǵyl medısınalyq kómek kórsetetin bólimshe bolyp ashylady. Alǵashqy kezde bólimshede medısınalyq qyzmet kórsetetin bir brıgada, bir sanıtarlyq avtokólik qana bolǵan eken. 1967 jyly qalalyq aýrýhanada jedel járdem qyzmeti ashylyp, oblystyq aýrýhanada tek shalǵaı eldi mekenderden túsken shaqyrýlarǵa shuǵyl medısınalyq kómek kórsetetin bólim bolyp qaıta jasaqtalady. Materıaldyq-tehnıkalyq bazasy keńeıip, bilikti mamandar tolyqqandy medısınalyq kómek kórsetetin boldy. Jyldyq shaqyrýlar sany sol kezeńderden bastap 100-den asyp jyǵyldy. Mamandandyrylǵan dárigerlik top aýdandar men aýyldarǵa shyǵyp, otalar jasap, shuǵyl kómekterin berip júrdi. 1990 jyly oblystyń ekologııalyq jaǵdaıyn eskere otyryp, arnaıy jabdyqtalǵan (gospıtal-tikushaq) kólik berildi. Biraq sol kezeńniń memleketimizdegi qarjylyq-ekonomıkalyq jaǵdaıyna baılanysty, keıin kólik Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qaıtaryldy.
Táýelsizdiktiń 18 jylynda respýblıkanyń ishinara oblystarynda, sanıtarlyq avıasııa jumysy qaıta jandana bastady. Bizdiń oblysymyzǵa respýblıkalyq bıýdjetten 16,2 mıllıon teńge bólinip, AN-2 ushaǵy berildi. Oblystyq medısına ortalyǵy janynan arnaıy mamandandyrylǵan sanıtarlyq toptar qurylǵan bólimshe ashyldy. Ol táýliktiń qaı mezgilinde de tolyqqandy medısınalyq kómek kórsetýge daıyn bilikti mamandarmen jáne ana men sábıge, ınsýlt alǵan naýqastarǵa, apatty jaǵdaılarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan qural-jabdyqtarmen jabdyqtaldy. Sol 2009 jyly sanıtarlyq avıasııa bólimshesine 421 shaqyrtý tússe, onyń 26-na jedel túrde ushaqpen kómek kórsetildi. Búginde ajaldyń bári avtokólikten kelip jatqan sııaqty áserdiń bary ras.
Joldyń boıynda joıqyn apattar oryn alyp, adamdardyń o dúnıege attanyp jatqanyn kózimiz kórip júr ǵoı. Osy másele de eskerilgen bolýy kerek, 2011 jyly respýblıkanyń 6 oblysynda 150 shaqyrym qashyqtyqta bolǵan avtokólik apatynan japa shegetin aýyr naýqastarǵa, múgedektikke alyp keletin jaǵdaılarǵa, ekiqabat ana men sábılerge kómek kórsetý maqsatynda paıdalaný úshin MI-17 tikushaǵy paıdalanýǵa berildi. Oǵan respýblıkalyq bıýdjetten 100 mıllıon teńge qarajat bólindi. Osynyń arqasynda 69 naýqasqa ushaq arqyly kómek kórsetilip, osynshama úmitter qaıta jaǵyldy.
2012 jyly 99 ret, 2013 jyldyń 7 aıynda 69 ret áýe ushaǵymen medısınalyq járdem berildi. Onyń ishinde taratyp aıtar bolsaq, Astana, Almaty qalalaryndaǵy respýblıkalyq klınıkalar men ǵylymı ortalyqtarǵa 19 naýqasty apardy. Onyń 3-ýi asa aýyr ınsýlt jaǵdaıynda, taǵy 3 adam aýyr kúıik shalǵan, 9 júkti áıel, ómir esigin asha sala ajalmen betpe-bet kelgen 4 sábı edi. Respýblıkalyq jedel-járdem ortalyǵynan 20 ret ushaqpen 13 bilikti maman-dárigerdi jedel jetkizgen de osy sanavıasııanyń kóligi-tin.
Sózimiz jalań bolmas úshin bir oqıǵany baıan eteıik. Osy ótken sáýir aıynda Shıeli aýdanynan 27 jastaǵy júkti áıel oblystyq perenataldy ortalyqqa jetkizildi. Ony birneshe kún jiti tekserip, dál dıagnoz qoıý múmkinshiligi bolmady. Aýrý dárigerdiń dıagnoz qoıa almaǵanyna qarasyn ba? Saǵat sanap júkti áıeldiń jaǵdaıy nasharlaı berdi. Respýblıkalyq shuǵyl medısınalyq kómek kórsetý ǵylymı ortalyǵynan arnaıy mamandandyrylǵan top shaqyrtyldy. Asa bilikti degen maman-dárigerler men qajetti qural-jabdyqtardyń tekserýi nátıjesinde, «ókpe jetimsizdigi» anyqtaldy. Biraq, Astana qalasyna alyp ketý múmkinshiligi joq edi, sebebi «jasandy ókpe» qurylǵysy qajet. Jas ana demaldyrý apparatyna qosýly bolatyn. Eger odan ajyratsa, bir sátte-aq naýqastan aıyrylyp qalýǵa bolatyn. Dárigerlerdiń aldynan: «Ne istemek kerek?» degen máńgilik suraq taǵy shyqty. Árbir sekýnd qymbat. Sanıtarlyq avıasııa barlyq ǵylymı ortalyqtarǵa habarlasty. Sońynda ǵana Astana qalasyndaǵy kardıohırýrgııa ortalyǵynda jyljymaly jasandy ókpe qondyrǵysy tabylyp, olardyń ruqsaty alyndy. Tez arada ekinshi ushaqpen qondyrǵy men arnaıy maman keldi. Degenmen, naýqasty bir apparattan ekinshisine qosý ońaı emes eken. Bul jaǵdaıda asa biliktilik pen eptiliktiń qajettigin baıqadyq. Nátıjesinde, 8 saǵatqa sozylǵan apparat qondyrý sátti aıaqtalyp, jas ana Astana qalasyndaǵy Ulttyq ana men bala ǵylymı ortalyǵyna aýystyryldy. Qazirgi kezde álgi áıel aman-esen bosanyp aldy. Sábıi janynda. Búginde baqyttyń qushaǵynda desek, ásirelep aıtqandyǵymyz bolmas. Birinshiden, balasy aman-saý ómirge keldi. Ekinshi, ózi de ajaldyń aýylynan alystady. Eger sanavıasııa bolmasa, bir shańyraqtyń otanasy men dúnıege kelmegen sábıi ortamyzda bolmas ta edi ǵoı.
Bul bir ǵana jaǵdaı bolsa, qanshama jańa ǵana ómir esigin aqaýmen ashqan náresteler aman qaldy. Shaqalaqtyń jarymjan bolyp týylǵandyǵy, týmaı jatyp otaǵa túsýi, odan aman shyǵýy kúdik pen kúmándi kezek almastyratyn sátter ekeni belgili. Sonda da bolsa, úmitter úzilmek emes. Árıne, barlyǵyna Alla tóreshi. Adamnyń ómirge kelýin de, ótýin de Jaratqan sheshedi. Desek te, Qudaı taǵala sanıtarlyq avıasııany adamdardyń ómirin arashalap qalýǵa sebepshi qylyp otyrǵanyn sezemiz.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy.