Elbasy Nursultan Nazarbaev zamanaýı Qazaqstannyń negizin qalap, kóshin túzeý mıssııasy mańdaıyna buıyrǵan teńdessiz tulǵa. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Nazarbaev týraly kóp jazyldy, áli de jazyla bermek. Onyń jańa Qazaqstan tarıhyndaǵy taǵdyrsheshti róli, tulǵasynyń keń aýqymy, aıryqsha qasıetteri, Otan aldyndaǵy, halyq jadyndaǵy eren eńbegi haqynda az aıtylǵan joq. Desek te, osy erlik jylnamasynda daralanyp turatyn aıtýly datalar bar, olar – 1989 jyldyń 22 maýsymy, 1991 jyldyń 1 jeltoqsany men 2019 jyldyń 19 naýryzy.
Sebebi 1989 jylǵy 22 maýsymda N.Á.Nazarbaev Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń Birinshi hatshysy bolyp bekitildi. Al 1991 jyldyń 1 jeltoqsany kúni alǵashqy jalpyhalyqtyq prezıdent saılaýynda saılaýshylardyń 98,7%-y N.Á.Nazarbaevqa daýys bergen bolatyn. Dál osylaı, Qazaqstan halqy táýelsizdik eleń-alańynda taǵdyrly sheshimin jasady. 2019 jylǵy 19 naýryzdaǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan tarıhı úndeýinde Nursultan Nazarbaev bul týraly «Halqym maǵan táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti bolý múmkindigin berdi», dep tolǵanyspen eske alǵan edi.
Memleketimiz úshin mańyzdy tarıhı sátterde Prezıdenttiń el halqyna úndeý arnaýy – dástúrli úrdis. Degenmen ótken jyldyń naýryzyndaǵy halyqqa úndeýi erekshe bolǵany ras. Sebebi osy kúni Elbasy óziniń prezıdenttik ókilettigin toqtatqanyn jarııalady. Osy tarıhı sózinde eldik pen birlik, senim men qurmet týraly ár azamatpen jeke tildeskendeı áserde boldyq. «Maǵan uly halqyma, týǵan jerime qyzmet etý baqyty buıyrdy. Barshańyzǵa – halqyma zor rızashylyǵymdy bildirip, basymdy ıemin. Osyndaı qoldaýdyń arqasynda sizderdiń senimderińizdi aqtaý úshin men bar kúsh-jigerimdi, densaýlyǵymdy, ýaqytymdy aıamaı adal qyzmet ettim». Bul – bizdiń halqymyzdyń jáne onyń danalyǵynyń daralyǵyna degen qaltqysyz senim, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń aıryqsha qasıeti. Táýelsiz elimizdiń jetistikterine toqtalǵanda ol «Osynyń bárin sizdermen birge jasadyq, qurmetti qazaqstandyqtar», dep ekpin túsire aıtqany esimizde.
Memleket pen qoǵamdy túbegeıli ózgertý prosesin basqaryp, baǵyttaýǵa bel býǵan saıası kóshbasshynyń moınyndaǵy jaýapkershilik júgi salmaqty bolmaq. Osyndaı tarıhı mıssııany arqalaǵan Elbasy turaqtylyqtyń senimdi kepiline, kúrdeli saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik jańarýdy júzege asyrýǵa, elimizdiń álemdik qoǵamdastyq tarapynan moıyndalýyna jol ashqan Qazaqstan memlekettiliginiń tiregine aınaldy. Sonymen birge halyqaralyq deńgeıde Qazaqstan men Nursultan Nazarbaev esiminiń arasynda ajyramas assosıasııalyq baılanys ornady.
Búginde táýelsizdik jyldary dúnıege kelgen ekinshi býyn urpaq ósip keledi. Olarǵa ǵana emes, keıde aǵa býynǵa da egemendik tusynda oryn alǵan ózgerister aýqymyn baǵamdaý qıynǵa soǵyp jatady. Otyz jyldaı ýaqyt buryn qazaqstandyqtar óz tarıhyndaǵy asa bir aýyr kezeńdi basynan ótkerdi. Keńes Odaǵynyń qulaýymen óndiristiń basym bóligi turalap, mıllıondaǵan adam jumyssyz qaldy, bolashaqqa degen senim úzildi, azyq-túlik kartochkamen ǵana berilip turdy. Al kórshi memleketterde etnosaralyq qaqtyǵystar, tipti azamattyq soǵystar órship ketken edi.
Mine, úsh onjyldyq ishinde Qazaqstan – ekonomıkasy qarqyndy damyp kele jatqan memleket retinde tanyldy ári halyqaralyq qatynastardyń bedeldi qatysýshysy qatarynan kórindi. Tuńǵysh Prezıdenttiń kóshbasshylyǵymen elimiz qıyndyqtardy senimdi eńserip, aldyna asqaraly maqsattar qoıý arqyly ilgeri adymdap keledi.
Ýaqyt atmosferasyn seziný – saıasatkerdiń ýaqtyly sheshimder qabyldaýyna múmkindik beretin mańyzdy qasıet. Qadym zamandar buryn Seneka aıtqandaı, istiń iriligi aýqymymen emes, ýaqtyly júzege asýymen qundy.
Ýaqyttyń aldyna túsý, qalyptasýy múmkin tendensııalardy tanı bilý qasıetteri N.Á.Nazarbaevtyń talaı márte qoǵamdyq psıhologııa damýyn sezinip, baǵyttap otyrýyna múmkindik berdi. Jalań urandarǵa ilespeı (kóbinese popýlıster arqa súıeıtin, biraq túbinde olardyń strategııalyq jeńilisine aınalatyn úrdis), kerek jerinde el múddesi úshin qarsylyq kórsetý Elbasyǵa tán. Ol árdaıym damýǵa kedergi bolyp, shekteý qoıatyn qoǵamdyq stereotıpter men ınersııany ózgertýge tyrysady. Sebebi azamattardyń kóńil kúıin dóp basý ylǵı olardyń qoldaýyna ıe bolatyn sharalar qabyldaý degendi bildirmese kerek. Keıde, álbette tanymal emes sheshimder qabyldaýǵa týra keledi, bolashaqtaǵy strategııalyq jeńister úshin mezettik, taktıkalyq jeńilisterge barýǵa májbúr bola- syń.
Elbasy bir suhbatynda «Naǵyz kóshbasshy úshin qıyndyq sol, sen únemi bolashaqty kózdeısiń. Sen basshysyń, qosshy emessiń. Kóshtiń basynda turǵandyqtan, eldi qaıda bastap kele jatqanyńdy bilýiń kerek... Prezıdentke sheshim qabyldaý kerek jáne sol sheshimi úshin jaýap berýi tıis», degen edi. Osyndaıda Ýınston Cherchılldiń «Dańqtyń quny – jaýapkershilik» degen sózi oıǵa oralady. Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti óziniń aıryqsha el basqarý talantymen qazirgi tańda álemniń aıtýly lıderleriniń qatarynan berik oryn alǵan. Ol jaýapkershiliktiń zil batpan salmaǵyn kóterip halqyna ómir boıy qaltqysyz qyzmet etýdiń ónegeli úlgisin kórsetti. Osy arqyly Elbasy halqynyń aıryqsha yqylas-qurmetine bólendi. Onyń dáleli, 2008-2009 jyldardaǵy daǵdarys kezeńiniń ózinde áleýmettik monıtorıngter Nursultan Nazarbaevtyń reıtıngi 85%-dan tómen túspegenin kórsetti.
Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaý jasaý tájirıbesi 1997 jyly engizilgen bolatyn. Sodan beri bul mańyzdy saıası oqıǵaǵa aınaldy. Nursultan Nazarbaevtyń ár Joldaýy ózindik saıası máni bar, eldi qanattandyryp, úlken iske jumyldyra alatyn kúshke ıe.
Mıllıondaǵan azamat Elbasynyń 2019 jylǵy 19 naýryzdaǵy Úndeýinen mańyzdy bir baǵdarlamalyq málimdeme kútkendeı edi. Biraq Elbasynyń sózderin estip otyrǵan jurt bir sátke ańtarylyp qaldy. Nursultan Nazarbaevtyń óziniń prezıdenttik ókilettigin toqtatý týraly sheshimin halyq tolǵanyspen, kúızelispen qabyldady, kózine jas alǵandar da az bolǵan joq.
Qanshalyqty tosyn kóringenine qaramastan, bul ýaqyt talabyna saı qabyldanǵan, Tuńǵysh Prezıdenttiń tereń danalyǵyn, bolattaı berik jigerin kórsetken sheshim boldy. Qazaqstan halqyna Úndeýinde Nursultan Nazarbaev álemniń bir ornynda turmaıtynyn, jańa qaýip-qaterlermen qosa jańa múmkindikter týyndaıtynyn tegin aıtqan joq: «Men jáne meniń zamandastarym elimiz úshin qoldan kelgenniń bárin jasadyq. Onyń nátıjeleri ózderińizge belgili. Álem ózgerip, jańa býyn keledi. Bul – tabıǵı prosess. Olar óz zamanynyń problemalaryn sheshetin bolady. Sondaı-aq elimizdi odan ári órkendetý úshin bar kúsh-jigerin jumyldyrýǵa tıis».
Sonymen qatar Elbasy Qazaqstannyń odan ári tıimdi damýynyń negizi tańdalǵan saıası baǵdardyń sabaqtastyǵyn saqtaýda jatqanyn basa aıtty. «Qazaqstandaǵy bılik sabaqtastyǵy konstıtýsııalyq turǵydan rettelgen. Prezıdenttiń ókilettigi merziminen buryn toqtatylǵan jaǵdaıda onyń ókilettigi qalǵan merzimi aıaqtalǵanǵa deıin Senat Tóraǵasyna beriledi. Sodan keıin jańa Prezıdent saılaýy bolady» degeni sózimizge dálel.
Q.K.Toqaev týraly aıtqanda N.Á.Nazarbaev «Qasym-Jomart Kemeluly Qazaqstandy basqarýǵa naǵyz laıyqty azamat dep senemin» degen bolatyn. Keıinirek Elbasy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń merziminen tys saılaýynda Qasym-Jomart Toqaevtyń kandıdatýrasyn qoldaıtynyn bildirdi. Qazaqstandyqtarǵa Qasym-Jomart Kemelulynyń asa joǵary deńgeıli kásibı daıyndyǵy bar, azamattyq qasıetteri qurmetke laıyq tulǵa ekenin jetkizdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń Saılaýaldy baǵdarlamasynda elimizdi tabysqa jáne álemdik bedelge jetkizgen Tuńǵysh Prezıdenttiń baǵdary buljymaı jalǵasatynyn aıtty. Osy baǵytta Prezıdent Elbasynyń aýqymdy murasyn eseleý arqyly elimizdi kórkeıte túsýge kúsh salyp, onyń saıası tilegin iske asyrmaq.
Oıymyzdy túıindep jetkizsek, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaev – ıntellektýaldyq ınnovasııany dástúrmen, bedelimen, ómirlik danalyǵymen ári salamatty pragmatızmmen sheber sabaqtastyra bilgen saıası kóshbasshynyń úlgisi. Sol sebepti, onyń saıası jáne ekonomıkalyq jobalary sátti júzege asty.
Ol eldi daǵdarystan shyǵarýdyń tıimdi jolyn qapysyz taýyp, onyń damýy úshin toqtaýsyz qyzmet etetin júıe qalyptastyrý arqyly jańa memleketti qurdy jáne ony asa joǵary deńgeıdegi saıasatker retinde basshylardyń jańa tolqynyna tapsyra bildi.
Zarema ShÁÝKENOVA,
Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory