Memleket basshysy «Ardagerler týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy

QAZAQSTAN RESPÝBLIKASYNYŃ ZAŃY

Ardagerler týraly

Osy Zań ardagerlerge jáne osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdarǵa áleýmettik qoldaý sharalaryn usynýdyń uıymdas­t­y­rýshylyq, ekonomıkalyq jáne quqyqtyq negizderin aıqyndaıdy.

1-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń ardagerler týraly zańnamasy

Qazaqstan Respýblıkasynyń ardagerler týraly zańnamasy Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Konstıtýsııasyna negiz­deledi jáne osy Zań men Qazaqstan Respýb­lıkasynyń ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerinen turady. Eger Qazaqstan Respýblıkasy ratıfı­kasııalaǵan halyqaralyq shartta osy Zańda qamtylǵannan ózge qaǵıdalar belgilense, onda halyqaralyq sharttyń qaǵıdalary qoldanylady.

2-bap. Osy Zańnyń qoldanylý aıasy

Osy Zańnyń kúshi ardagerler dep tanylǵan nemese osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdarǵa jatatyn Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń azamattaryna, Qazaqstan Respýblıkasynda turaqty turatyn shetel­dikterge jáne azamattyǵy joq adamdarǵa qoldanylady.

3-bap. Ardagerler jáne osy Zańnyń kú­shi qoldanylatyn basqa da adamdar

Osy Zańǵa sáıkes mynalar ardagerler bolyp tanylady:

1) Uly Otan soǵysynyń ardagerleri;

2) basqa memleketterdiń aýmaǵyndaǵy urys qımyldarynyń ardagerleri;

3) jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵy­synyń ardagerlerine teńestirilgen arda­gerler;

4) eńbek ardagerleri.

Osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdar osy Zańnyń 8-babynda aıqyndalǵan.

4-bap. Uly Otan soǵysynyń ardagerleri

Mynalar Uly Otan soǵysynyń arda­ger­lerine jatady:

1) Uly Otan soǵysyna qatysýshylar, atap aıtqanda, Uly Otan soǵysy kezeńinde, sondaı-aq burynǵy Keńestik Sosıalıstik Respýblıkalar Odaǵyn (budan ári – KSR Odaǵy) qorǵaý boıynsha basqa da urys operasııalary kezinde maıdandaǵy armııa men flottyń quramyna kirgen áskerı bólim­derde, shtabtar men mekemelerde qyz­met ót­kergen áskerı qyzmetshiler, Uly Otan soǵy­synyń partızandary men astyrtyn áreket etýshileri;

2) Uly Otan soǵysynyń múgedekteri, atap aıtqanda Uly Otan soǵysy kezeńinde maıdanda, urys qımyldary aýdandarynda, maıdan mańyndaǵy temirjol ýchaskelerinde, qorǵanys shepteriniń, áskerı-teńiz bazalary men áýeaılaqtardyń qurylysjaılarynda jaralanýy, kontýzııa alýy, mertigýi nemese aýrýǵa shaldyǵýy saldarynan múgedek bolǵan maıdandaǵy armııa men flottyń áskerı qyzmetshileri, Uly Otan soǵysynyń partızandary men astyrtyn áreket etýshileri, sondaı-aq jumysshylar men qyzmetshiler.

5-bap. Basqa memleketterdiń aýma­ǵyn­daǵy urys qımyldarynyń ardager­leri

Mynalar basqa memleketterdiń aýma­ǵyndaǵy urys qımyldarynyń ardagerleri bolyp tanylady:

1) burynǵy KSR Odaǵynyń úkimettik organdarynyń sheshimderine sáıkes bas­qa memleketterdiń aýmaǵyndaǵy urys qı­myl­daryna qatysqan Keńes Armııa­synyń, Áskerı-Teńiz Flotynyń, Memle­kettik qa­ýipsizdik komıtetiniń áskerı qyzmet­shileri, burynǵy KSR Odaǵy Ishki ister mınıs­trliginiń basshy jáne qatardaǵy qura­my­nyń adamdary (áskerı mamandar men keńes­shilerdi qosa alǵanda);

2) oqý jıyndaryna shaqyrylǵan jáne Aýǵanstanǵa urys qımyldary júrip jatqan kezeńde jiberilgen áskerı mindettiler;

3) Aýǵanstanǵa urys qımyldary júrip jatqan kezeńde osy elge júk jetkizý úshin jiberilgen avtomobıl batalondarynyń áskerı qyzmetshileri;

4) burynǵy KSR Odaǵynyń aýmaǵynan Aýǵanstanǵa jaýyngerlik tapsyrmalarmen ushqan ushý quramynyń áskerı qyzmetshileri;

5) Aýǵanstandaǵy keńestik áskerı kontın­gentke qyzmet kórsetken, jaraqat, kontýzııa alǵan nemese mertikken ne urys qımyldaryn qamtamasyz etýge qatysqany úshin burynǵy KSR Odaǵynyń ordenderimen jáne medal­darymen nagradtalǵan jumysshylar men qyzmetshiler;

6) Tájikstan-Aýǵanstan ýchaskesinde Tá­ýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń she­kara­syn qorǵaýdy kúsheıtý jónindegi mem­leketaralyq sharttar men kelisimderge sáıkes mindetterin oryndaǵan Qazaqstan Respýb­lıkasynyń áskerı qyzmetshileri;

7) Iraktaǵy halyqaralyq bitimgershilik operasııaǵa bitimgerler retinde qatysqan Qazaqstan Respýblıkasynyń áskerı qyzmet­shileri;

8) Taýly Qarabahtaǵy etnosaralyq qaq­tyǵysty retteýge qatysqan áskerı qyzmet­shiler, sondaı-aq burynǵy KSR Odaǵy ish­ki is­ter jáne memlekettik qaýipsizdik organ­dary­nyń basshy jáne qatardaǵy quramynyń adamdary.

6-bap. Jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine teńestirilgen ardagerler

Mynalar jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine teńestirilgen ardagerler dep tanylady:

1) jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵy­syna qatysýshylarǵa teńestirilgen adam­dar, atap aıtqanda:

maıdandaǵy armııa bólimderiniń áskerı qyzmetshilerine qalalardyń qorǵanysyna qatysqany úshin belgilengen jeńildikti sharttarmen zeınetaqy taǵaıyndaý úshin 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deıin eńbek sińirgen jyldaryna eseptelip jazylǵan, sol qa­lalarda Uly Otan soǵysy kezeńinde qyz­met ótkergen áskerı qyzmetshiler, sondaı-aq burynǵy KSR Odaǵy ishki ister jáne mem­lekettik qaýipsizdik organdarynyń basshy jáne qatardaǵy quramynyń adamdary;

Uly Otan soǵysy kezeńinde maıdandaǵy armııa quramyna kirgen áskerı bólimderde, shtabtarda, mekemelerde shtattyq laýa­zym­dar atqarǵan ne sol kezeńderde maı­dan­daǵy armııa bólimderiniń áskerı qyz­met­shile­rine qalalardyń qorǵanysyna qatys­qany úshin belgilengen jeńildikti shart­tarmen zeınetaqy taǵaıyndaý úshin 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deıin eńbek sińirgen jyl­daryna eseptelip jazylǵan, sol qala­larda bolǵan Keńes Armııasynyń, Áskerı-Teńiz Flotynyń, burynǵy KSR Odaǵynyń ishki ister jáne memlekettik qaýipsizdik áskerleri men organdarynyń erikti jaldamaly qura­mynyń adamdary;

Uly Otan soǵysy kezeńinde maıdandaǵy armııa men flottyń quramyna kirgen bólim­derdiń, shtabtar men mekemelerdiń quramynda polk balalary (tárbıelenýshileri) jáne ıýngalar retinde bolǵan adamdar;

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda shet elderdiń aýmaǵynda partızan otrıadtary, astyrtyn toptar jáne basqa da fashızmge qarsy quralymdar quramynda fashıstik Germanııa men onyń odaqtastaryna qarsy urys qımyldaryna qatysqan adamdar;

burynǵy KSR Odaǵy Qatynas joldary halyq komıssarıatynyń, Baılanys halyq komıs­sarıatynyń, kásipshilik jáne kólik keme­leriniń júzý quramy men avıasııanyń ushý-kóterilý quramynyń, Balyq ónerkásibi halyq komıssarıatynyń, teńiz jáne ózen flotynyń, Soltústik teńiz joly bas bas­qar­masynyń ushý-kóterilý quramynyń ar­naýly quralymdarynyń Uly Otan soǵysy kezeńinde áskerı qyzmetshiler jaǵdaıyna kóshirilgen jáne urys maıdandarynyń tyl­daǵy shekaralary, flottardyń jedel aımaqtary sheginde maıdandaǵy armııa men flot múddeleri úshin mindetter atqarǵan qyzmetkerleri, sondaı-aq Uly Otan soǵysy­nyń bas kezinde basqa memleketterdiń port­ta­rynda eriksiz ustalǵan kólik floty keme­leri ekıpajdarynyń músheleri;

Lenıngrad qalasyndaǵy qorshaý kezeńinde qalanyń kásiporyndarynda, mekemeleri men uıymdarynda jumys istegen jáne «Le­nıngradty qorǵaǵany úshin» medalimen nemese «Qorshaýdaǵy Lenıngrad turǵyny» belgisimen nagradtalǵan azamattar;

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezeńinde fashıster men olardyń odaqtastary qurǵan konslagerlerdegi, gettolardaǵy jáne basqa da májbúrlep ustaý oryndaryndaǵy káme­letke tolmaǵan tutqyndar;

1986 – 1987 jyldary Chernobyl atom elektr stansııasyndaǵy apattyń, azamattyq nemese áskerı maqsattaǵy obektilerdegi basqa da radıasııalyq apattar men avarııa­lardyń saldarlaryn joıýǵa qatysqan, sondaı-aq ıadrolyq synaqtarǵa tikeleı qa­tys­qan adamdar;

2) jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵy­synyń múgedekterine teńestirilgen adamdar, atap aıtqanda:

burynǵy KSR Odaǵyn qorǵaý, áskerı qyz­mettiń ózge de mindetterin basqa kezeń­derde atqarý kezinde jaralanýy, kontýzııa alýy, mertigýi saldarynan nemese maıdanda bolýyna baılanysty, sondaı-aq Aýǵanstanda nemese urys qımyldary júrgizilgen basqa da memleketterde áskerı qyzmetin ótkerý kezinde aýrýǵa shaldyǵýy saldarynan múge­dek bolǵan áskerı qyzmetshiler;

qyzmettik mindetterin atqarý kezinde jaralanýy, kontýzııa alýy, mertigýi salda­rynan ne maıdanda bolýyna nemese urys qımyl­dary júrgizilgen memleketterde qyz­­mettik mindetterin oryndaýyna baıla­nysty aýrýǵa shaldyǵýy saldarynan múgedek bolǵan burynǵy KSR Odaǵynyń memlekettik qaýipsizdik organdarynyń jáne ishki ister organdarynyń basshy jáne qatardaǵy quramynyń adamdary;

basqa elderdegi maıdandaǵy áskerı kon­­­tıngentterge qyzmet kórsetken jáne urys qı­myldaryn júrgizý kezeńinde ja­ra­­lanýy, kontýzııa alýy, mertigýi ne aýrý­ǵa shaldyǵýy saldarynan múgedek bolǵan tıisti sa­nattardaǵy jumysshylar men qyz­metshiler;

1944 jylǵy 1 qańtar – 1951 jylǵy 31 jeltoqsan aralyǵyndaǵy kezeńde Ýkraına KSR, Belarýs KSR, Lıtva KSR, Latvııa KSR, Estonııa KSR aýmaǵynda bolǵan halyq­ty qorǵaýshy joıǵysh batalondardyń, vzvod­tar men otrıadtardyń jaýyngerleri men komandalyq quramy qataryndaǵy, osy batalondarda, vzvodtarda, otrıadtarda qyzmettik mindetterin atqarý kezinde jaralanýy, kontýzııa alýy nemese mertigýi saldarynan múgedek bolǵan adamdar;

Chernobyl atom elektr stansııasyndaǵy apattyń jáne azamattyq nemese áskerı maqsattaǵy obektilerdegi basqa da radıa­sııalyq apattar men avarııalardyń, ıadrolyq synaqtardyń saldarynan múgedek bolǵan adamdar jáne múgedektigi ata-anasynyń biriniń radıasııalyq sáýle alýymen genetı­kalyq baılanysty olardyń balalary.

7-bap. Eńbek ardagerleri

Eńbek ardagerlerine mynalar jatady:

1) Sosıalıstik Eńbek Erleri, úsh dárejeli Dańq, úsh dárejeli Eńbek Dańqy ordenderiniń ıegerleri;

2) «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyna ıe bolǵan adamdar;

3) Uly Otan soǵysy jyldarynda tyldaǵy qajyrly eńbegi men minsiz áskerı qyzmeti úshin burynǵy KSR Odaǵynyń ordenderimen jáne medaldarymen nagradtalǵan adamdar;

4) 1941 jylǵy 22 maýsym – 1945 jylǵy 9 mamyr aralyǵynda keminde alty aı jumys istegen (qyzmet ótkergen) jáne Uly Otan soǵysy jyldarynda tyldaǵy qajyrly eń­begi men minsiz áskerı qyzmeti úshin bu­ryn­­ǵy KSR Odaǵynyń ordenderimen jáne medal­darymen nagradtalmaǵan adamdar.

8-bap. Osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdar

Osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdarǵa mynalar jatady:

1) qaza tapqan áskerı qyzmetshilerdiń otbasylary, atap aıtqanda:

burynǵy KSR Odaǵyn qorǵaý, áskerı qyz­mettiń ózge de mindetterin (qyzmettik min­­det­terdi) atqarý kezinde jaralanýy, kon­týzııa alýy nemese mertigýi saldarynan neme­se maıdanda bolýyna baılanysty aýrýǵa shal­dyǵýy saldarynan qaza bolǵan (habar-osharsyz ketken) nemese qaıtys bolǵan áske­rı qyzmetshilerdiń, partızandardyń, astyrtyn áreket etýshilerdiń, osy Zańnyń 4 – 6-baptarynda atalǵan adamdardyń otbasylary;

Uly Otan soǵysynda qaza tapqan, jer­gilikti áýe shabýylyna qarsy qorǵa­nystyń obektilik jáne avarııalyq koman­dalarynyń ózin-ózi qorǵaý toptarynyń jeke quramy qataryndaǵy adamdardyń otbasylary, Le­nıngrad qalasynyń gospıtaldary men aýrýhanalarynyń qaza tapqan jumys­ker­leriniń otbasylary;

burynǵy KSR Odaǵy Qorǵanys mınıs­trliginiń, ishki ister jáne memlekettik qaýip­sizdik organdarynyń áskerı mindettiler jıyndaryna shaqyrylǵan, qoǵamǵa jat kórinisterge baılanysty tótenshe jaǵdaılar kezinde qoǵamdyq tártipti qorǵaý jónindegi mindetterdi oryndaý kezinde qaza tapqan (qaı­tys bolǵan) áskerı qyzmetshileriniń, basshy jáne qatardaǵy quram adamdarynyń otbasylary;

Aýǵanstandaǵy nemese urys qımyldary júrgizilgen basqa da memleketterdegi urys qımyldary kezinde jaralanýy, kontýzııa alýy, mertigýi, aýrýǵa shaldyǵýy saldarynan qaza tapqan (habar-osharsyz ketken) nemese qaıtys bolǵan áskerı qyzmetshilerdiń otbasylary;

beıbit ýaqytta áskerı qyzmetin ótkerý kezinde qaza tapqan (qaıtys bolǵan) áskerı qyzmetshilerdiń otbasylary;

Chernobyl atom elektr stansııasyndaǵy apattyń jáne azamattyq nemese áskerı maq­sattaǵy obektilerdegi basqa da radıa­sııa­lyq apattar men avarııalardyń saldar­laryn joıý kezinde qaza tapqan adamdardyń otbasylary;

Chernobyl atom elektr stansııasyndaǵy apattyń jáne azamattyq nemese áskerı maqsattaǵy obektilerdegi basqa da radıasııa­lyq apattar men avarııalardyń jáne ıadrolyq synaqtardyń saldarynan sáýle aýrýyna shaldyǵyp qaıtys bolǵandardyń nemese qaıtys bolǵan múgedekterdiń, sondaı-aq qaıtys bolýy belgilengen tártippen solar­dyń áserine baılanysty bolǵan azamat­tardyń otbasylary;

2) Uly Otan soǵysynyń qaıtys bolǵan múgedeginiń nemese jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń múgedekterine teńestirilgen adamnyń ekinshi ret nekege turmaǵan jubaıy (zaıyby), sondaı-aq jalpy aýrýǵa shaldyǵý, jumysta mertigý jáne basqa da sebepter (quqyqqa qaıshy keletinderdi qospaǵanda) saldarynan múgedek dep tanylǵan, Uly Otan soǵysynyń qaıtys bolǵan qatysýshysynyń, partızannyń, astyrtyn áreket etýshiniń, «Lenıngradty qorǵaǵany úshin» medalimen nemese «Qorshaýdaǵy Lenıngrad turǵyny» belgisimen nagradtalǵan azamattyń ekinshi ret nekege turmaǵan jubaıy (zaıyby);

3) 1988 – 1989 jyldary Chernobyl atom elektr stansııasyndaǵy apattyń saldarlaryn joıýǵa qatysýshylar qataryndaǵy, qonys aýdarý kúni qursaqta bolǵan balalardy qosa alǵanda, oqshaýlaý jáne kóshirý aımaqta­rynan Qazaqstan Respýblıkasyna qonys aýdarylǵan (óz erkimen ketken) adamdar;

4) 1979 jylǵy 1 jeltoqsan – 1989 jyl­ǵy jeltoqsan aralyǵyndaǵy kezeńde Aýǵan­stanǵa jáne urys qımyldary júr­gizilgen basqa da elderge jumysqa jiberil­gen ju­mysshylar men qyzmetshiler;

5) burynǵy KSR Odaǵy Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń Aýǵanstan aýmaǵynda ýaqytsha bolǵan jáne keńes áskerleriniń shekteýli kontıngentiniń quramyna enbegen jumysshylary men qyzmetshileri.

Eskertpe. Osy baptyń 1) tarmaqshasynyń maq­satynda áleýmettik qoldaýǵa quqyq beri­letin otbasy músheleri mynalar bolyp tabylady:

qaza tapqan (habar-osharsyz ketken, qaıtys bolǵan) adamnyń asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy tólenetin balalary men basqa da asyraýyndaǵylary;

Uly Otan soǵysynda qaza tapqan (qaıtys bolǵan, habar-osharsyz ketken) jaýynger­lerdiń ata-analary jáne ekinshi ret nekege turmaǵan jesirleri; ekinshi ret nekege turma­ǵan zaıyby (jubaıy).

9-bap. Ardagerlerdiń mártebesin belgileý

Ardagerlerdiń mártebesi osy Zańǵa sáıkes aıqyndalady jáne Uly Otan soǵysy jyl­darynda, burynǵy KSR Odaǵyn qorǵaý bo­ıynsha urys operasııalary kezinde, basqa memleketterdiń aýmaǵyndaǵy urys qımyl­dary kezinde maıdandaǵy armııaǵa, Chernobyl atom elektr stansııasyndaǵy apattyń jáne azamattyq nemese áskerı maqsattaǵy obek­tilerdegi basqa da radıasııalyq apat­tar men avarııalardyń saldarlaryn joıýǵa qa­tysýdy, sondaı-aq ıadrolyq synaq­tarǵa tike­­leı qatysýdy rastaıtyn anyq­tama­lardyń, áskerı bıletterdiń jáne ózge de qu­jat­­tardyń, jaralaný, múgedektik týra­ly anyqtamalardyń, sot-medısınalyq qory­tyndylardyń negizinde belgilenedi.

Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine osy qujattardyń negizinde Qazaqstan Respýb­lıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń organdary Uly Otan soǵysy ardageriniń kýáligin beredi. Qalǵan ardagerlerge jasyna baılanysty zeınetaqy tólemderin (járdemaqylar) alý­shy kýáligine belgi qoıylady.

10-bap. Uly Otan soǵysynyń ardager­lerin áleýmettik qoldaý sharalary

Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine my­nadaı áleýmettik qoldaý sharalary usy­nylady:

1) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańna­masyna sáıkes arnaýly memlekettik jár­demaqy tóleý;

2) jergilikti atqarýshy organ óz quzyreti sheginde kórsetetin aqshalaı nemese zattaı túrdegi áleýmettik kómek;

3) eger olar Qazaqstan Respýblıkasynyń turǵyn úı zańnamasyna sáıkes turǵynjaıǵa muqtaj dep tanylsa jáne buryn turǵyn­jaıdy birinshi kezekte alý quqyǵyn paıda­lanbaǵan bolsa, jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń, uıymdardyń birjolǵy birinshi kezekte turǵynjaımen qamtamasyz etýi;

4) jeke turǵyn úı salý úshin jer ýchaske­lerin birjolǵy birinshi kezekte alý;

5) kommýnaldyq turǵyn úı qorynyń úıle­rindegi ózderi turatyn turǵynjaılardy Qa­zaqstan Respýblıkasynyń turǵyn úı zańna­masynda belgilengen tártippen men­shik­ke berý (Uly Otan soǵysynyń turǵyn­jaı berilgen ardageri qaıtys bolǵan jaǵdaıda, ony óteýsiz alý quqyǵy onyń otbasy múshe­lerine ótedi);

6) ambýlatorııalyq-emhanalyq kómek kórsetetin uıymdarda artyqshylyqpen qyz­met kórsetý jáne aýrýhanaǵa kezekten tys jatqyzý;

7) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­synda aıqyndalatyn tártippen bilikti medısınalyq kómek alý;

8) protezdermen (tis protezderinen basqa) jáne protezdik-ortopedııalyq buıymdarmen tegin qamtamasyz etý;

9) Uly Otan soǵysynyń ardagerleri ju­mys istep júrgen kezinde tirkelgen em­hana­­lardy zeınetkerlikke shyqqan kezde de paıdalaný quqyǵy;

10) arnaýly áleýmettik kórsetiletin qyz­metterdiń kepildik berilgen kólemin birin­shi kezekte alý;

11) barlyq baılanys qyzmetin kezekten tys paıdalaný quqyǵy;

12) Qazaqstan Respýblıkasynyń salyq zańnamasyna sáıkes jeńildikti salyq salý.

Uly Otan soǵysynyń qaıtys bolǵan jalǵyzilikti ardagerlerin jerleýdi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq qyzmetteri salt-joralar rásimderin oryndaı otyryp júzege asyrady. Otbasy múshelerine ne Uly Otan soǵy­synyń qaıtys bolǵan ardagerin jer­leýdi júzege asyrǵan adamǵa Qazaqstan Respýb­lıkasynyń zańdaryna sáıkes jerleýge arnalǵan birjolǵy tólem tólenedi. Uly Otan soǵysynyń múgedekterine múgedekti ońaltýdyń jeke baǵdarlamasyna saı Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­syna sáıkes qosymsha áleýmettik qoldaý sharalary usynylady. Keńes Odaǵynyń Batyry, «Halyq qaharmany», Sosıalıstik Eńbek Eri ataqta­ryna ıe bolǵan, úsh dárejeli Dańq ordenimen, «Otan» ordenimen nagradtalǵan Uly Otan soǵysyna qatysýshylarǵa áskerı qurmet kór­setile otyryp, tegin jerleý jáne qabir­leri­niń basyna qulpytas ornatý quqyǵy beriledi.

11-bap. Basqa memleketterdiń aýma­ǵyndaǵy urys qımyldarynyń ardager­lerin, sondaı-aq jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine te­ńes­tirilgen ardagerlerdi áleýmettik qol­daý sharalary

Basqa memleketterdiń aýmaǵyndaǵy urys qımyldarynyń ardagerlerine, sondaı-aq jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine teńestirilgen ardagerlerge my­nadaı áleýmettik qoldaý sharalary usy­nylady:

1) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­syna sáıkes arnaýly memlekettik járdemaqy tóleý;

2) jergilikti atqarýshy organ óz quzyreti sheginde kórsetetin aqshalaı nemese zattaı túrdegi áleýmettik kómek;

3) Qazaqstan Respýblıkasynyń turǵyn úı zańnamasyna sáıkes jergilikti atqarýshy or­gandardyń turǵynjaımen qamtamasyz etýi;

4) jeke turǵyn úı salý úshin jer ýchas­kelerin birjolǵy birinshi kezekte alý;

5) ambýlatorııalyq-emhanalyq kómek kórsetetin uıymdarda artyqshylyqpen qyz­met kór­setý jáne aýrýhanaǵa kezekten tys jat­qyzý;

6) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­synda aıqyndalatyn tártippen bilikti medısınalyq kómek alý;

7) ardagerler jumys istep júrgen kezinde tirkelgen emhanalardy zeınetkerlikke shyqqan kezde de paıdalaný quqyǵy;

8) arnaýly áleýmettik kórsetiletin qyz­met­terdiń kepildik berilgen kólemin birinshi kezekte alý;

9) bilim berý granttaryn alýǵa, sondaı-aq joǵary bilimdi kadrlar daıarlaýǵa memle­kettik bilim berý tapsyrysy boıynsha bilim alýshylardyń quramyna qabyldaýǵa konkýrs ótkizý kezinde baldary teń bolǵan jaǵdaıda artyqshylyqty quqyq;

10) tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilim­nen keıingi jáne joǵary bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdaryna túsý kezinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn mólsherde qabyldaý kvotasy kózdeledi;

11) barlyq baılanys qyzmetin kezekten tys paıdalaný quqyǵy;

12) Qazaqstan Respýblıkasynyń salyq zańnamasyna sáıkes jeńildikti salyq salý.

Basqa memleketterdiń aýmaǵyndaǵy urys qımyldarynyń qaıtys bolǵan jalǵyzilikti ardagerlerin jáne jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine teńestirilgen qaıtys bolǵan jalǵyzilikti ardagerlerdi jerleýdi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq qyzmetteri salt-joralar rásimderin oryndaı otyryp júzege asyrady. Otbasy múshelerine ne basqa memleket­terdiń aýmaǵyndaǵy urys qımyldarynyń qaıtys bolǵan ardagerin jáne jeńildikter boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine teńestirilgen ardagerdi jerleýdi júzege asyrǵan adamǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes jerleýge arnalǵan birjol­ǵy tólem tólenedi. Osy Zańnyń 6-babynyń 2) tarmaqshasynda atalǵan ardagerlerge múgedekti ońaltýdyń jeke baǵdarlamasyna saı Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń zańnamasyna sáıkes qosymsha áleýmettik qoldaý sharalary usynylady.

12-bap. Eńbek ardagerlerin áleýmettik qoldaý sharalary

Eńbek ardagerlerine mynadaı áleýmettik qoldaý sharalary usynylady:

1) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­syna sáıkes arnaýly memlekettik járdemaqy tóleý;

2) jergilikti atqarýshy organ óz quzyreti sheginde kórsetetin aqshalaı nemese zattaı túrdegi áleýmettik kómek;

3) jumys istep júrgen kezinde tirkelgen emhanalardy zeınetkerlikke shyqqan kezde de paıdalaný quqyǵy;

4) barlyq baılanys qyzmetin kezekten tys paıdalaný quqyǵy;

5) Qazaqstan Respýblıkasynyń salyq zańnamasyna sáıkes jeńildikti salyq salý.

Otbasy múshelerine ne qaıtys bolǵan eńbek ardagerin jerleýdi júzege asyrǵan adamǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń zańda­ryna sáıkes jerleýge arnalǵan birjolǵy tólem tólenedi.

13-bap. Osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdardy áleýmettik qoldaý sharalary

Osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdarǵa mynadaı áleýmettik qoldaý sharalary usynylady:

1) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańna­masyna sáıkes arnaýly memlekettik járdem­aqy tóleý;

2) jergilikti atqarýshy organ óz quzyreti sheginde kórsetetin aqshalaı nemese zattaı túrdegi áleýmettik kómek;

3) jumys istep júrgen kezinde tirkelgen emhanalardy zeınetkerlikke shyqqan kezde de paıdalaný quqyǵy.

14-bap. Qaza tapqan áskerı qyzmet­shi­lerdiń otbasylary úshin qosymsha áleý­mettik qoldaý sharalary

Osy Zańnyń 8-babynyń 1) tarmaq­shasynda sanamalanǵan qaza tapqan áskerı qyz­metshilerdiń otbasylaryna mynadaı qosymsha áleýmettik qoldaý sharalary usy­nylady:

1) Qazaqstan Respýblıkasynyń turǵyn úı zańnamasyna sáıkes olar turǵynjaıǵa muqtaj dep tanylǵan jaǵdaıda, jergilikti atqarýshy organdardyń turǵynjaımen qam­tamasyz etýi;

2) ambýlatorııalyq-emhanalyq kómek kór­setetin uıymdarda artyqshylyqpen qyz­met kórsetý jáne aýrýhanaǵa kezekten tys jatqyzý;

3) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­synda aıqyndalatyn tártippen bilikti m­edı­sınalyq kómek alý;

4) arnaýly áleýmettik kórsetiletin qyz­met­terdiń kepildik berilgen kólemin birinshi kezekte alý;

5) jerlengen jerge tegin barýǵa jáne keri qaıtýǵa (biraq úsh adamnan aspaıdy), sondaı-aq áskerı qyzmetshi qaıtys bolǵan kúnnen bastap alty aı ishinde otbasy tańdaǵan turǵylyqty jerine tegin jol júrýge quqyq;

6) qaıtys bolǵan (qaza tapqan) áskerı qyzmetshini tegin jerleý óziniń sońǵy qyzmet ótkergen orny boıynsha júzege asyry­lady (beıbit ýaqytta áskerı (azamattyq) bo­ryshyn óteý kezinde qaza tapqan nemese jalpy aýrýdan qaıtys bolǵan áskerı qyz­­metshiniń máıitin otbasynyń qalaýy boıynsha basqa jerleý (qaıta jerleý) oryn­daryna tasymaldaý Qazaqstan Respýb­lıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń, Ishki ister mınıstrliginiń, Ulttyq qaýipsizdik komı­tetiniń jáne Memlekettik kúzet qyzme­tiniń sheshimi boıynsha júzege asyrylýy múmkin).

Aýǵanstanda jáne urys qımyldary júrgizilgen basqa memleketterde, sondaı-aq áskerı mindettiler jıyndaryna shaqyrylǵan qaza tapqan (qaıtys bolǵan) áskerı qyzmet­shilerdiń, ishki ister organdarynyń basshy jáne qatardaǵy quramy adamdarynyń otbasylaryna Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda belgilengen mólsherlerde birjolǵy járdemaqy tólenedi. Aýǵanstandaǵy urys qımyldarynda qaza tapqan ne sol kezeńde jaralanýdyń, kontýzııa alýdyń, mertigýdiń nemese aýrýǵa shaldyǵýdyń saldarynan qaıtys bolǵan áskerı qyzmetshilerdiń jubaılaryna ne asyraýynda atalǵan áskerı qyzmetshilerdiń balalary bar basqa adamdarǵa jumys or­ny­nan balalarymen birge demalý úshin demalys úıleri men pansıonattarǵa jol­damalarmen, sondaı-aq atalǵan áskerı qyz­metshilerdiń balalary úshin balalardy saýyqtyrý mekemelerine joldamalarmen artyqshylyqty qamtamasyz etý usynylady. Otbasylary osy Zań boıynsha áleýmet­tik qoldaý sharalaryna quqyǵy bar jáne asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylar alatyn generaldardyń, admıraldardyń jáne áskerı qyzmetshiler qataryndaǵy zeınet­kerlerdiń jubaılaryna «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda belgilengen tıisti jeńildikterge quqyǵy ómir boıy saqtalady.

15-bap. Áleýmettik qoldaý sharalaryn qarjylandyrý

Osy Zańda kózdelgen áleýmettik qoldaý sharalaryn qarjylandyrý memlekettik bıýdjet qarajaty jáne Qazaqstan Respýb­lıkasynyń zańnamasynda tyıym salynbaǵan ózge de kózderdiń esebinen júzege asyrylady.

16-bap. Áleýmettik qoldaý sharalaryn usynýdy toqtata turý jáne toqtatý

Osy Zańda kózdelgen áleýmettik qol­daý sharalaryn usyný osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn adam sot taǵaıyndaǵan bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi qylmystyq jazasyn óteý kezeńinde toqtatyla turady. Osy Zańda kózdelgen áleýmettik qoldaý sha­ralaryn usyný osy Zańnyń kúshi qolda­nylatyn adamdar qaıtys bolǵan kúnnen bastap toqtatylady.

17-bap. Jergilikti ókildi organdar men uıymdardyń quqyqtary

Jergilikti ókildi organdar, uıymdardyń basshylary óz quzyretteri sheginde qosymsha áleýmettik qoldaý sharalaryn jáne emdelýge jol júrý (eki jaqqa), sondaı-aq ardagerlerge jáne osy Zańnyń kúshi qoldanylatyn basqa da adamdarǵa materıaldyq jáne basqa da kómek túrlerin kórsetý boıynsha jeńildikterdi belgileı alady.

18-bap. Osy Zańdy qoldanysqa engizý tártibi

Osy Zań alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. «Uly Otan soǵysynyń qatysýshylary men múgedekterine jáne solarǵa teńestirilgen adamdarǵa beriletin jeńildikter men olardy áleýmettik qorǵaý týraly» 1995 jylǵy 28 sáýirdegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń (Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń Jarshysy, 1995 j., №6, 45-qujat; №14, 98-qujat; Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Jarshysy, 1997 j., №7, 79-qujat; №12, 184-qujat; 1999 j., №8, 247-qujat; №23, 925-qujat; 2004 j., №23, 142-qujat; 2007 j., №10, 69-qujat; №20, 152-qujat; 2011 j., №1, 3-qujat; №16, 129-qujat; 2012 j., №5, 41-qujat; 2014 j., №16, 90-qujat; 2018 j., №14, 42-qujat) kúshi joıyldy dep tanylsyn.

 

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.TOQAEV

 

Nur-Sultan, Aqorda, 2020 jylǵy 6 mamyr

№ 322-VI QRZ