Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń 10 jyldyǵyna oraı ótetin Halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa qatysýshylarǵa
Qurmetti konferensııaǵa qatysýshylar!
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń Astanadaǵy sezi – ýaqyt synynan tabysty ótken jahandyq únqatysý alańy.
Ol Jer sharyndaǵy dinaralyq jáne mádenıetaralyq yqpaldastyq pen ózara túsinistikti nyǵaıtýdyń biregeı tetigine aınaldy.
On jyl ótken kezde onyń ózektiligi tek qana óse tústi, óıtkeni búgingi jaǵdaıda mádenı-órkenıettik qarym-qatynastar kúrdelenip barady. Álemde adamzattyń moraldyq-izgilik ustyndaryna, konfessııaaralyq jáne etnosaralyq turaqtylyqqa qater tóndiretin problemalar qordalanýda.
Qaqtyǵystardyń paıda bolýy men órshýiniń aldyn alý úshin din qaıratkerleriniń, ǵylymı jáne sarapshylyq qoǵamdastyqtyń, buqaralyq kommýnıkasııa quraldary ókilderiniń basyn qosqan jan-jaqty dıalogty damytý qajet.
Sezd toleranttylyq pen senim ıdeıalaryn ilgerilete otyryp, jahandyq gýmanıtarlyq dıalogtyń alǵy shebinen tabylýǵa tıis.
Osyndaı ıgi de jaýapty mıssııany júzege asyrý úshin Sezdiń áleýetin asha túsý arqyly formatyn jetildirý qajet.
Konferensııa qyzmeti osy mártebeli mindetti oryndaýǵa septigin tıgizedi dep senemin. Barsha qatysýshylarǵa jemisti jumys jáne tabys tileımin!
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti
Nursultan NAZARBAEV.
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń 10 jyldyǵyna oraı ótetin Halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa qatysýshylarǵa
Qurmetti konferensııaǵa qatysýshylar!
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń Astanadaǵy sezi – ýaqyt synynan tabysty ótken jahandyq únqatysý alańy.
Ol Jer sharyndaǵy dinaralyq jáne mádenıetaralyq yqpaldastyq pen ózara túsinistikti nyǵaıtýdyń biregeı tetigine aınaldy.
On jyl ótken kezde onyń ózektiligi tek qana óse tústi, óıtkeni búgingi jaǵdaıda mádenı-órkenıettik qarym-qatynastar kúrdelenip barady. Álemde adamzattyń moraldyq-izgilik ustyndaryna, konfessııaaralyq jáne etnosaralyq turaqtylyqqa qater tóndiretin problemalar qordalanýda.
Qaqtyǵystardyń paıda bolýy men órshýiniń aldyn alý úshin din qaıratkerleriniń, ǵylymı jáne sarapshylyq qoǵamdastyqtyń, buqaralyq kommýnıkasııa quraldary ókilderiniń basyn qosqan jan-jaqty dıalogty damytý qajet.
Sezd toleranttylyq pen senim ıdeıalaryn ilgerilete otyryp, jahandyq gýmanıtarlyq dıalogtyń alǵy shebinen tabylýǵa tıis.
Osyndaı ıgi de jaýapty mıssııany júzege asyrý úshin Sezdiń áleýetin asha túsý arqyly formatyn jetildirý qajet.
Konferensııa qyzmeti osy mártebeli mindetti oryndaýǵa septigin tıgizedi dep senemin. Barsha qatysýshylarǵa jemisti jumys jáne tabys tileımin!
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti
Nursultan NAZARBAEV.
ÁLEM TANYǴAN ÚNQATYSÝ ALAŃY
Keshe Táýelsizdik saraıynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń HII otyrysy, sondaı-aq «О́rkenıetter únqatysýyndaǵy Astana dinaralyq forýmynyń róli» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Bul halyqaralyq jıyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy boıynsha shaqyrylǵan alǵashqy Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń 10 jyldyǵyna arnalyp otyr.
DINDER ARASYN JALǴAǴAN BIREGEI JIYN
MAQSAT – OI-PIKIR ORTAQTYǴYNA QOL JETKIZÝ
Álemdik jáne dástúrli dinder sezi Hatshylyǵynyń HII otyrysyna Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy, Sezd Hatshylyǵynyń basshysy Qaırat Mámı tóraǵalyq etti. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi ótken on jyl ishinde ózin álemdik qoǵamdastyq tanyǵan tıimdi únqatysý alańy ekenin kórsetti, dedi Hatshylyq basshysy otyrysty ashardaǵy kirispe sózinde. Bizdiń forýmǵa qatysýshylar búginde BUU jáne IýNESKO sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymdardyń ókilderi retinde tanylyp júr. Aramyzda barlyq tórt sezge qatysqan delegattar da bar. Biz jańa ıdeıalar men toleranttylyq mádenıetti, ózara qurmetteýdi qalyptast yrýǵa árqashan ashyqpyz.
Budan keıin tóraǵalyq etýshi qatysýshylardy Hatshylyqtyń ótken kezeńdegi atqarǵan jumystarynan habardar ete kelip, Hatshylyq múshelerin kún tártibindegi máselelerdi talqylaýǵa belsendi qatysýǵa shaqyrdy.
Sezd Hatshylyǵy otyrysynyń kún tártibine qoıylǵan máseleniń biri – 2012 jyldyń mamyrynda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary IV seziniń qorytyndylary týraly boldy. Bul jóninde Senat Tóraǵasy, Hatshylyq basshysy Qaırat Mámı qysqasha toqtalyp ótti. Hatshylyqtyń aldyna qoıylǵan mindetterdiń barlyǵy júzege asty, dedi Hatshylyq basshysy. Sezge álemniń 40 elinen kelgen delegasııa qatysty. Onda alǵash ret jastar jáne áıelder máselelerine baılanysty seksııalar jumys istedi. Kóptegen usynystar men pikirler aıtyldy. Al ótken IV Sezde Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasy boıynsha Dinder kóshbasshylarynyń keńesi qurylǵan bolatyn. Memleket basshysy óziniń sóılegen sózinde Sezd Hatshylyǵyna birqatar tapsyrmalar bergen edi. Búginde biz Elbasynyń sol tapsyrmalaryn júzege asyrý úshin naqty jumystar júrgizýdemiz.
Budan keıin Hatshylyq músheleri óz qalaýlary boıynsha sóz alyp, máselege qatysty oılaryn ortaǵa saldy. Alǵashqy bolyp sóz alǵan Egıpet vakýfter mınıstrliginiń ókili, «Nur» qazaq-egıpet ıslam ýnıversıtetiniń rektory Mahmud Fahmı Hıdjazıdiń aıtýynsha, «Nur» ýnıversıteti Qazaqstan men Egıpet elderi yntymaqtastyǵynyń naǵyz úlgisi bolyp keledi. Islamda únqatysýdyń barlyq qaǵıdattary kórsetilgen. «Egıpette otbasylyq keńes bar. Ol ıslam men hrıstıan dinderin ustanatyndar arasynda yntymaqty nyǵaıtý úshin qajet», – dedi M.Hıdjazı.
Úndi mádenıeti muǵalimderin daıyndaý jónindegi uıymnyń dırektory Kala Dhanadjeı Acharııa hanym tórtinshi sezdiń qorytyndysyna baılanysty usynys bildirýdi jón sanady. «Mynadaı bir máseleni usynǵym kelip otyr, – dedi ol. – Eger sezderde sóz sóıleıtin spıkerler qandaı da bir másele boıynsha baıandamalar jasaıtyn bolsa, ol álem jurtshylyǵyna jetýi qajet dep oılaımyn. Sondyqtan materıaldar qoljetimdi bolýy tıis. Olardan, ásirese, jastar tys qalmaýy qajet».
Reseıdiń eýropalyq bóligi musylmandary rýhanı basqarmasynyń tóraǵasy, Reseı múftıler keńesiniń basshysy Ravıl Gaınýtdın óz sózin Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi álemdik dinder men órkenıetter arasyn jalǵastyratyn biregeı jıyn ekendigine arnady. «Osydan on jyl buryn asa mártebeli Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen Astanada alǵash ret Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi ótti, – dedi Ravıl Gaınýtdın. – Osy kezeń ishinde sezd óziniń dinaralyq kelisimdi nyǵaıtýda tıimdi ekenin kórsetti. Mádenıetter men órkenıetter arasynda myzǵymas baılanys ornata alatyndyǵyn dáleldedi. Bul shyndyǵynda da dinder men órkenıetter arasyn jalǵap, aýzy dýaly rýhanı kósemderdiń basyn qosyp otyrǵan alań bolyp tabylady. Reseı múftıleri keńesiniń atynan qazaqstandyqtardy osynaý mereıtoıymen quttyqtaǵym keledi».
Hatshylyq otyrysynda oǵan tóraǵalyq etýshi Sezd Hatshylyǵynyń basshysy Qaırat Mámı Hatshylyqtyń halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyǵy jaıynda qysqasha aqparat bergen soń, ózara pikir almasý ári qaraı jalǵasty, usynystar da aıtyldy. Mysaly, Qazaqstandaǵy Evangelıe-lıýteran shirkeýiniń epıskopy Iýrıı Novogorodov Búkilálemdik lıýterandyq federasııasy qazaqstandyq taraptyń jáne dinder jıynyn joǵary baǵalap otyrǵanyn jetkizdi. «Bizdiń oıymyzsha, sezder aralyǵyndaǵy jumystardy nyǵaıtý arqyly ıdeıalardy keńeıtýge, alda turǵan maqsat-múddelerdi júzege asyrýǵa zor múmkindik týady, – dedi ol. – Biraq bul mindetterdiń barlyǵyn Qazaqstan tarapyna júkteı bergen durys emes. Sondyqtan árqaısymyz ózimizge tıisti máselelerdi alyp, qajetti sharalardy ózimiz júrgizýimiz kerek. Buǵan múmkindikter bar».
Kavkaz musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy sheıh Gadjı Pasha-zade Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń qarjylyq qoryn qurýdy usyndy. Onyń pikirinshe, ómirsheń usynystar aıtylyp jatyr. Olar maquldanýda, al qarjy máselesi nazardan tys qalyp otyr. «Qarjylyq qor qurý qajet sııaqty, – dedi ol osy másele jóninde. – Sol qordyń qarjysymen jıyndar ótkizip, qajetti kitaptar basyp shyǵarýǵa bolar edi. О́ıtkeni, árbir usynysta qarjylyq negiz bolýy tıis jáne máselelerdi sheshýde aýyrtpalyq barlyǵyna birdeı júktelýi qajet».
Al qasıetti Marııa Rım-katolık arhıeparhııasynyń arhıepıskopy Tomash Peta jastardy toleranttylyqqa tárbıeleıtin oqýlyqtar shyǵarý jóninde usynys bildirdi. «Budan bir kún buryn biz «Egemen Qazaqstan» gazetinde 20 03-2013 jyldary aralyǵynda dinaralyq jáne konfessııaaralyq yntymaqtastyqqa qatysty jarııalanǵan maqalalar, suhbattar, saraptamalar boıynsha qurastyrylǵan «Dintutqa» atty tanymdyq kitaptyń tusaýkeserine qatysqan edik, – dedi arhıepıskop. – Odan kópshilik dinder týraly kóp maǵlumat, túsinik alady. Toleranttylyqqa úndeıtin osyndaı kitaptar, ásirese, jastarǵa asa qajet. Sony oılastyrǵan jón bolar edi».
Sezd Hatshylyǵy otyrysynyń qorytyndysynda qatysýshylar tarapynan aıtylǵan usynystardyń barlyǵy eskerile kelip, soǵan sáıkes birqatar sheshimder qabyldandy. Onymen Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary, Hatshylyq basshysynyń orynbasary Rápil Joshybaev tanystyrdy. Sóıtip, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń V sezin ótkizýdiń naqty merzimi men orny 2014 jyldyń 17-18 qyrkúıeginde Astanada ótetin Sezd Hatshylyǵynyń XIII otyrysynda bekitiletin bolady.
BUL О́RKENIETTER ÚNQATYSÝYNA QOSYLǴAN ÚLKEN ÚLES
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń XII otyrysy «О́rkenıetter únqatysýyndaǵy Astana dinaralyq forýmynyń róli» taqyrybyndaǵy halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa ulasty. Konferensııany Saýd Arabııasynyń Islam isteri jónindegi mınıstrler konferensııasynyń bas hatshysy Majıd Abdýlazız at-Túrkı ashyp, júrgizip otyrdy. Ol osy konferensııany uıymdastyrýshylarǵa alǵysyn bildire kele, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń mańyzyna toqtalyp ótti. Konferensııa barysynda: «Bul konferensııaǵa ashyqtyq, tózimdilik, súıispenshilik, barlyq dinderge qurmet kórsetý, ózara senim sekildi izgilikti qaǵıdattar ózek bolýda. Mundaı aýqymdy sharalar ótkizilgen kezde biz qatty qýanamyz. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezin ótkizý týraly bastama osy elde, Qazaqstanda kóterilgeni belgili. Bul memlekette túrli dinder men túrli ult ókilderi beıbit qatar ómir súrýde. Osy arqyly Qazaqstan búkil álemge beıbitshilik pen kelisimniń úlgisin kórsetip otyr. Bul úlgini búkil álemniń elderi qabyldap, osy joldy ustanýy kerek dep oılaımyn», degen at-Túrkı sózdi Qazaqstan Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaevqa berdi.
Baǵlan Asaýbaıuly óz kezeginde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń keleli jıynǵa qatysýshylarǵa arnaǵan quttyqtaýyn oqyp berdi (Elbasynyń quttyqtaýy gazettiń 1-betinde jarııalanyp otyr).
Kelesi kezekte sóz berilgen Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy – Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń basshysy Qaırat Mámı konferensııa jumysy mańyzdy taqyrypqa – Astanalyq dinaralyq sammıttiń tarıhı róli men Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń órkenıetter únqatysýyna qosqan úlken úlesine arnalyp otyrǵanyn jetkizdi. «Sonaý 2003 jyly buryn tájirıbede bolmaǵan, zerdelenbegen másele búginde uıymdasqan jáne qalyptasqan iske aınaldy. Álemniń ár jerinen kelip, sezde basy qosylǵan álemdik jáne dástúrli dinderdiń júzdegen bedeldi ókilderi, saıasatkerler, sarapshylar men qoǵam qaıratkerleri Qazaqstan jerindegi sezdiń áleýeti men bolashaǵyna senedi. Mine, búgin olar sondaǵy aıtylǵan bastamalardyń iske asqanynyń, jemisti nátıje berip otyrǵanynyń tiri kýálary bolyp tabylady», dedi Q.Mámı.
Astana dinaralyq forýmy óziniń qalyptasý jolynyń belgili bir kezeńinen ótti, dep jalǵady sózin Hatshylyq basshysy. Búginde halyqaralyq qoǵamdastyq pen jetekshi dinder Astana Seziniń mańyzdylyǵyn tolyq moıyndap otyr. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń sheshimderin iske asyrý maqsatynda, Qazaqstannyń bastamasy boıynsha Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 62-shi sessııasy 2010 jyldy «Mádenıetter jaqyndasýynyń halyqaralyq jyly» dep jarııalaǵanyn bilesizder. Al byltyrǵy jyly Bas Assambleıa 2013-2022 jyldardy Mádenıetter jaqyndasýynyń onjyldyǵy dep jarııa etti. Jýyrda Astanada osy onjyldyqtyń tusaýkeseri boldy. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy boıynsha Sezd qurmetine Beıbitshilik jáne kelisim saraıy salyndy, onda bizdiń sezder men basqa da iri halyqaralyq is-sharalar ótip turady. Kórip otyrǵanymyzdaı, Astananyń ósýi men órkendeýi Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń qalyptasýyna da yqpal etti.
Konferensııa aıasynda túrli din ókilderi de sóz alyp, óz oı-paıymdarymen bólisti. Máselen, Kavkazdyń musylmandar basqarmasynyń tóraǵasy Sheıh-ýl-ıslam Allahshýkıýr Pasha-zade: «Eldiń dinaralyq únqatysýdy damytýǵa qosqan úlesi Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy bedelin taǵy da arttyrǵany daý