Adamzatqa qaýip tóndirgen pandemııa álem tynysyna úlken ózgeris alyp keldi. Dúnıejúzilik ekonomıkalyq belsendiliktiń kúrt tómendeýi, álemdik jalpy ishki ónimniń edáýir túsýi, shıkizat baǵasynyń quldyraýy álemdik resessııany týyndatyp, jaǵdaıdy kúrdelendirýde. Daǵdarys kezinde elimizde keshendi, júıeli sharalar júrgizilýde. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jýyrda Tótenshe jaǵdaı rejımin qamtamsyz etý jónindegi memlekettik komıssııanyń qorytyndy otyrysynda qashyqtan oqytý júıesine tolyqtaı kóshý týraly aıta kelip, «Bilimdi barynsha ıkemdi jasap, balalar men stýdentterdi qashyqtan oqytý rejıminiń hattamalary men ádistemelerin ázirleý, elimizdiń barlyq oqý oryndaryn shynaıy sıfrlandyrýdy aıaqtaý qajet. Zamanaýı qashyqtan oqytý tehnologııalaryn qarqyndy engizý qajet. Bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmunyn qaıta qarap shyǵyp, olardy qoljetimdi jáne ınteraktıvti jasaý kerek. Pedagogtardyń ózin daıyndaý jańa talaptar eskerile otyryp júzege asyrylýy tıis» degen talaptar qoıdy.
Ýaqyt bizden ómirde bolyp jatqan ózgeristerge jańasha kózqaraspen qaraýdy talap etýde. Búgingi tańda sala mınıstrligi orta, arnaıy, joǵary, joǵary oqý ornynan keıingi bilim salasynyń barlyǵynda engizilgen qashyqtan oqytýdy, onyń júzege asý joldaryn qadaǵalap, monıtorıng jasap otyr. Eki aıdan beri elimizdegi barlyq joǵary oqý oryndary bir-birimen tájirıbe almasyp, qashyqtan oqýdy birshama ıgerdi desek bolady. Qashyqtan oqytý tehnologııasy oqytýshy men stýdentke anaǵurlym kóp erkindik berdi. Bilim alýshylar ózderine yńǵaıly ýaqytta tapsyrmalardy oryndap, ózdiginen izdene bastady. Oqytýshy materıal mazmunyn jedel túrde ózgerte otyryp, qashyqtan oqytýǵa saı daıyndalǵan túrde stýdentke usynýda. Munyń barlyǵy qashyqtan oqytý tehnologııasynyń damýy, al bul prosess bizdiń bilim berý júıesiniń bolashaǵyna aınalýy da múmkin. Sebebi, tarıhy HIH ǵasyrdan bastalatyn qashyqtan oqytý tótenshe jaǵdaı kezinde álemde keń aýqymda damı bastady.
Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıteti de elimizdiń barlyq joǵary oqý oryndary sııaqty qashyqtan bilim berýde. Biz kóp nárse úırendik, óz múmkindikterimiz ben kúsh-qýatymyzdy, daıyndyq deńgeıimizdi tanyp, kemshiliktermen jumys isteýge múmkindik týdy. Árıne, úırenerimiz qanshalyqty kóp bolsa, úıreterimiz de jeterlik. Ár kún, ár sát jańa bilim kókjıegin syılaýda. Qashyqtan oqytýǵa kóshýdegi jumystyń qarqyndy bolǵany sonshalyq bizge kún saıyn ǵana emes, saǵat saıyn tıimdi sheshimder qabyldaýǵa týra keldi. Sebebi, ár sheshimniń astarynda adam taǵdyry turdy. Kúndelikti jumysqa kelip, sabaǵyn berip, stýdenttermen qoıan-qoltyq jumys istep júrgen pedagogtar ómirine onlaın, offlaın, proktorıng sııaqty uǵymdar men termınder endi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi buıryq shyǵarǵan sátten bastap biz de tıisinshe qashyqtan oqytýǵa kóshýge daıyndyqty shuǵyl túrde uıymdastyra bastadyq. Karantınge qaramastan ýnıversıtet úzdiksiz shtattyq rejımde jumys isteýi kerek edi, al ol úshin barlyq ishki prosesterdi qaıta qaraý kerek boldy. Tótenshe jaǵdaı engizilgen alǵashqy kúnderi sanaýly saǵattarda sandyq bilim berý resýrstary ortalyǵynyń qyzmetkerleri qashyqtan oqytý tehnologııasyn qoldaný boıynsha nusqaýlyqtar jasap, oqytýshylar men stýdentter úshin arnaıy semınarlar ótkizdi. Buǵan deıin de bilim berý salasynda sıfrly tehnologııalar oqý úderisine belsendi engen bolsa, karantın kezinde bul prosess qarqyndy damydy.
Qashyqtan oqytý tehnologııasy bizdiń ýnıversıtette tótenshe jaǵdaıǵa deıin de qoldanylyp kelgen. Sondyqtan pedagogtar úshin qıyndyq týdyrǵan joq. Tek qazirgi jaǵdaıdaǵy erekshelik – oqytýshylardyń arnaıy jabdyqtalǵan ýnıversıtet dárishanalarynan emes, óz shańyraǵynda otyryp sabaq júrgizýde. Al bilim alýshylar úshin bul, árıne, jańa, ádetten tys is boldy. Búginge deıin tórt myńǵa jýyq stýdentti bir mezette qashyqtan oqytý – tájirıbemizde bolmaǵany ras. Oqytýshylar men bilim alýshylarǵa jańasha kózqaraspen qaıta mashyqtanyp, daǵdylanýǵa týra keldi. Kún saıyn pedagogtarmen onlaın kezdesýler uıymdastyryldy. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi – JOO basshylary – oqytýshylar men bilim alýshylar: úzdiksiz tizbegi qurylyp, jumys údeı tústi. Ýnıversıtette úzdiksiz jumysty qamtamasyz etý, kommýnıkasııa jáne keri baılanysty qoldaý úshin Call-ortalyq iske qosyldy. Qazir oqytýshy-professorlar arasynda belsendi túrde tájirıbe almasý júrip jatyr. Vebınarlar, onlaın semınarlar óz ishimizde ǵana emes, sonymen qatar basqa joǵary oqý oryndaryndaǵy áriptestermen de ótkizilýde. Bul jóninde bizge Bilim jáne ǵylym mınıstrligi baǵa jetpes kómek kórsetip keledi. Qazir oqytýdy basqarýdyń negizgi júıesi «UNIVER 2.0» aqparattyq-bilim berý portaly men qosymsha júıeler – ZOOM, WEBEX, Whats APP, Youtube platformalary bolyp otyr. Budan basqa elektrondyq poshta júıeleri de qoldanylýda – mail.ru, gmail.com, google.com.qujattardyń bultty qoımalary, Google bultty keńselik servısteri. Zoom men WEBEX – sabaqtardyń barlyq túrlerin tikeleı translıasııalaý jáne taqyryp boıynsha ózekti máselelerdi talqylaý múmkindigin beredi.
Ár joǵary oqý ornynyń óz konstıtýsııasy – Akademııalyq saıasaty bar. Onda JOO-ǵa túsýden bastap dıplom alýǵa deıingi barlyq erejeler jazylǵan. Sondyqtan tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty buryn bekitilgen erejelerge shuǵyl ózgerister engizý jáne qashyqtan oqytýǵa kóshýge oraı jańa erejeler jasap, bekitý qajettiligi týyndady. Osy maqsatta biz ǵylymı keńes májilisin onlaın rejıminde ótkizdik jáne «Barlyq oqý nysandary men barlyq deńgeıdegi bilim alýshylarǵa qashyqtan bilim berý tehnologııasy boıynsha oqý prosesin uıymdastyrý erejesin» bekittik. Sol kezde «Qashyqtan oqytý kezinde oqytýshynyń kásibı qyzmetindegi pedagogıkalyq ádep erejeleri» de qabyldandy. Jáne munyń barlyǵy ashyq talqylana otyryp, júzege asyryldy. Memleket basshysy Q.K.Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn negizge ala otyryp, bilim alýshylarmen baılanys jasaý úshin ózimnen bastap, prorektorlar, fakýltet dekandary ınstagramm, feısbýk syndy áleýmettik jelilerde vıdeokonferensııalar men tikeleı efırler ótkizýdi úrdiske aınaldyrdyq. Onda jaýapty basshylar ózderine qatysty suraqtarǵa jaýap beredi jáne ózine tıisti qyzmettik quzyryndaǵy máselelerdi sheshedi.
Prezıdenttiń «Az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan áleýmettik kómektiń jańa túrleri engizildi. Mysaly, kóp balaly otbasylarǵa tabysyna qaramaı járdemaqy berile bastady. Jarty mıllıonnan astam azamattyń 300 myń teńgege deıingi kepilsiz nesıesi óteldi» degen bastamasyn qoldaı otyryp, kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylardan shyqqan stýdentterge, jetim balalarǵa, aqyly negizde oqıtyn JOO oqytýshylarynyń balalaryna jeńildikter berý týraly «Ýnıversıtet stýdentteri men magıstranttaryna bilim berý qyzmetiniń tólemaqysy boıynsha beriletin jeńildikter týraly ereje» qabyldanyp, ol 1 sáýirden bastap kúshine endi. Búgingi tańda 3 tul jetim stýdentke oqý jylynyń ekinshi jarty jyldyǵyna 100 paıyz, al kóp balaly otbasynan shyqqan 3 stýdentke jáne ýnıversıtet qyzmetkerleriniń bizde oqıtyn 3 stýdent balasyna 30 paıyz jeńildik berildi. Sonymen birge Túrkistan oblysyndaǵy Maqtaaral, Tóle bı, Qazyǵurt aýdandaryn sý basýyna baılanysty týyndaǵan tótenshe jaǵdaıǵa oraı ýnıversıtet ujymy bir kúndik jalaqysyn sol aımaqtarda turatyn stýdentterdiń otbasyna áleýmettik kómek retinde aýdardy. Jáne qashyqtan oqytý oqytýshylar men bilim alýshylardy kompıýterlermen, noýtbýktermen, planshettermen qamtamasyz etýdi talap etti. Ýnıversıtet tarapynan barlyq muqtajdarǵa monobloktar men planshetter, kóp balaly qyzmetkerlerge, jasóspirimder úıinde turatyn bilim alýshylarǵa kompıýterler berildi. Sonymen qatar, stýdentter men oqytýshylar arasynda saýalnama júrgizilip, qashyqtan oqytýdyń artyqshylyqtary men kemshilikterine taldaý júrgizildi. Bıylǵy oqý jylynda bizde 1300 sheteldik stýdent bilim alyp, olardyń kópshiligi otanyna oraldy. Túrkimenstan men О́zbekstannan kelgen 14 stýdent ǵana osynda qaldy. Biz olardy ýnıversıtet aýmaǵyndaǵy eń jaqsy jataqhanaǵa ornalastyrdyq, barlyq qajetti kompıýterlermen qamtamasyz ettik, qarjylaı da kómek kórsetildi.
Árıne, kóptegen túıtkildi máseleler bar. Bul, eń aldymen, ınternettiń barlyq jerde qoljetimdi bolmaýy. Bizdiń bilim alýshylardyń kópshiligi Túrkistan oblysy men О́zbekstannyń qalalary men aýyldarynda turady. Psıhologııalyq turǵydan oqshaýlaý jaǵdaıynda pedagogtardyń qoldaýynsyz ózin-ózi oqytý alǵashqyda stýdentter úshin óte qıynǵa soqqany ras. Osy turǵyda bilim alýshylarǵa kómek kórsetý maqsatynda ýnıversıtette psıhologııalyq kómek kórsetý ortalyǵy quryldy.
Qazir qashyqtan bilim berý bolashaǵy týraly alýan pikir aıtylýda. Ǵalamtorda mektebi men muǵalimin, dostaryn saǵynyp jylaǵan balalardyń vıdeorolıkteri men qazirgi tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty túrli pikirler kóbeıdi. Balasyn oqytýdan alǵashqy kúni-aq sharshap, shynyn aıtqan ata-analardyń shynaıy tilegi ustazdyń qadirin arttyrdy. Biz de stýdentterimizdi, qońyraý únin saǵyndyq. Stýdentterdiń elden joldaǵan vıdeolary men sálemderin tyńdaǵanda eriksiz tolqısyń. Olardyń óz bilim ordasyna degen súıispenshilikterin sezingende keýdeńdi maqtanysh sezimi kerneıdi. Dál qazirgi jaǵdaıda qashyqtan oqytý bilim berýde birden - bir sheshim bolǵany anyq, áıtse de bolashaq muǵalimder daıarlaýda pedagogpen kúndelikti qarym-qatynasty almastyra almaıtyny da jasyryn emes. Bul – biz daıarlaıtyn mamandyqtyń ereksheligi.
Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıteti óńirdegi tarıhy tereń pedagogıkalyq joǵary oqý orny retinde ózine artylǵan mindetti oryndaýda jáne joǵary bilikti mamandardy daıyndaýda barlyq kúsh-jigerin jumsaýda. Pedagogtyń eńbegine degen qurmet bizge jaýapkershilik júkteıdi. Bilim kókjıeginiń bul belesin elmen birge baǵyndyrarymyz sózsiz.
Gúljan SÚGIRBAEVA,
OQMPÝ rektory m.a. tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent
Shymkent