Eńbek adamyna qurmet

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jyl­ǵy 5 mamyrda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suh­­batynda «Shyndyqty aıt­saq, shetelder­de halqymyz na­ǵyz eńbekqor jurt retin­de áli tanyla qoıǵan joq. Bul biz­diń bedelimizge de edáýir nuq­san keltiredi. Qajyr­ly eń­bektiń arqasynda ǵana kóp máseleni sheship, mem­le­ke­timizdi damytamyz, ál-aýqa­ty­myzdy arttyramyz», degen bola­tyn.

Áleýmettik ómirdi eńbek ıdeıa­sy aıasynda uıym­das­ty­rýdy memleket dam­ýy­nyń al­ǵy­­sharty retinde qaraý oryndy. Qoǵamdyq qaty­nas­tar­da jumys istegisi kelmeıtin jas­tardyń bolýy, aýadan aqsha jasap, tez tabysqa kenel­gi­­­si keletin oılardyń taralýy, jeńil jumysty mise tu­­­ta­tyn adamdar qatarynyń kó­­beıýi jalpy qoǵamdyq sana­­nyń progressıvtiligine qar­sy salmaq týdyrýy múm­kin. Sońǵy oqıǵalar tizbe­gin­de kú­mándi qarjylyq ın­s­­tı­týt­tar­­dyń qyzmetine, est­ra­da jul­­dyzdarynyń loto­­reıa­syna qa­­tysý sekildi pater­na­lıs­tik kóńil-kúıdi kóbeı­te­tin sha­ra­lar­ǵa kóptegen adamdar tar­ty­­lyp jatyr.

Qoǵamdyq sanada keń etek alyp ketýi múmkin toǵy­shar­lyq, masyldyq, enjarlyq se­kildi áleýmettik baǵdarlar or­naı bastaǵanda eńbek etýge de­gen ynta men jiger azaıyp, ju­mys ónimdiligi tómendeı túse­di. Adam múmkindikterin asy­ra baǵalap, eńbek nary­ǵyn qazirden sıfrly teh­no­­logııalardyń qolyna usta­tý týraly boljamdar ras­­qa aınal­ǵan kúnniń ózinde onyń kókjıegi ázirge kóz qa­ryq­­­ty­rady. Endeshe eńbek kúshin uıym­dastyrý, kadrǵa arqa sú­ıeý búginde ózekti bolyp qala bermek.

Osy rette, adam kapıta­ly tý­raly tujyrymdar tek ozyq shyq­­qandardy marapat­tap, kó­­ter­meleýge baǵyt­tal­ǵan­dy­­ǵyn atap ótken jón. Áleý­met­tik-ekonomıkalyq saıa­sat­tyń nysany da, onyń júzege asý núktesi de áleýmettik qu­ry­­lymdar bolyp tabylady. Eke­­ýiniń arasyndaǵy berik áleý­­mettik tártip áriptestikke ula­­syp, maqsatty mejelerge qol jetkizýi kerek. Eldiń ál-aýqa­tynyń ósýi men damýy osy áleýmettik tártiptiń sır­ký­­lıasııasyna tikeleı baı­la­nys­­ty.

Eldegi koronavırýs inde­ti­ne­ baılanysty ornaǵan tó­ten­she jaǵdaı ýaqytynda el­di­ń qaýipsizdigi dárigerler men polıseılerdiń qolyna qara­­dy. Sol sekildi, kez kelgen jumysshy kúshin talap etetin salalardyń barlyǵy qara­­paıym adamdardyń eńbek qo­lynsyz bir qadam alǵa bas­paıtyny belgili. Osy oraıda, qoǵamda eńbek adamynyń áleý­mettik bet-beınesin qa­lyp­tastyrý, adal eńbekke yn­ta­landyrý mańyzdy máse­le­ler­diń biri ekendigi sózsiz.

Eńbek adamynyń dáre­je­si men qoǵamdaǵy ornyn aıqyndaý birneshe máse­le­ler­ge baılanysty qajet etiledi. Bi­­rin­shiden, áleýmettik sa­la­­­daǵy ózgerister Qazaq­stan ekonomıkasynyń múm­­kin­dik­terine sáıkese ber­meıdi. Ekin­shiden, ásire saıa­sı­lanǵan toptar men po­pý­lıs­tik ur­an­­dardyń kóbeıýi memle­ket deńgeıinde eńbek ada­my­nyń rólin ósirýdi qajet etedi. Úshinshiden, qaı­tym­dy áleýmettik saıasat. Qo­ǵam­nyń áljýaz toptaryna baǵyt­talǵan áleýmettik paketter jurtshylyqtyń eńbekke qul­shy­­nysyna kóleńke túsirmeýi tıis. Tórtinshiden, jastarǵa tárbıe berýdiń basty quraly retin­de eńbek ıdeıasyn ilgeri­le­tý qajet. Besinshiden, áleý­met­tik jaýapkershilikti kó­t­e­rip, óz taǵdyryn qolyna ala­­tyn jetilgen tulǵalardy qa­­­lyp­­tastyrý.

Ár salada eńbek adamy úshin kórsetiletin qyzmet pen áleýmettik kótermeleýlerde jeńildikter qarastyrýdyń ıdeologııalyq máni bar. О́z­bek­­stan tájirıbesinde kóshe sy­py­rýshysyna úı kezegin alar­da basymdyq belgilengen. Al aǵylshyndarda áleýmettik stımýl kózdelgen Vıktorııa kresiniń laýreaty qatardaǵy jaýynger bolǵan kúnniń ózin­de sherý ýaqytynda general shen­dilerdiń aldynda kelýge tolyq quqyly.

«Eńbek – bárin jeńbek» qo­ǵam­nyń uranyna aınalý úshin de kózqarastyq, aqparattyq yqpal etý quraldary arqyly úz­­dik­siz jumys júrgizilýi k­e­rek. Ásirese eńbekti baǵa­laý, óz salasynyń mamany bolý, adal qyzmet etý taǵy basqa qun­­dy­­­lyq­tar basty nazarda bol­­ǵa­ny shart.

Eńbek adamy ıdeıasy áleý­met­tik turlaýly kúshke aınal­ýy úshin eńbek adamynyń beı­ne­­lik úlgidegi áleýmettik port­retin qalyptastyrǵan oryn­dy sekildi. Ol muǵalim, dáriger, ma­shınıst, aspazshy bolýy da múm­kin. Kásibi men qyzmeti oń baǵalanǵan salanyń eńbek ada­mynyń portreti men túsi, formasy áleýmettik úlgilerde (tós­belgi, mektep formasy se­kildi) beınelenip, qoǵamda adal eńbekke degen ońdy rezo­nanstyq kúı týdyrýǵa baǵyt­talýy tıis. Bul rette, eńbek­ke yntalandyrýdyń basqa da oılastyrylǵan ádis-tásil­de­­ri­niń júıesin ázirleýge bo­la­­dy.

Qoryta kelgende, eńbek adamy ıdeıasy jalpy halyqty eńbekke jumyldyryp, eńbek adamyna degen qurmetti arttyrýy tıis.

Marketıng damyǵan zamanda irili-usaq kompanııalar eńbekke yntalandyrýdyń túrli tásilderin óndiriske en­di­rýde. Mundaı jekelegen my­saldar arqyly olardyń ta­bysty kásibiniń qupııasyn tú­sin­­dirýge bolar edi. Sol se­kil­di, memleket deńgeıinde tutas bir ıdeologııalyq qon­dyr­­ma arqyly eńbekke degen adam­dardyń qarym-qaty­na­syn óz­gertip, halyqtyń ál-aýqa­ty men tabysynyń artýyna qol jetkizýge bolady.

Jalpy eńbek adamy ıdeıa­­­­sy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy 2 qyrkúıektegi «Syn­­darly qoǵamdyq dıalog – Qa­zaq­stannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Jol­daýynda qoıylǵan maq­sat­tar men mindetterge saı k­ele­di. Onda kásipkerlikti da­mytý sanaǵa sińgen pater­nalıstik pıǵyl men masyl­dyq­­tan aryl­tý­ǵa múmkindik be­re­­­tindigi aı­qyndalǵan. Eńbek adamyna mem­leket ta­ra­­­­pynan mártebe bel­­gi­lep, kó­­­termeleý mańyzdy. Bul adam­­­dardy senimdilikke, jeke bel­­­sendilikke, maqsattar men oı­­lardyń birligi arqyly tu­­raqtylyq pen úıle­sim­di­likti qam­tamasyz etýge at­sa­ly­­sýǵa úndeıdi. Osylaısha qa­­zir­gi tarıhtyń eń qıyn sát­te­­rin­de ózimizdi jáne mem­le­­ket­ti­­li­gimizdi saqtaý úshin bo­ıy­myzǵa jaqsy qasıet­ter­di, qun­dylyqtardy qalyp­tas­ty­­­ramyz. Osy maqsattardy jú­­zege asyrýda eńbek adamy ıdeıa­­sy óziniń úlesin qosary sóz­siz.

Nurǵısa KО́ShEROV,

saıasattanýshy