Jaqynda respýblıkalyq bir basylymdy sholyp otyrǵanymda «Keleshegi joq aýyl – bolashaǵy joq Qazaqstan» degen taqyryppen jazylǵan maqalaǵa kózim tústi. Maqalany oqý barysynda meniń kóz aldymnan, oblys ortalyǵynan shalǵaıdaǵy ózimniń týyp-ósken aýylym Tıgenniń qazirgi adam aıarlyqtaı jaǵdaıy kınodaǵydaı tizbektelip óte berdi.
Tıgen aýyly – Uly joldyń boıyndaǵy óz zamanyna laıyqty áleýmettik jaǵdaıǵa qajetti poshta baılanysy, mádenıet úıi jáne kitaphanasy men dárigerlik ambýlatorııasy, shaǵyn dúkeni men monshasy bar kúbirsip otyrǵan shaǵyn aýyl edi. Kezinde «Oktıabrdiń 50 jyldyǵy atyndaǵy» dep atalatyn keńshardyń ortalyǵy Shaıyr aýylynan elý shaqyrym qashyqtyqta ornalasyp, alpysqa tarta otbasy kúneltis jasap otyrǵan Tıgen aýyly atalmysh sharýashylyqtyń fermasy bolyp esepteletin. Iri qarany qospaǵanda 20 myńdaı usaq maly bar, memleketke úlken paıda keltirip otyrǵan iri sharýashylyqtyń bir bólimshesi bolatyn. Ferma ortalyǵynyń tóńiregi mal jaıylysyna keń jáne mańynda birneshe atqylap turǵan artezıan sý kózderin paıdalanyp salynǵan birneshe sýarmaly egistikteri bar-dy. Ol egistikterde mal azyǵyna jetkilikti jońyshqa egilip, sonymen qatar kókónisten mol ónim alynyp elge edáýir yrys bolǵandyǵy jalǵan emes. Fermany kezinde kózin sharýamen ashqan, oblysqa belgili aýyl sharýshylyǵy mamany Alpysbaı Shúıishov basqardy. Iri-iri sharýashylyqtardy jekeshelendirý bastalǵan jyldary toz-tozy shyǵyp basyna bult úırilgen aýyldardyń qatarynda bizdiń Tıgen aýyly turdy. El taǵdyryna júrdim-bardym qaraǵan solaqaı basshylyqtyń kesirinen bizdiń aýyl «keleshegi joq» delinetin aýyldardyń tizimine endi. Bizdiń aýdan, oblys basshylyǵynan ótinip suraǵanymyz – aýylda bala sany jetkilikti bolǵandyqtan bir bastaýysh mekteptiń kerektigi edi, biraq ol ótinishimizge qulaq asqan bir basshy bolmady. Qalaı ekeni belgisiz tútin sany jóninen bizdiń aýylmen shamalas Beki jáne Tushybek aýyldaryna mektep úıi salynyp paıdalanýǵa berilip, bizdiń aýyl mektebiniń qurylysynyń qazyǵy sol qaǵýly kúıinde qaldy. Atalǵan eki aýyl, kúndegenimiz emes, qazir úlken eldi mekenge aınalyp, el irgesi ydyramastan kúneltip otyr. Memlekettiń baılyǵy adam bolatyn bolsa, adamǵa eń keregi – atamekeniniń bolashaǵy, al onyń ornynyń jermen-jeksen bolýy olar úshin úlken qasiret. Biraq bizdiń qasiretimizdi elegen bir laýazym ıesi, bir eldiń qalaýlysy bolǵan joq. Aýylynda balasyn qaraqanat bolǵansha oqytatyn eń bolmasa bastaýysh mektebi joq, áleýmettik salanyń barlyq túrlerinen jurdaı bolyp, qulazyǵan aýyldaǵy jurttyń qolynan otyrǵan atamekenin tastaı kim qaıda, baıaǵy qýǵyn-súrgin jyldaryndaǵydaı jóńkile kóshkennen basqa keler shara qalmady. Kezinde mamandar men ferma jumysshylary úshin salynǵan úıler, jylda mol ónim berip turǵan kókónis baý-baqshalary jáne kitaphana, klýb, dárigerlik ambýlatorııa, monsha syndy áleýmettik nysandar – bári qańyrap bos adyra qaldy. Eldegi saýaty bar aýyl turǵyndarynyń aryzdanyp barmaǵan jeri, baspaǵan taýy qalmady. Báriniń aıtar ýáji bir «Biz bilmeımiz, bárin joǵary sheshedi», ıá, bolmasa máseleniń bári ǵumyry túbi jetkizbeıtin qarjyǵa kelip tireledi. Ýádelerin úıip-tógip berip ketken basshynyń sheti joq.
Mástek qystaǵynan ótetin gaz qubyryn aýyldaryńa jetkizip beremin dep kezinde ýáde bergen Mańǵystaý aýdanynyń burynǵy ákimi Jarmaǵanbet Aıtýarov qazir oblystyq ákimshilikte joǵary laýazymda otyr dep estımiz, jigittiń qyzmette óskeni bizge qyzǵanysh emes, bizge elge bergen ýádeniń nátıjesi kerek.
Aýyl ahýalyn ońaltý, eldi mekenderdiń ınfraqurylymyn jaqsartý, aýyl turǵyndarynyń zamanǵa saı laıyqty tirlik keshýine jaǵdaı jasaý – memlekettiń ustanymy jáne jergilikti jerdegi basshylarǵa osy maqsatta arnaıy tapsyrmalar berilip, mindetter júktelgendigin bilemiz. Jýyrda Mańǵystaý oblysynyń ákimi S.Trumov oblystaǵy birqatar aýyldardy aralap olardyń búgingi damýyna baǵa berdi, qoldaý kórsetetin bolyp tarqasty. Bir aýylǵa jol salynsa, bir aýylda kásiporyn ashylyp, kelesi aýylda áleýmettik nysan, shaǵyn kásipkerlik nysandary boı kóteretin boldy. Bul jaıly buqaralyq aqparat quraldary jarysa habar taratyp jatty. Biz, tıgendikter, ol jańalyqtarǵa tek telmirip, tek qyzyǵyp qaraýǵa májbúrmiz. Tıgenniń jáne tıgendikterdiń shetqaqpaı bolýynyń sebebi nede? Qazaqta aıtylatyn «toqaldan týdy» delinetin tirkesti eriksiz Tıgenge telýge týra keletindeı...
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, bizge úkimet kúneltýge jaǵdaı jasasa biz atamekenge kósh basyn qaıta burǵymyz keledi. Bizge ol úshin kóp nárseniń keregi shamaly, áli tolyqtaı el ketip úlgermegen bizdiń Tıgen aýylyna eń bastysy bastaýysh mektep úıi salynsa jáne aýylǵa taıaý jerdegi magıstraldan gaz qubyry tartylsa eken.
Amankeldi MYRZATAEV,
Tıgen aýylynyń turǵyny, zeınetker
Mańǵystaý oblysy,
Mańǵystaý aýdany