Qazir jahandyq qarjy júıesi jańa synaq kezeńine qadam basty. Álem elderiniń ortalyq bankteri ekonomıka men saıasattaǵy qubylmaly ahýalǵa saı aqsha-nesıe saıasatyn qaıta qaraýǵa kiristi. Bul úderisten biz de shet qalǵan joqpyz. Elde ınflıasııany tejeý baǵytynda júıeli sharalar qabyldanyp, naryqtyq tetikterdi saqtaı otyryp, baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge basymdyq berildi.
Bıyl 1 mamyrǵa deıin elimizde halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2026-2029 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn bekitý josparlanyp otyr. Bul joly da ınflıasııamen kúres burynǵydaı Ulttyq banktiń qatań aqsha-kredıt saıasaty men Úkimettiń fıskaldyq sharalarynyń úılesimine negizdelgen.
2026 jyldyń táýekelderi salmaqty. Reformalar kúrdeli. Eldiń bul kezeńnen qanshalyqty turaqty ótetini taıaý aılarda belgili bolady. Bılik qatań monetarlyq saıasat pen ákimshilik shekteýlerdiń úılesimi baǵanyń ósýin baıaýlatýǵa múmkindik beredi dep esepteıdi. Al sarapshylar aqsha-kredıt saıasatyn qatańdatýdyń áseri ýaqytsha qubylys ekenin aıtady.
Elimiz 10 jyldan beri ınflıasııalyq targetteý rejiminde ómir súrip keledi. Biraq osy ýaqyt ishinde ınflıasııa Ulttyq banktiń maqsatty baǵdaryna áli jaqyndaǵan joq. Targetteý saıasatyna sál ǵana ózgerister engizýdiń ózi táýekel ekenin sezemiz. Sebebi bizdiń jaǵdaıymyzda teńgeniń, baǵanyń jaǵdaıyn ekonomıkalyq resýrstar emes, ishki jáne syrtqy faktorlardyń betalysy anyqtaıdy. О́zderin reformaǵa jaýaptymyz dep sanaıtyndar úırenip qalǵan baǵytqa ózgerister engizýdiń táýekelinen qorqady.
Halyk Finance sarapshylary ınflıasııalyq targetteý rejimi 2015 jyly teńgeniń belgilengen baǵamynan bas tartqannan keıin engizilgenin aıtady. Ulttyq bank qubylmaly baǵamǵa kóshti jáne bazalyq mólsherlemeni baǵanyń ósýimen kúresetin basty qural etti. Retteýshi ınflıasııa boıynsha maqsattardy jarııalap, baǵalyq qysymǵa jaýap retinde mólsherlemeni túzetti. «Alaıda 2015–2025 jyldar aralyǵynda ınflıasııa joǵary jáne turaqsyz bolyp qaldy. Bazalyq mólsherlemeniń kóterilýine qaramastan Ulttyq bank maqsatty deńgeıge jete almady. Halyq pen bıznestiń ınflıasııalyq kútýleri tómen deńgeıde ornyǵa qoıǵan joq», deıdi sarapshylar.
Inflıasııanyń osy jyldyń sońyna qaraı bir mándi deńgeıge deıin tómendeıtini ázirge belgisiz. Ekonomısterdiń boljamynsha, baǵanyń ósýi shynymen de baıaýlaıdy, biraq jyldam nátıjege senýdiń qajeti joq. Ulttyq banktiń qatań saıasaty baǵa ósimin baıaýlatýǵa jaǵdaı jasaıdy. Biraq ımporttyq táýeldilikti, tarıftik qysym men fıskaldyq táýekelderdi tómendetpeı, ınflıasııany bir mándi deńgeıge tez qaıtarý qıyn bolady. Bul mindet bir jyldyń emes, birneshe jyldyń máselesi bolyp qalýy múmkin.
Úkimettiń keıingi jarty jyldaǵy saıasaty osy baǵytqa den qoıǵanyn kórip júrmiz. Ulttyq bank qańtar aıynda bazalyq mólsherlemeni jyldyq 18% deńgeıinde saqtap qaldy jáne osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda aqsha-kredıt saıasatyn jumsartýy múmkin ekenin jasyryp qalǵan joq. Ulttyq bank ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa retteýshiniń boljamyna sáıkes keletinin aıtsa da ınflıasııalyq táýekelder joǵary kúıinde qalyp otyr.
Byltyr jyldyń aıaǵynda ınflıasııa birshama baıaýlady. Soǵan qaramastan sarapshylar turaqty dezınfeksııalyq trend áli qalyptaspaǵanyn alǵa tartady. Qańtar aıynyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıasııa 8,9%-dy qurady, bul jeltoqsanǵa qaraǵanda 0,3 paıyzdyq tarmaqta (p.t) joǵary. Baǵanyń aılyq ósýi 1,1%-dy qurap, ótken aımen salystyrǵanda 0,2 p.t. tómendedi. Biraq eki aıdan beri qosymsha kúsh jınap alǵan teńge baǵaǵa áser ete almaı jatyr. Ulttyq valıýtamyz qazirgi baǵamdy 5-6 aı ustap tursa, jyl aıaǵyna deıin baǵa eńserilýi múmkin degen úmit bar. Qymbat teńgeniń ınflıasııaǵa áseri – ázirge tolyqqandy zerttelmegen taqyryp.
«Fınam» ınvestısııalyq kompanııasynyń makroekonomıkalyq taldaý bóliminiń basshysy Olga Belenkaıanyń aıtýynsha, keıingi aılarda eldegi ınflıasııa qatań aqsha-kredıt saıasatymen, teńgeniń nyǵaıýymen ári Úkimettiń baǵany ustap turý jónindegi ýaqytsha sharalarymen baıaýlady. «Jyldyń alǵashqy toqsanynda ınflıasııa ósedi. Jyl sońyna qaraı birtindep 10-11%-ǵa deıin baıaýlaıdy», deıdi sarapshy.
Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy taldaýshylarynyń pikiri de osymen úndes. Olardyń sózinshe, ınflıasııaǵa qarsy qysym, sonyń ishinde ımportqa táýeldilik pen álsiz básekelestik naryqtaǵy jaǵdaıǵa keri áser etedi. El ekonomıkasy boıynsha boljamdar oń, biraq ınflıasııalyq táýekelder bar. Bılik jaǵdaıdy qatań aqsha-nesıe saıasaty men ákimshilik sharalar esebinen ustap turamyz dep úmittenedi. Biraq fıskaldyq reformanyń basqa da elementteri taýarlar men qyzmetterdiń ózindik qunyna engizilip jatyr. Eger salyq faktory ýaqytsha shekteýlerdiń áserin toqtatsa, kóktemde el baǵa ósýiniń jańa tolqynyna tap bolýy yqtımal. Baǵany ýaqytsha ustap turýdyń áleýeti sarqyldy. Úkimettiń endigi sheshimi budan da qatal bolýy múmkin.
Qarjyger Ánýar Úshbaevtiń aıtýynsha, Ulttyq bank tańdaý aıryǵynda tur. Úsh jyl ishinde ınflıasııany tómendetý úshin sarapshylar qatań monetarlyq saıasatty fıskaldyq sharalarmen úılestirýdi usynady. Olar memlekettik shyǵystardy qysqartý kerektigin aıtyp jatyr. Bıýdjetti teńgerimdeý men ımportty almastyrý úshin otandyq óndiristi damytý kerek. Artyq ótimdilikten arylý úshin Ulttyq bank pen Úkimettiń is-qımylyn úılestirý qajet.
Qarjyger eldegi ınflıasııanyń sebebi ımporttyq taýarlar baǵasynyń ósýi men teńge baǵamynyń álsireýi ekenin aıtady. Sondaı-aq ınflıasııaǵa azyq-túlik taýarlary qunynyń ósýi, sonyń ishinde kókónister baǵasynyń maýsymdyq qymbattaýy eleýli úles qosqan. Inflıasııany tejeý úshin aqsha massasyn baqylaý saıasatyn ustanyp, ekonomıkalyq shyndyqqa beıimdelý qajet.
Al sarapshy Arman Beısembaevtyń aıtýynsha, monetarlyq saıasat jalpy strategııalyq baǵyttyń bir bóligine aınalýǵa tıis. Eldegi ınflıasııa qurylymdyq teńgerimsizdikterden, tıimsiz monetarlyq saıasattan týyndady. Sondyqtan qazir elge fıskaldyq qatańdyq emes, aqylǵa qonymdy ıkemdilik kerek. Inflıasııany mólsherlemeniń deńgeıimen emes, óndiristik ósýmen, ónerkásipti damytýmen jeńýge bolady. Bizge bir ret ınflıasııany qalaǵan deńgeıge, mysaly, 8%-ǵa túsirip, artynsha tereń daǵdarysqa ketkennen jyl saıyn 3-4%-ǵa ósirip, turaqty damyǵanymyz jaqsy. Sarapshynyń aıtýynsha, qazirgi ekonomıkalyq saıasat ta osy baǵytqa beıimdelip kele jatyr. Birinshi jartyjyldyqtyń sońyna qaraı jaǵdaı turaqtalýǵa tıis. Úkimet naryqqa jańa jaǵdaıǵa beıimdelýge múmkindik berdi. Endi bizge naryqtyq modelge qaraı jyljýdan ózge jol joq. Qazir ataýly jalaqy óskenmen, satyp alý qabileti tómendep jatyr. «Úkimet aldaǵy jartyjyldyqta ekonomıkadaǵy ósimniń keri jyljýyna kónedi. Mınıstrler kabıneti ekonomıkany saýyqtyrý úshin ósimdi qurbandyq etýi kerek. Sol kezde ekonomıka sanda bar, sapada joq bıznes nysandarynan tazarady. Biz turaqty ósý traektorııasyna tómen mólsherlememen jáne ınflıasııamen shyǵa alamyz. Qazir Ulttyq bank suranysty tejep, mólsherlemeni kóterip, ekonomıkany teńestirýge sheshim qabyldady», deıdi A.Beısembaev.
ALMATY