Ǵalymdar mártebesi aıqyndalady

Pedagogterdiń quqyǵy kúsheıtildi

Jalpy otyrystyń kún tártibine keńirek toqtalsaq, Májilis qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtyq jaǵdaıyn jetildirý, qorǵanys jáne áskerı qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy engizildi. Qujatta áskerı qyzmetti ótkerý jáne áskerılerdi áleýmettik qamtamasyz etý máselelerin retteıtin birqatar norma usynylǵan.

Sondaı-aq Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetov Májilis jumysqa alǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine pedagog mártebesi jáne bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine pedagog mártebesi máseleleri boıynsha ózgerister engizý týraly» bir-birimen uqsas eki zańnyń jobasyn tanystyrdy. Bul zań jobalary pedagogterdiń quqyn qorǵaýdy kúsheıtý maqsatynda Májilis depýtattarynyń bastamasymen ázirlenipti.

– Birinshiden, pedagogterdiń bala­lar­dyń ómiri men densaýlyǵyna jaýap­kershi­ligin tek oqý úderisi barysynda aıqyn­daý eskerilgen, ıaǵnı oqýdan tys ýaqyt­ta jáne kanıkýl nemese keshki ýaqytta ata-anasynyń jaýapkershiligi bolýǵa tıis. Ekinshiden, pedagogterdi olardyń kásibı qyzmetine qatysy joq túrli is-sharalarǵa tartýǵa jol bermeý normasy qamtylǵan, – dedi depýtat Ashat Aımaǵambetov jalpy otyrysta.

Sonymen qatar ol eseptilikti bir mezgilde eki formatta – qaǵaz jáne elektrondy túrde júrgizýge tyıym salý usy­nysy engizilgenin atap ótti. Esep qujaty tek bir formatta bolýǵa tıis.

– Tórtinshiden, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske pedagog­terdiń quqyǵyn buzǵany úshin sanksııalardy kúsheıtý jónindegi naqty normalardy usynyp otyrmyz, – dedi depýtat.

Depýtattar qos zań jobasyn biraýyz­dan qoldap, qorytyndy ázirleý jónin­de sheshim qabyldady.

Ǵylymdy alǵa jeteleıtin normalar

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ǵylym máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrǵan depýtat Ashat Aımaǵambetov ǵylymı jobany bastaý merzimi naqty sol kelisimshart bastalǵan kúnnen belgilenetinin aıtty.

– Ǵalymdarymyzdyń 10 jyldan asa ýa­qyt kótergen problemasyn sheshetin norma­lar engizilip otyr. Búginde ǵylymdy qar­jy­­­lan­dyrýda úlken másele bar. Ǵylymı grant­­tar ne­gizinen úsh jylǵa, ıaǵnı 36 aıǵa jos­­par­­la­nady. Alaıda konkýrstyq rásim­der­diń sozy­lýy­na baılanysty is júzinde ǵy­ly­mı joba al­ǵashqy jyly qańtarda emes, jyl­­dyń so­ńy­na qaraı bastalady. Sonyń sal­dary­­nan ǵa­lym­dar zertteýdi tolyq úsh jyl emes, sha­­ma­men 2 jyl ǵana júrgizedi. Al bul ǵal­ym­­­dar­dyń qolyna túsetin qarjylandyrý kóle­­miniń de qysqarýyna ákelip otyr, – dedi depýtat.

A.Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, depýtattar usynǵan normalarǵa sáıkes, ǵylymı jobany bastaý merzimi avtomatty túrde qańtar aıynan emes, naqty sol kelisimshart bastalǵan kúnnen bastap belgilenedi.

– Sáıkesinshe, ǵalymdar endi bólin­gen qarajattyń 70-80 paıyzyn ǵana emes, toly­ǵymen 100 paıyzyn alyp, jospar­lan­ǵan ýaqytty da 100 paıyz paıdalanyp, sapaly zertteý júrgizýge múmkindik alady, – dedi ol.

Qysqasy, Májilis ǵylym máseleleri boıyn­sha ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetti jetil­dirýge baǵyttalǵan depýtattyq túzetý­lerdi birinshi oqylymda maquldady. Zań jo­basynda ǵalymdar men ǵylymı qyz­met­kerlerdiń mártebesi aıqyndalady. Olar­dyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, akademııalyq erkindikke kepildik berý, shy­ǵarmashylyq erkindigi, sondaı-aq ǵyly­mı qyzmetiniń baǵyttaryn josparlaý jáne aı­qyndaý múmkindigi qarastyrylǵan. Ujym­dyq paıdalanýǵa arnalǵan ǵylymı zerthana­lar ınfraqurylymyna qoljetim­dilikti qamtamasyz etý tetigi bekitiledi.

Ǵylymı qyzmetti qarjylandyrý tár­tibi jetildirildi. Ulttyq ǵylym akade­mııa­sy (UǴA) kvazımemlekettik sektor sýbektisi retinde aıqyndalady. Bul UǴA múlkin qalyptastyrý men oǵan ıelik etý tártibin, qarjylandyrý kózderin jáne ákimshilik-basqarý qyzmetine qatysty ózge de máselelerdi zańnamalyq turǵyda retteýge múmkindik beredi.

Jumysqa alynǵan zań jobasynda ǵalym­darǵa elimizdegi kez kelgen zerthanany qol­jetimdi etetin norma – ujymdyq paı­da­la­ny­latyn zerthanalar tetigi engiziledi. Bul norma bıýdjet esebinen satyp alyn­ǵan ǵylymı ınfraqurylymdy tıimdi ári bar­shaǵa qoljetimdi paıdalaný úshin óte mańyzdy.

Iаǵnı arnaıy aqparattyq júıede kez kelgen ǵalymǵa qaı jerde qandaı zerthana bar, ol qaı ýaqytta bos jáne onda qalaı zertteý júrgizýge bolatyny kórsetiledi. Osy arqyly ǵylymı ınfraqurylymdy tıimdi paıdalanýǵa múmkindik ashylmaq.

Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaq­­stan Úkimeti men Aýstrııa Úkimeti ara­syndaǵy zańsyz júrgen adamdardy readmıssııalaý jáne tranzıtteý týraly kelisim­di ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldan­dy. Kelisimniń negizgi maqsaty – ulttyq zańnama talaptaryn buza otyryp, memleketter aýmaǵynda júrgen adamdardy readmıssııa­laý jáne tranzıtteý salasyndaǵy eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń quqyqtyq negizin qurý. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilovtiń aıtýynsha, kelisim el aýmaǵynda bolý sharttaryn buzǵan nemese zańsyz kirgen adamdardy óz eline qaıtarýdy kózdeıdi. Sonymen qatar qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan, ıaǵnı qujattaryn jaǵaltqan adamdarǵa da qoldanylady.

Jol júıesi rettelýge tıis

Jalpy otyrys sońy depýtattyq saýaldarǵa ulasty. OSDP fraksııasynyń jetekshisi Ashat Raqymjanov «Epshteın faıldary» dep atalyp ketken atyshýly iske qatysty Bas prokýror Berik Asylov pen UQK tóraǵasy Ermek Saǵymbaevqa depýtattyq saýal joldady.

– Álemdik saıası keńistikti «Epshteın faıldary» dep atalatyn materıaldardyń jarııalanýyna baılanysty daý-damaı áli de dúr silkindirip otyr. Jetekshi demo­kratııalyq memleketter atalǵan jan­jal­ǵa qatysy bar tulǵalarǵa qatysty parla­menttik tekserýler men qylmystyq qýdalaý sharalaryn bastap ketti. OSDP fraksııasy bul taqyrypty elemeı qaldyrýǵa bolmaıdy dep esepteıdi, – dedi A.Raqymjanov.

Onyń aıtýynsha, otandastarymyz el taǵdyry kimderdiń qolynda bolǵanyn jáne olardyń repýtasııasy kúmándi jabyq klýbtarda el erteńin saýdaǵa salǵan, ıa salmaǵanyn bilýge quqyly.

«Epshteın faıldarynda» burynǵy Úkimet basshysy, UQK tóraǵasy bolǵan Kárim Másimovtiń aty 8 márte atalǵan jáne jazba­lardan Djeffrı Epshteın men K.Másimov­tiń jeke tanys bolǵany anyq ańǵarylady.

Sonymen qatar Premer-mınıstrdiń orynbasary, Ulttyq bank tóraǵasy syndy mem­lekettiń mańyzdy laýazymdy qyz­metterin atqarǵan Qaırat Kelimbetovtiń de aty birneshe márte atalǵan jáne onyń Epshteınmen kezdeskeni aıtylady.

– Jarııalanǵan qujattarda «Eski Qazaq­stannyń» saıası elıtasy ókilderi, ıaǵnı mańyzdy memlekettik qyzmetter atqar­ǵan tul­ǵalar atalady. Mundaı deńgeıdegi sheneý­nik­terdiń moraldyq beınesi men jeke baı­la­nystary – jeke ómir másele­si emes, memle­kettiń qaýipsizdigi men el bedeline qatys­ty másele, – degen depýtat «Epshteın faıl­darynda» atalǵan otandyq laýazymdy tul­ǵalar men olarmen baılanysty adamdar týraly aqparatty tekserip, bul kezdesýlerdiń sıpa­ty men maqsattaryn anyqtaý qajettigin usyndy.

Sonymen qatar ulttyq qaýipsizdikke tóner yqtımal qaterlerge, onyń ishinde laýazymdy tulǵalardy komprometasııa­laý táýekelderine jáne memlekettik qupııalardy jarııa etý yqtımaldyǵyna quqyqtyq baǵa berýdi surady.

Sondaı-aq Premer-mınıstrdiń aty­na saýal joldaǵan depýtat Oljas Quspekov Jol qoryn qurýdy usyndy.

– Jyl saıyn elimizdiń joldarynda adamdar qaza tabady. Bul – jaı ǵana qurǵaq statıstıka emes, respýblıkalyq tasjoldardyń jaı-kúıi men kútimi azamattardyń qaýipsizdigine, el ekono­mıkasynyń turaqtylyǵyna tikeleı áser etetinin kórsetetin júıeli belgi. Tek ótken jyldyń ózinde 36 myńnan asa jol-kólik oqıǵasy oryn aldy. Bul bir jyl burynǵymen salystyrǵanda 14 paıyzǵa kóp. 51 myńnan asa adam zardap shegip, 2,5 myńǵa jýyq azamatymyz qaza tapty. Bul rette eń aýyr apattar dál osy qala syrtyndaǵy tas joldarda oryn alyp jatyr. Al ol jerdegi ınfraqurylym barynsha sapaly ári boljamdy bolýǵa tıis, – dedi depýtat.

Onyń saýalda keltirgen deregine súıensek, avtojol salasynyń jyl saıynǵy qajet­tiligi shamamen 1,9 trln teńge dep baǵa­lansa, naqty qarjylandyrý shamamen 1 trln teńgeni quraıdy. Osyǵan baılanys­ty depýtat elimizge ashyq, turaqty jáne uzaq merzimge jumys isteıtin Jol qory qajettigin alǵa tartty. Mundaı tetik respýb­lıkalyq joldardy salý, kútip ustaý jáne jańǵyrtý úshin turaqty qarjylandyrýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

«Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Nurjan Áshimbetov Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev­qa sý resýrstaryn qaıta paıdalanýǵa qa­tys­ty joldaǵan depýtattyq saýalynda Baıan­aýyl­da sýdy qaıta paıdalaný boıynsha qa­na­t­qaqty joba ázirleý kerektigin usyndy.

Al Ashat Aımaǵambetov jańa Kons­tı­týsııa jobasyndaǵy qoǵamda keń talqy­lanyp jatqan jekelegen baptar jóninde málimdeme jasady. Ol «Ádiletti jáne progressıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin!» jalpyulttyq koa­lısııasy 16 aqpannan bastap el aralap, qoǵamnyń túrli toptarymen kezdesip, jańa Konstıtýsııany talqylap jatqanyn atap ótti. Sondaı-aq tek keıingi 7 jylda elimiz otyz jylda oıǵa kelmegen, irgeli jáne mańyzdy ózgeristerdi bastan ótkerip jatqanyn aıtty.

– Prezıdenttiń bastamasymen tórt saıası reformalar paketi júzege asty. Oǵan qosa 2022 jyly qabyldanǵan kons­tıtýsııalyq reformanyń orny erekshe. Biraq keıingi jyldary eldegi ǵana emes, álemdegi geosaıası ahýaldyń ózgerýi, jasandy ıntellekt dáýiriniń bastalýy memlekettiń basty qujatyn qaıta qaraýdy ózekti etti, – dedi A.Aımaǵambetov.

Onyń aıtýynsha, jańa Konstıtýsııada – zaman talabyna jaýap beretin, progressıvti qoǵamnyń suranysyna saı keletin, ha­lyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy normalar qarastyrylǵan.

Referendýmǵa az ýaqyt qalǵanyna nazar aýdarǵan depýtat áriptesterin Parlament minberi arqyly qoǵamdyq pikirge taldaý jasap, azamattardy tolǵandyratyn máselelerge óz baǵyttary boıynsha túıindi málimet berýge shaqyrdy.