Muhıttar men teńizderdiń qoltyǵynda jatqan soltústik batys jarty shardaǵy Islandııa aralynyń ústinen ushaqpen ushyp bara jatqan adam tómende qysta býyrqanǵan ashýly aqjal tolqyndardy, al jazda sheksiz de shetsiz alýan boıaýly alqapty kórer edi. Bir qaraǵanda, onyń kózge qońyrqaı tústi shól dala bolyp ta elesteýi múmkin.
Biraq ol tipti de olaı emes. Islandııanyń da ózine tán jeti túrli keremeti bar.
Endigi áńgime men foto solar týraly bolmaq.
№1 KEREMET: ISLAND JYLQYLARY
Eldiń astanasy - Reıkıavıkten sál uzap shyqqan adamnyń kózine eń aldymen taýlarǵa ıek artyp jatqan orasan zor jazyq dala men joldar túsedi. Al jazyqta alasa boıly, jaly qalyń jylqylar órip júredi.
Erte-erte, ertede, sonaý IX ǵasyrda jańa jer izdep, soltústik endikterdi sharlap júrip, osy araldyń ústinen túsken vıkıngter munda Eýropadan eń aldymen jylqylar ala kelipti. Olar ártúrli tuqymdy attar bolǵan. Olardyń arasynda nemistiń tekti jylqylary da, norvegter men shvedterdiń minis attary, tipti aǵylshynnyń ponıi de kezdesken. Qazir ısland tuqymy bolyp qalyptasqan bul jylqylardyń osy ponıdiń shaǵylysýynan shyqqan degen pikir bar.
№2 KEREMET: MUZDY ShOǴYRLAR
Islandııa muzdyqtary óte tómen jatady da muhıtqa eminip turady. Muzdy shoǵyrlar – teńizden bólinip qalǵan, ózinshe túbek sııaqty bolyp qalyptasqan muzdaqty tóbeler. Ol jerdiń betindegi aısberg sııaqty. Tolqyn onyń bir shetin kemirip qulatyp, uly muhıt aıdynyna alyp ketip jatady. Munyń ornyna jańa muzdar qosylyp, osy jynysty udaıy qaıta túzip otyrady.
№3 KEREMET: VÝLKANDAR MEN LAVA ALAŃDARY
Islandııa eki platformanyń – Soltústik Amerıka men Eýropanyń qıylysatyn múıisinde tur. Bul jerde shamamen ár bes jylda bir ret výlkandardyń burqyldap turatyny beker emes. Jerdiń silkinisi úırenshikti qubylys esepti. Islandııanyń barlyq relefi výlkandardyń atqylaýynan paıda bolǵan. Bul – výlkandar men lavalardyń ústinde otyrǵan el. Sondyqtan da toqtaýsyz zilzala bolyp turady. Bul jer quddy bir terbetilip turǵan alyp besik sııaqty.
№4 KEREMET: MUZDYQTAR MEN MUZ ÚŃGIRLER
«Islandııa» degen sózdiń ózi qazaqshaǵa aýdarǵanda, «muzdy jer, muzdy el» degen maǵynany beredi. Biraq buǵan qarap aral túgeldeı muzdyń ústinde tur eken, dep oılaýǵa taǵy bolmaıdy. Mundaǵy muzdyqtar jerdiń jalpy kóleminiń 10 paıyz bóligin ǵana quraıdy. Soǵan qaramastan, Islandııa – óte kórkem aral. Ondaǵy muz úńgirlerdiń ózi – bir álem.
Eldegi muzdy úńgirler negizinen Skaftafetl ulttyq saıabaǵynda ornalasqan.
№5 KEREMET: ALTYN SARQYRAMA ÚSTINDEGI SOLTÚSTIK ShUǴYLA
Islandııa alpys altynshy parallel boıynda, al onyń soltústik bóligi shyn máninde Zapolıare bóliginde (alpys altynshy parallel) ornalasqan. Sondyqtan munda aýa raıy tymyq, aspan ashyq kezinde soltústik shuǵylany kórýge bolady.
№6 KEREMET: GEIZERLER
Gýlfoss sarqyramasy Islandııanyń «Altyn sheńberinde» jatyr. Bul eldegiler «Altyn sheńber» dep Reıkıavıkke jaqyn jerden, Geızerler jazyǵymen ótetin shaǵyn sheńberdi aıtady.
«Geızerler jazyǵy» - asyryńqyrap aıtylǵan ataý. Negizinen ony «Geızerler saıabaǵy» dese de bolady. Shyn máninde Islandııada geızerler barlyq jerlerde kezdesedi. Olardyń bári ıslandtardyń «ýysynda tur». Jergilikti turǵyndar geızerlerdi sýdy jylytý, elektr jaryǵyn alý, kókónis óndiriletin jylyjaıdy qyzdyrý úshin paıdalanady. Sondyqtan Reıkıavıkte krannan aǵatyn sýdyń kómirsýtegi dámi bar. Ony ishken adam qalpaqtaı túsedi. Mundaǵylar sýdy jylytý úshin emes, ony sýytý úshin ýaqyt ótkizedi.
№7 KEREMET: SNAIFELSNES TÚBEGI
Osy bir sulý túbek Islandııanyń batys qaptalynda. Bul jerde bir kúnniń ishinde búkil Islandııada kezdesetin qara výlkan jaǵajaılaryn da, výlkannyń ózin de, sarqyramalardyń túr-túrin de keziktiresiń. Is júzinde túbek lava basqan alańdardan quralady. Olardyń jastary da, túr-túsi men keskin-kelbetteri de ár qıly.
Jazýshy Jıýl Vernniń arqasynda bul jerdegi Arnastapı výlkany jurtqa keńinen tanymal bolyp qaldy. Qalamger ony «Jer kindigine saıahat» degen kitabynda atap ótken.
Mine, bizdiń Islandııa jerine shaǵyn saıahatymyz osymen aıaqtaldy.